امام کاظم علیه السلام در روایات فراوانی به موضوع تربیت فرزند پرداخته اند از جمله ایشان فرمودند هرگاه به فرزندانتان وعده دادید، به آن وفا کنید. زیرا آنان می‌پندارند شما روزی‌دهنده آنها هستید و همانا خدای عزوجل به خاطر هیچ‌چیزی به اندازه زنان و کودکان خشمگین نمی‌شود.
خبرگزاری حوزه | به مناسبت روز جهانی کودک روایاتی از امام کاظم علیه السلام پدر بزرگوار حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها با موضوع تربیتی تقدیم خوانندگان می شود.
۱- امام کاظم (علیه السلام):
إِذَا وَعَدْتُمُ اَلصِّبْیَانَ فَفُوا لَهُمْ فَإِنَّهُمْ یَرَوْنَ أَنَّکُمُ اَلَّذِینَ تَرْزُقُونَهُمْ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَیْسَ یَغْضَبُ لِشَیْءٍ کَغَضَبِهِ لِلنِّسَاءِ وَ اَلصِّبْیَانِ. (وسائل الشیعة جلد۲۱ صفحه۴۸۴)
هرگاه به فرزندانتان وعده دادید، به آن وفا کنید. زیرا آنان می‌پندارند شما روزی‌دهنده آنها هستید و همانا خدای عزوجل به خاطر هیچ‌چیزی به اندازه زنان و کودکان خشمگین نمی‌شود.
۲- «یَا بُنَیَّ خُذْ مِنَ اَلدُّنْیَا بُلْغَةً وَ لاَ تَدْخُلْ فِیهَا دُخُولاً تُضِرُّ فِیهَا بِآخِرَتِکَ وَ لاَ تَرْفُضْهَا فَتَکُونَ عِیَالاً عَلَی اَلنَّاسِ (بحار الانوار، ج۱۳، ص۴۱۶)
امام کاظم علیه السلام: لقمان همواره به پسرش می گفت: «ای فرزندم! از دنیا به اندازه‌ی نیاز و توشه (کفاف) بردار و چنان در آن فرو نرو که به آخرتت زیان بزنی، و آن را چنان هم رها مکن که بارِ دوش و نیازمند مردم شوی.
۳- لاَ تَتْرُکِ اَلْعِلْمَ زَهَادَةً فِیهِ وَ رَغْبَةً فِی اَلْجَهَالَةِ (بحار الانوار، ج۱۳، ص۴۱۶)
امام کاظم علیه السلام: لقمان همواره به پسرش می گفت: ای فرزندم! علم را از روی بی‌رغبتی به آن و تمایل به جهالت رها مکن.
۴- یَا بُنَیَّ اِخْتَرِ اَلْمَجَالِسَ عَلَی عَیْنَیْکَ […] لَعَلَّ اَللَّهَ تَعَالَی أَنْ یُظِلَّهُمْ بِرَحْمَةٍ فَیَعُمَّکَ مَعَهُمْ (بحار الانوار، ج۱۳، ص۴۱۶)
امام کاظم علیه السلام: لقمان همواره به پسرش می گفت: ای فرزندم! مجالس را با چشمانت [دقت و دقت‌نظر] انتخاب کن؛ اگر گروهی را دیدی که خدا را یاد می‌کنند، با آنان بنشین […] چه بسا خداوند متعال سایه‌ی رحمتش را بر آنان بگستراند و تو را نیز همراه آنان فرا گیرد.»
۵- عن الکاظم علیه السلام:
«إِنَّ لُقْمَانَ قَالَ لاِبْنِهِ: تَوَاضَعْ لِلْحَقِّ تَکُنْ أَعْقَلَ اَلنَّاسِ…»
امام کاظم (علیه‌السلام) فرمود: همانا لقمان به فرزندش گفت:
«در برابر حق فروتن باش، تا عاقل‌ترینِ مردم باشی.»
(بحارالأنوار، ج ۱، ص ۱۳۶)
۶- عن الکاظم علیه السلام:
«إِنَّ لُقْمَانَ قَالَ لاِبْنِهِ: یَا بُنَیَّ إِنَّ اَلدُّنْیَا بَحْرٌ عَمِیقٌ قَدْ غَرِقَ فِیهِ عَالَمٌ کَثِیرٌ فَلْتَکُنْ سَفِینَتُکَ فِیهَا تَقْوَی اَللَّهِ وَ جِسْرُهَا اَلْإِیمَانَ وَ شِرَاعُهَا اَلتَّوَکُّلَ…»
«ای فرزندم! دنیا دریایی عمیق است که انسان‌های زیادی در آن غرق شده‌اند؛ پس باید کشتی تو در این دریا تقوای الهی، عرشه‌اش ایمان، و بادبانش توکل بر خدا باشد…»
(بحارالأنوار، ج ۱، ص ۱۵۴)
۷- عن الکاظم علیه السلام:
«إِنَّ لُقْمَانَ قَالَ لاِبْنِهِ: إِنَّ اَلدُّنْیَا بَحْرٌ عَمِیقٌ قَدْ غَرِقَ فِیهِ عَالَمٌ کَثِیرٌ فَلْتَکُنْ سَفِینَتُکَ … قَیِّمُهَا اَلْعَقْلَ وَ دَلِیلُهَا اَلْعِلْمَ…»
«دنیا دریایی عمیق است که انسان‌های زیادی در آن غرق شده‌اند؛ پس باید ناخدا و سرپرست کشتی نجاتت در این دریا، عقل، و راهنما و هدایت‌گر آن علم و دانش باشد…»
۸- عن الکاظم علیه السلام:
«إِنَّ لُقْمَانَ قَالَ لاِبْنِهِ: إِنَّ اَلدُّنْیَا بَحْرٌ عَمِیقٌ قَدْ غَرِقَ فِیهِ عَالَمٌ کَثِیرٌ فَلْتَکُنْ سَفِینَتُکَ … سُکَّانُهَا اَلصَّبْرَ.»
«دنیا دریایی عمیق است که انسان‌های زیادی در آن غرق شده‌اند؛ پس سکّان و فرمانِ هدایت کشتی نجاتت صبر و شکیبایی باشد.»
۹- عن الکاظم (علیه السلام):
«أفضَلُ الأَولادِ مَن أُجبِرَ عَلَی البَلاءِ فِی صِغَرِهِ لِیَخرُجَ حَلیماً فِی کِبَرِهِ.»
بهترین فرزندان کسی است که در کودکی به کارهای مختلف و سخت وادار شود تا در سن بزرگی حلیم و بردبار گردد.
۱۰- امام کاظم علیه‌السلام: در جواب مردی که از فرزند خود شکایت کرده بود، فرمودند:
امام کاظم علیه‌السلام :لاتَضرِبْهُ وَاهجُرهُ و لاتُطِلْ ؛ حدیث
او را کُتَک نزن ، بلکه برای زمانی کوتاه با او قهر کن .
بحار الأنوار ، ج ۱۰۴ ، ص ۹۹