عصرایران- بیماری های زئونوز یا مشترک انسان و حیوان، عفونت هایی هستند که می توانند از حیوانات به انسان منتقل شوند. برخی از این بیماری ها خفیف اند، اما بعضی دیگر مانند هاری، ابولا و برخی عفونت های ویروسی تنفسی ممکن است پیامدهای جدی داشته باشند. شناخت نحوه انتقال این عوامل بیماری زا برای پیشگیری از شیوع بیماری های جدید اهمیت زیادی دارد.
سیستم ایمنی انسان با بسیاری از عوامل بیماری زای شناخته شده مواجه شده و سازوکارهایی برای مقابله با آنها دارد. اما وقتی یک ویروس حیوانی برای نخستین بار انسان را آلوده می کند، ممکن است دستگاه ایمنی آمادگی لازم برای مقابله با آن را نداشته باشد.
البته ناآشنا بودن ویروس به معنای خطرناک بودن قطعی آن نیست. بسیاری از عوامل بیماری زای حیوانی اصلا نمی توانند انسان را آلوده کنند یا پس از ورود به بدن انسان به آسانی تکثیر نمی شوند.
برای ایجاد یک عفونت موفق، ویروس باید بتواند وارد سلول های انسانی شود، تکثیر پیدا کند و در برخی موارد از سازوکارهای دفاعی بدن عبور کند. انتقال پایدار میان انسان ها نیز به توانایی های دیگری وابسته است.
ویروس ها در طول زمان تغییر می کنند و برخی تغییرات ژنتیکی ممکن است توانایی آنها را برای آلوده کردن میزبان جدید افزایش دهد. اگر ویروسی بتواند در انسان تکثیر و منتقل شود، ممکن است در جریان انتقال های بعدی تغییراتی پیدا کند.
با این حال، این تصور که ویروس ها همیشه با گذشت زمان کم خطرتر می شوند، درست نیست. شدت بیماری، سرعت انتقال و میزان آسیب به میزبان به عوامل مختلفی بستگی دارد و روند تکامل ویروس ها همیشه قابل پیش بینی نیست.
خفاش ها میزبان طبیعی برخی ویروس هایی هستند که می توانند برای انسان خطرناک باشند. پژوهش ها نشان داده اند که دستگاه ایمنی بعضی گونه های خفاش ویژگی های خاصی دارد که ممکن است به کنترل عفونت و محدود کردن التهاب کمک کند.
برای نمونه، مسیرهای مرتبط با اینترفرون در دفاع ضدویروسی نقش دارند. در برخی خفاش ها، فعالیت این مسیرها با سازوکارهای کنترل التهاب همراه است و می تواند به تحمل عفونت کمک کند.
با این حال، همه خفاش ها یکسان نیستند و نمی توان گفت تمام ویروس های آنها خطرناک تر یا مسری تر از ویروس های دیگر حیوانات هستند. خطر برای انسان به ویژگی های ویروس، نوع تماس و امکان انتقال بستگی دارد.
در آغاز همه گیری کووید-19، پژوهشگران درباره مسیر انتقال SARS-CoV-2 به انسان و نقش احتمالی گونه های مختلف حیوانی تحقیق می کردند. بررسی های ژنتیکی از خاستگاه تکاملی طبیعی ویروس حمایت کردند، اما تعیین دقیق مسیر ورود آن به جمعیت انسانی به شواهد بیشتری نیاز داشت.
شناسایی میزبان های حیوانی و مسیر انتقال اهمیت دارد؛ زیرا می تواند به شناسایی خطرهای احتمالی و پیشگیری از انتقال های آینده کمک کند. با این حال، صرف یافتن ویروس های خویشاوند در یک گونه حیوانی، به تنهایی ثابت نمی کند که همان حیوان مستقیما منبع انتقال به انسان بوده است.
پرهیز از تماس با حیوانات وحشی، رعایت بهداشت پس از تماس با حیوانات، استفاده از گوشت و لبنیات سالم و پاستوریزه و واکسیناسیون حیوانات خانگی از اقدامات مهم پیشگیرانه هستند. گازگرفتگی یا خراش حیوان نیز، به ویژه در صورت احتمال هاری، باید سریع بررسی شود.
اگر پس از تماس با حیوان بیمار یا وحشی دچار تب، بثورات پوستی یا علائم غیرعادی شدید، به پزشک مراجعه کنید. در صورت گازگرفتگی یا خراش مشکوک به هاری، شست وشوی فوری زخم با آب و صابون و مراجعه بی درنگ به مرکز درمانی ضروری است؛ برای دریافت مراقبت نباید منتظر بروز علائم بمانید.