ناترازی بنزین و افزایش نرخ سوخت در سال ۱۴۰۵، بار دیگر بحث درباره راهکار‌های مدیریت مصرف و تأمین پایدار این حامل انرژی را داغ کرده است؛ کارشناسان معتقدند حل این چالش تنها با سهمیه‌بندی و تغییر قیمت امکان‌پذیر نیست.
- ضرورت اصلاح سیاست‌های بنزینی و حمایت از معیشت خانوار‌ها
- ضرورت کاهش هزینه حمل‌ونقل هم‌زمان با اصلاح قیمت بنزین
- سهمیه‌بندی به‌تنهایی راهکار بلندمدت ناترازی بنزین نیست
- مقایسه قیمت بنزین بدون توجه به درآمد مردم دقیق نیست
- یارانه‌ها باید به‌صورت هدفمند پرداخت شوند
- ضرورت حرکت خودروسازان به سمت تولید خودرو‌های برقی
کسری تولید بنزین نسبت به مصرف، محدودیت واردات، برداشت از ذخایر سوخت و مشکلات تأمین و توزیع بنزین، همگی از دلایل وضعیت ناترازی بنزین در کشور هستند.
از شهریور ۱۴۰۵، نرخ سوم بنزین، مربوط به عرضه با کارت جایگاه، از پنج هزار به ۱۰ هزار تومان برای هر لیتر افزایش یافت؛ ۲ نرخ سهمیه‌ای ۱٬۵۰۰ و ۳٬۰۰۰ تومان بدون تغییر باقی ماندند.
در واقع، کمبود سوخت در جایگاه‌ها زمینه‌ای برای افزایش قیمت محسوب می‌شود و از این رو، کمبود بنزین علاوه بر مشکلاتی که در زمینه حمل‌ونقل ایجاد می‌کند، پیامد‌های اجتماعی و روانی برای مردم دارد و باعث نگرانی مردم از افزایش قیمت سایر اقلامی می‌شود که از سوخت تأثیر می‌پذیرند.
دولت نیز بنابر وظیفه خود و با الگوبرداری از سایر کشورها، سعی دارد قیمت بنزین در کشور را با سایر کشور‌های جهان هماهنگ کند؛ اما این اصلاح قیمت بنزین در کشور نیازمند توجه به وضعیت معیشتی و درآمدی مردم است. به همین جهت، شرایط موجود ایجاب می‌کند دولت نگاه جامع‌تری به مسئله اصلاح قیمت بنزین و ایجاد محدودیت‌ها داشته باشد.
ضرورت اصلاح سیاست‌های بنزینی و حمایت از معیشت خانوار‌ها
مصطفی صفاری، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با میزان، با اشاره به تفاوت ساختار قیمت‌گذاری بنزین و خودرو در ایران و سایر کشورها گفت: در بسیاری از کشور‌های جهان، قیمت خودرو پایین‌تر و قیمت سوخت بالاتر است و دولت‌ها از طریق مالیات بر کربن، بخشی از درآمد‌های خود را تأمین می‌کنند؛ اما در ایران با شرایط معکوسی مواجه هستیم و بنزین ارزان و خودرو گران است.
وی افزود: دولت در ایران از ابزار‌هایی مانند مالیات و واردات خودرو برای تأمین منابع مالی استفاده می‌کند، درحالی‌که در بسیاری از کشور‌های دیگر، مالیات بر کربن نقش مهمی در درآمد‌های دولت دارد.
ضرورت کاهش هزینه حمل‌ونقل هم‌زمان با اصلاح قیمت بنزین
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه سیاست‌گذاری در حوزه بنزین باید با در نظر گرفتن وضعیت معیشتی خانوار‌ها انجام شود، اظهار کرد: در کشور‌های موفق، تلاش می‌شود هزینه حمل‌ونقل برای اقشار آسیب‌پذیر، از جمله دانشجویان و بازنشستگان، کاهش یابد و دسترسی به خدمات حمل‌ونقل عمومی با هزینه کمتر یا حتی رایگان فراهم شود.
صفاری ادامه داد: در ایران نیز باید هم‌زمان با اصلاح قیمت سوخت، هزینه استفاده از حمل‌ونقل عمومی برای مردم کاهش پیدا کند تا فشار اقتصادی ناشی از افزایش قیمت حامل‌های انرژی بر خانوار‌ها جبران شود.
سهمیه‌بندی به‌تنهایی راهکار بلندمدت ناترازی بنزین نیست
وی با اشاره به اینکه پایین‌بودن قیمت سوخت در مقایسه با کشور‌های همسایه می‌تواند زمینه قاچاق را فراهم کند، گفت: دولت از طریق سهمیه‌بندی و اعمال محدودیت‌هایی تلاش کرده است ناترازی سوخت را مدیریت کند، اما این اقدامات به‌تنهایی در بلندمدت پاسخ‌گو نیست.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: توسعه حمل‌ونقل عمومی باید به‌عنوان یکی از راهکار‌های اساسی در دستور کار قرار گیرد تا مردم برای جابه‌جایی روزانه وابستگی کمتری به خودرو‌های شخصی داشته باشند.
مقایسه قیمت بنزین بدون توجه به درآمد مردم دقیق نیست
صفاری با تأکید بر لزوم توجه به قدرت خرید مردم در تصمیم‌گیری درباره قیمت بنزین تصریح کرد: مقایسه قیمت سوخت در ایران با سایر کشورها، بدون در نظر گرفتن سطح درآمد و دستمزدها، مقایسه دقیقی نیست.
وی افزود: ممکن است قیمت بنزین در یک کشور چندین برابر ایران باشد، اما درآمد شهروندان آن کشور نیز به‌مراتب بیشتر است؛ بنابراین، سیاست اصلاح قیمت‌ها باید متناسب با شرایط اقتصادی خانوار‌ها و توان پرداخت آنها طراحی شود.
یارانه‌ها باید به‌صورت هدفمند پرداخت شوند
این کارشناس اقتصادی با اشاره به ضرورت اصلاح نظام یارانه‌ای کشور اظهار کرد: به‌جای تداوم پرداخت یارانه به شکل فعلی، می‌توان با شناسایی اقشار کم‌درآمد و خانوار‌های نیازمند، حمایت‌های نقدی را به‌صورت هدفمند در اختیار آنها قرار داد و هم‌زمان زمینه واقعی‌شدن تدریجی قیمت‌ها را فراهم کرد.
صفاری بیان کرد: این سیاست بدون اصلاح دستمزدها و ایجاد رشد اقتصادی پایدار نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد؛ چراکه پرداخت یارانه از محل چاپ پول، به افزایش تورم منجر می‌شود.
ضرورت حرکت خودروسازان به سمت تولید خودرو‌های برقی
وی همچنین بر ضرورت اصلاح الگوی تولید و مصرف خودرو تأکید کرد و گفت: توسعه خودرو‌های برقی و هیبریدی می‌تواند به کاهش مصرف بنزین و آلودگی هوا کمک کند.
این کارشناس اقتصادی بیان کرد: سیاست‌های مالیاتی و مقررات مربوط به تردد خودرو‌ها باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که هم برای مصرف‌کنندگان انگیزه استفاده از خودرو‌های کم‌مصرف فراهم شود و هم خودروسازان به سمت تولید خودرو‌های برقی و هیبریدی حرکت کنند.
صفاری تأکید کرد: اصلاح سیاست‌های بنزینی باید مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ، شامل توسعه حمل‌ونقل عمومی، حمایت هدفمند از اقشار کم‌درآمد، اصلاح نظام دستمزدها، افزایش بهره‌وری و تغییر الگوی تولید خودرو را در بر بگیرد.
این کارشناس اقتصادی اظهار کرد: استفاده از تجربه کشور‌های موفق و تطبیق آن با شرایط اقتصادی ایران می‌تواند به مدیریت ناترازی سوخت و کاهش فشار اقتصادی بر خانوار‌ها کمک کند.