دیشب منطقه دوباره وارد فاز درگیری مستقیم شد؛ حملات آمریکا و پاسخ ایران، آرامش کوتاهمدت خاورمیانه را پایان داد.
رویداد۲۴| در ساعات پایانی دیشب و بامداد امروز، دوباره جنگ شد و شاهد زنجیرهای از حملات و واکنشهای متقابل میان آمریکا و ایران بود. در همین بین تحرکات همزمان در جبهههای منطقهای نیز فضای امنیتی خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه کرد؛ مرحلهای که در آن دیگر از «تنشهای پراکنده» خبری نیست و صحبت از مواجهه مستقیم و چندلایه میان بازیگران اصلی است. این درگیریها در حالی شکل گرفت که هنوز یک روز هم از توقف حملات بین ایران و اسرائیل و بازگشت به آتشبس شکننده نگذشته بود.
ماجرا از کجا شروع شد؟
آمریکا در ساعات ابتدایی بامداد مجموعهای از حملات هوایی و موشکی را علیه اهدافی در ایران انجام داد؛ حملاتی که در چند موج پیدرپی صورت گرفت و تمرکز آن، به ادعای واشنگتن، بر زیرساختهای نظامی و برخی نقاط حساس بوده است. مقامهای آمریکایی این اقدام را «هدفمند و محدود» توصیف کردند، اما در تهران روایت کاملاً متفاوتی شکل گرفت؛ روایتی که این حملات را نقض آشکار حاکمیت ملی و عبور از خطوط قرمز امنیتی میداند.
طبق اخبار رسمی نیروهای آمریکایی در حملات دیشب به زیرساختهای حیاتی توزیع آب در شهرستان سیریک حمله کرده و دو مخزن استراتژیک آب در بخش بمانی را هدف قرار دادند که به طور کامل تخریب شده است. همزمان صدای انفجارهایی در قشم، اهواز و شهرستان جم شنیده شد. صداوسیما نیز دو انفجار در بندرعباس را تایید کرد.
بروابط عمومی سپاه اعلام کرد که «در جریان درگیریهای هوایی جاری در تنگه هرموز یک فروند پهباد MQ۹ که از آسمان شمال خلیج فارس قصد نزدیک شدن و مداخله در صحنه نبرد را داشت، در آسمان شهرستان جم استان بوشهر مورد اصابت آتش رزمندگان قهرمان پدافند هوایی نوین سپاه قرار گرفت و منهدم شد.»
پاسخ تهران؛ از پیام هشدار تا ورود به فاز تلافی
زمان زیادی از آغاز حملات نگذشته بود که ایران نیز پاسخ داد؛ واکنشی که در قالب شلیک موشکها و فعال شدن سامانههای پدافندی در برخی مناطق بازتاب یافت و بهعنوان پاسخ مستقیم به حملات آمریکا تفسیر شد؛ و قرارگاه خاتمالانبیاء نیز اعلام کرد که «در پاسخ به تجاوز ارتش تروریست آمریکا در مناطقی از جنوب کشور به بهانه واهی سقوط بالگرد خود، برخی از پایگاههای آمریکا در منطقه هدف هجوم قدرتمند ارتش قهرمان جمهوری اسلامی و دلاورمردان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت».
سپاه پاسداران همچنین اعلام کرد که «در پاسخ به حرکت شرارت آمیز دشمن، رزمندگان نیروی دریایی سپاه ساعت ۲.۳۰ دقیقه بامداد ناوگان پنجم دریایی بحرین را مورد حمله پهپادی قرار دادند.»
به گزارش فارس، سپاه پاسداران پایگاه آمریکایی الازرق در اردن را نیز هدف حملۀ موشکی قرار داد.
حملات ایران البته به همین محدود نبود و موج سوم به پایگاههای آمریکا در کویت جمله شد.
همزمان، پیامهای سیاسی و دیپلماتیک نیز از سوی تهران به واشنگتن مخابره شد؛ پیامهایی که در آن هشدار داده شده ادامه این مسیر میتواند دامنه درگیری را از سطح محدود به یک بحران فراگیر منطقهای تبدیل کند. در همین راستا عباس عراقچی وزیر خارجه کشورمان در توییتی به زبان انگلیسی نوشت: اگر امان میخواهید منطقه را ترک کنید.
وزارت خارجه نیز در بیانیهای اعلام کرد: «وزارت امور خارجه، ضمن محکوم کردن شدید جنایت آمریکا در تجاوز نظامی علیه ایران، بار دیگر مسئولیت قانونی و اخلاقی همه کشورهای منطقه، بهویژه کشورهای واقع در حاشیه جنوبی خلیج فارس، برای ممانعت از هرگونه استفاده ارتش تروریستی آمریکا و رژیم صهیونیستی از قلمرو و امکانات آنها جهت طراحی، سازماندهی، اجرا و پشتیبانی از اقدامات تجاوزکارانه علیه ایران را یادآوری میکند و هشدار میدهد که جمهوری اسلامی ایران در اعمال حق ذاتی دفاع از خود، از جمله از طریق هدف قرار دادن مبدا حملات و نیز پایگاهها و امکانات لجستیک مورد استفاده برای اجرا و پشتیبانی از عملیاتهای تجاوزکارانه علیه ایران، درنگ نخواهد کرد.»
گفتنی است، نماینده دائم پاکستان در سازمان ملل ضمن ابراز نگرانی کشورش از وضعیت جاری در منطقه و تشدید تنشها، گفت: «اسلامآباد خواهان بکارگیری دیپلماسی و گفتوگو جهت حل مسالمتآمیز همه مناقشات به ویژه مساله هستهای جمهوری اسلامی ایران است.»
این نگرانی البته مختص پاکستان نبود، چون هاکان فیدان و فیصل بن فرحان وزرای امور خارجه ترکیه و عربستان سعودی نیمه شب گذشته در تماسهای تلفنی جداگانه با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران آخرین وضعیت تحولات منطقهای متعاقب حملات تجاوزکارانه امریکا به مناطقی در جنوب ایران را بررسی کردند.
آنچه در این مرحله رخ داد، در واقعع صرفاً یک پاسخ نظامی نبود، بلکه ترکیبی از اقدام میدانی و هشدار راهبردی بود؛ تلاشی برای بازدارندگی در لحظهای که سرعت تحولات اجازه توقف نمیداد.
سایه لبنان و جبهههای موازی؛ جنگی که تکبعدی نماند
همزمان با این تبادل حملات، تنش در جبهه لبنان نیز بهعنوان یک محور موازی دوباره برجسته شد. منابع خبری از حملات هوایی رژیم صهیونیستی به شهرکهای النبطیهالفوقا، حبوش و کفررمان در جنوب لبنان خبر دادند. این همزمانی، تصویر یک درگیری چندلایه را تقویت میکند؛ جایی که هر حرکت در یک جبهه، بلافاصله در جبهه دیگر بازتاب پیدا میکند و امکان مدیریت بحران را پیچیدهتر میسازد.
در تحلیلهای منتشرشده از سوی رسانههایی جهان یک نکته مشترک دیده میشود و آن افزایش بیسابقه سطح ریسک است. در این تحلیلها همچنین به این موضوع اشاره شده که همزمان با تشدید تحولات میدانی، تلاشهای دیپلماتیک برای مهار بحران ادامه دارد، اما سرعت رویدادها از ظرفیت واکنش سیاسی پیشی گرفته است.
در مجموع، آنچه در ۲۴ ساعت گذشته رخ داده، یک درگیری مقطعی نبوده و نشانهای از ورود منطقه به مرحلهای جدید از عدم قطعیت است؛ مرحلهای که در آن حمله و پاسخ در فاصلهای بسیار کوتاه رخ میدهد و هر تصمیم میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای یک کشور داشته باشد.
در حال حاضر، همزمان با ادامه پیامهای هشدار و تلاشهای دیپلماتیک، فضای کلی همچنان شکننده است؛ شکنندگیای که اگر مدیریت نشود، میتواند از یک بحران محدود، به یک رویارویی گسترده منطقهای تبدیل شود.