بسیاری از افراد تصور می‌کنند نوشیدن شیر هنگام تب، سرماخوردگی یا آنفلوآنزا باعث افزایش خلط و تشدید گرفتگی بینی و سرفه می‌شود اما شواهد علمی موجود چنین باوری را تأیید نمی‌کند. بیشتر افراد، در صورت نداشتن حساسیت یا مشکل گوارشی، می‌توانند هنگام بیماری نیز شیر پاستوریزه بنوشند.
به گزارش همشهری آنلاین، شیر به‌تنهایی تب یا سرماخوردگی را درمان نمی‌کند، اما می‌تواند بخشی از مایعات، انرژی و پروتئین موردنیاز بدن را تأمین کند. البته مقدار و نوع شیر مصرفی باید با توجه به سن، وضعیت سلامت و شرایط گوارشی فرد انتخاب شود. در ادامه می‌خوانید که شیر هنگام تب و سرماخوردگی چه تأثیری بر بدن دارد و کودکان، سالمندان و زنان باردار چه نکاتی را باید رعایت کنند.
آیا شیر باعث افزایش خلط می‌شود؟
سلامت نیوز نوشت: بر اساس پژوهش‌های موجود، مصرف شیر در افرادی که به آن حساسیت ندارند، معمولاً باعث افزایش تولید مخاط تنفسی نمی‌شود. در یکی از مطالعاتی که روی بزرگسالان در معرض ویروس سرماخوردگی انجام شد، ارتباط معناداری میان مصرف شیر و لبنیات با افزایش گرفتگی یا ترشحات بینی مشاهده نشد.
در پژوهشی دیگر، اثر مصرف شیر گاو با نوشیدنی سویا در کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۸ ساله مقایسه شد. نتایج نشان داد که در مدت دو ساعت پس از مصرف، تغییر قابل‌توجهی در علائم تنفسی یا شاخص‌های عملکرد ریه شرکت‌کنندگان، از جمله کودکان مبتلا به آسم، ایجاد نشد. البته این مطالعه کوتاه‌مدت بود و نمی‌توان نتایج آن را به همه شرایط بیماری تعمیم داد.
چرا بعد از نوشیدن شیر احساس خلط بیشتری داریم؟
بافت شیر ممکن است برای مدت کوتاهی احساس غلظت یا پوشش در دهان و گلو ایجاد کند. بعضی افراد این احساس را با افزایش خلط اشتباه می‌گیرند؛ درحالی‌که لزوماً به معنی تولید بیشتر مخاط در مجاری تنفسی نیست.
اگر هنگام گلودرد نوشیدن شیر برایتان خوشایند نیست، ضرورتی ندارد خودتان را به مصرف آن مجبور کنید. می‌توانید از آب، سوپ و دیگر نوشیدنی‌ها و غذاهای مغذی استفاده کنید.
آیا نوشیدن شیر هنگام تب ضرر دارد؟
برای بیشتر افراد، مصرف شیر پاستوریزه هنگام تب، در صورتی که آن را به‌خوبی تحمل کنند، اشکالی ندارد. شیر مقداری آب، پروتئین، انرژی و مواد مغذی در اختیار بدن قرار می‌دهد و می‌تواند برای افرادی که هنگام بیماری اشتهای کمتری دارند، بخشی از رژیم غذایی باشد.
بااین‌حال، باید به چند نکته توجه کرد:
- شیر درمان تب نیست و جای دارو یا بررسی علت بیماری را نمی‌گیرد.
- مصرف شیر برای همه افراد مبتلا به تب ضروری نیست.
- اگر فرد دچار استفراغ است، باید به توانایی نگه‌داشتن مایعات و احتمال کم‌آبی توجه شود.
- در صورت تشدید نفخ، دل‌درد یا اسهال پس از نوشیدن شیر، بهتر است علت این علائم بررسی شود.
- افراد دارای حساسیت به پروتئین شیر گاو نباید شیر معمولی یا شیر بدون لاکتوز مصرف کنند؛ زیرا شیر بدون لاکتوز همچنان حاوی پروتئین شیر گاو است.
مصرف شیر هنگام سرماخوردگی برای بزرگسالان
بزرگسالانی که به شیر حساسیت ندارند و آن را به‌خوبی تحمل می‌کنند، می‌توانند در دوران سرماخوردگی نیز شیر بنوشند. شیر سرد، هم‌دمای محیط یا ولرم از نظر اصل مصرف تفاوتی ندارد و انتخاب دمای آن به سلیقه و راحتی فرد بستگی دارد. البته نوشیدنی ولرم ممکن است برای بعضی افراد مبتلا به گلودرد خوشایندتر باشد.
شیر، ماست و دیگر لبنیات پاستوریزه می‌توانند بخشی از پروتئین و انرژی موردنیاز بدن را تأمین کنند. اگر هم به نوشیدن شیر تمایل ندارید یا پس از مصرف آن دچار ناراحتی می‌شوید، می‌توانید مواد مغذی موردنیازتان را از منابع غذایی دیگر دریافت کنید.
شیر و عسل یا شیر و زردچوبه برای سرماخوردگی مفید است؟
نوشیدن شیر ولرم همراه با مقدار کمی عسل ممکن است برای برخی افراد به تسکین موقت گلودرد یا سرفه کمک کند. اضافه کردن زردچوبه نیز می‌تواند طعم نوشیدنی را تغییر دهد، اما شواهد کافی برای اثبات اینکه ترکیب شیر، عسل و زردچوبه سرماخوردگی یا تب را درمان می‌کند، وجود ندارد.
نکته مهم اینکه عسل برای کودکان زیر یک سال ممنوع است و نباید به غذای آن‌ها اضافه شود. همچنین شیر نباید آن‌قدر داغ باشد که دهان و گلو را بسوزاند.
آیا شیر برای کودک مبتلا به تب یا سرماخوردگی مناسب است؟
تب و سرماخوردگی به‌تنهایی معمولاً دلیل قطع شیر معمول کودک نیست؛ اما نوع شیر و مقدار مصرف آن به سن کودک بستگی دارد.
شیر برای نوزادان زیر یک سال
برای نوزادان زیر ۱۲ ماه، شیر مادر یا شیرخشک مناسب نوزاد باید نوشیدنی اصلی باشد. شیر گاو معمولی و نوشیدنی‌های گیاهی نباید جایگزین شیر مادر یا شیرخشک شوند.
در صورت بیمار شدن نوزاد، تغذیه معمول او را طبق توصیه پزشک ادامه دهید. اگر نوزاد به‌طور محسوسی کمتر شیر می‌خورد، نشانه‌های کم‌آبی دارد یا وضعیت عمومی او نگران‌کننده است، باید با پزشک تماس بگیرید.
هشدار مهم: تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در نوزاد زیر سه ماه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
مصرف شیر در کودکان بالای یک سال
کودکان بالای یک سال که به شیر حساسیت ندارند و آن را تحمل می‌کنند، معمولاً می‌توانند هنگام تب و سرماخوردگی شیر پاستوریزه مصرف کنند. شیر مقداری انرژی و مواد مغذی در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد، اما نباید جای وعده‌های غذایی متنوع را بگیرد.
مقدار شیر موردنیاز کودکان به سن، میزان مصرف سایر لبنیات، غذاهای جامد و شرایط جسمی آن‌ها بستگی دارد. مصرف بیش از حد شیر، به‌ویژه در کودکان خردسال، ممکن است اشتهای آن‌ها را برای خوردن غذاهای حاوی آهن کاهش دهد و خطر کمبود آهن را افزایش دهد.
بر اساس توصیه آکادمی اطفال آمریکا، کودکان یک تا پنج ساله بهتر است در کنار دریافت مواد غذایی حاوی آهن، روزانه بیش از حدود ۷۱۰ میلی‌لیتر شیر مصرف نکنند. این مقدار سقف راهنماست و به معنی ضرورت نوشیدن این میزان شیر در هر روز یا هنگام بیماری نیست.
میلک‌شیک خانگی برای کودک بیمار
اگر کودک بالای یک سال به خوردن شیر تمایل دارد، می‌توان برای او نوشیدنی ساده‌ای از ترکیب شیر پاستوریزه و موز تهیه کرد. افزودن مقدار کمی عسل نیز برای کودکان بالای یک سال مجاز است.
کره بادام‌زمینی را فقط در صورتی به این ترکیب اضافه کنید که کودک قبلاً آن را مصرف کرده و به آن حساسیت نداشته باشد. این ماده باید کاملاً در نوشیدنی مخلوط شود؛ دادن کره بادام‌زمینی غلیظ و چسبنده به کودکان خردسال می‌تواند خطر خفگی داشته باشد.
به یاد داشته باشید که میلک‌شیک درمان تب یا سرماخوردگی نیست و نباید کودک را به خوردن آن مجبور کرد.
هنگام اسهال یا استفراغ باید شیر را قطع کرد؟
اسهال و استفراغ همیشه به معنی ممنوعیت مصرف شیر نیست. مهم‌ترین مسئله در این شرایط، جلوگیری از کم‌آبی و تأمین مایعات موردنیاز بدن است.
بر اساس راهنمای مؤسسه ملی سلامت و تعالی مراقبت بریتانیا (NICE)، در کودکان مبتلا به اسهال و استفراغ که نشانه‌های کم‌آبی ندارند، باید شیردهی و تغذیه معمول، از جمله مصرف شیر همیشگی کودک، ادامه پیدا کند.
اگر کودک دچار کم‌آبی شده باشد، ممکن است پزشک محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS را توصیه کند. پس از جبران کم‌آبی نیز معمولاً تغذیه عادی و شیر با غلظت همیشگی از سر گرفته می‌شود.
در صورت استفراغ، دادن مایعات در حجم کم و دفعات بیشتر ممکن است بهتر تحمل شود. شیرخشک را خودسرانه رقیق نکنید و اگر کودک نمی‌تواند مایعات را نگه دارد، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
همچنین پس از بعضی عفونت‌های گوارشی، ممکن است تحمل لاکتوز برای مدتی کاهش پیدا کند. اگر مصرف شیر باعث تشدید نفخ، دل‌درد یا اسهال می‌شود، با پزشک مشورت کنید.
مصرف شیر هنگام تب و سرماخوردگی در سالمندان
سالمندان ممکن است هنگام بیماری با کاهش اشتها یا دریافت ناکافی مایعات روبه‌رو شوند. شیر پاستوریزه، ماست ساده و دیگر لبنیات نرم، در صورت تحمل، می‌توانند بخشی از انرژی و پروتئین موردنیاز آن‌ها را تأمین کنند.
بااین‌حال، نباید تصور کرد که نوشیدن شیر به‌تنهایی از کم‌آبی بدن جلوگیری می‌کند. سالمندان باید در کنار آن، مایعات و غذاهای مناسب دیگری نیز دریافت کنند.
افراد سالمندی که به بیماری کلیوی یا نارسایی قلبی مبتلا هستند یا محدودیت مصرف مایعات دارند، باید مقدار شیر و سایر نوشیدنی‌ها را مطابق توصیه پزشک تنظیم کنند.
آیا زنان باردار هنگام تب و سرماخوردگی می‌توانند شیر بنوشند؟
شیر و لبنیات می‌توانند بخشی از پروتئین و کلسیم موردنیاز زنان باردار را تأمین کنند. مصرف شیر در این دوران، در صورت تحمل، معمولاً مشکلی ندارد؛ اما نکته مهم، انتخاب محصولات پاستوریزه است.
زنان باردار باید از مصرف شیر خام و لبنیات غیرپاستوریزه خودداری کنند؛ زیرا این محصولات ممکن است حاوی میکروب‌های بیماری‌زا باشند و خطر عفونت‌های غذایی را افزایش دهند.
شیر را می‌توان سرد یا ولرم نوشید و گرم کردن آن ضرورت پزشکی ندارد. همچنین اگر زن باردار دچار تب شود، به‌ویژه اگر تب ادامه‌دار باشد یا با علائم دیگری همراه شود، باید با پزشک یا ماما تماس بگیرد. نوشیدن شیر جایگزین بررسی علت تب و درمان احتمالی آن نیست.
شیر بدون لاکتوز یا شیر گیاهی؛ کدام گزینه مناسب‌تر است؟
افرادی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، ممکن است پس از نوشیدن شیر معمولی نفخ، دل‌درد یا اسهال را تجربه کنند. شیر بدون لاکتوز برای بسیاری از این افراد گزینه مناسب‌تری است؛ زیرا قند لاکتوز آن تجزیه یا حذف شده است.
اما باید به تفاوت دو مشکل توجه کرد: عدم تحمل لاکتوز با حساسیت به پروتئین شیر گاو یکسان نیست. شیر بدون لاکتوز همچنان پروتئین شیر گاو را دارد و برای افراد دارای این نوع حساسیت مناسب نیست.
هنگام تب و سرماخوردگی چه نوشیدنی‌ها و خوراکی‌هایی بخوریم؟
در دوران بیماری، مهم‌ترین هدف دریافت مایعات کافی و مصرف غذاهایی است که فرد بتواند آن‌ها را به‌راحتی تحمل کند. هیچ خوراکی یا نوشیدنی به‌تنهایی عفونت را درمان نمی‌کند، اما بعضی گزینه‌ها می‌توانند به تأمین مایعات و مواد مغذی کمک کنند.
نوشیدنی‌های مناسب هنگام تب
آب: برای بیشتر بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر، یکی از اصلی‌ترین گزینه‌ها برای تأمین مایعات است.
شیر پاستوریزه: در صورت تحمل، مقداری آب، پروتئین و انرژی فراهم می‌کند.
سوپ و آب غذا: می‌توانند به دریافت مایعات و انرژی کمک کنند.
دمنوش‌های ملایم: بعضی افراد نوشیدنی‌های ولرم مانند دمنوش زنجبیل یا بابونه را آرامش‌بخش می‌دانند؛ اما اثر درمانی قطعی برای تب ندارند. زنان باردار و افرادی که دارو مصرف می‌کنند، باید درباره نوع دمنوش احتیاط کنند.
آب‌میوه رقیق‌شده: ممکن است برای بعضی افراد قابل‌مصرف باشد، اما ضروری نیست و باید به میزان قند آن توجه کرد. در کودکان مبتلا به اسهال، آب‌میوه ممکن است علائم را تشدید کند.
آب نارگیل: مقداری الکترولیت دارد، اما به‌ویژه برای کودکان مبتلا به اسهال و استفراغ، جایگزین محلول استاندارد ORS نیست.
نوزادان، افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی یا قلبی و کسانی که محدودیت مصرف مایعات دارند، ممکن است به توصیه‌های متفاوتی نیاز داشته باشند.
خوراکی‌های مناسب هنگام بیماری
سوپ مرغ: در صورت داشتن گوشت مرغ و سبزیجات، می‌تواند مقداری پروتئین، انرژی و مایعات فراهم کند.
ماست ساده: برای افرادی که لبنیات را تحمل می‌کنند، می‌تواند گزینه‌ای نرم و قابل‌مصرف باشد.
سیر و زنجبیل: می‌توان از آن‌ها برای طعم‌دادن به غذا استفاده کرد؛ اما جایگزین درمان عفونت نیستند.
عسل: ممکن است به تسکین سرفه یا گلودرد کمک کند، اما برای کودکان زیر یک سال ممنوع است.
میوه‌ها و غذاهای متنوع: بهتر است متناسب با اشتها و شرایط گوارشی فرد مصرف شوند.
چه زمانی هنگام تب یا سرماخوردگی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بیشتر موارد، سرماخوردگی با مراقبت و استراحت بهبود پیدا می‌کند؛ اما بعضی علائم نیازمند بررسی پزشکی هستند. در شرایط زیر مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید:
نوزاد زیر سه ماه دمای بدن ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر دارد.
فرد دچار تنگی نفس، دشواری در تنفس یا درد قفسه سینه شده است.
نشانه‌های کم‌آبی مانند کاهش قابل‌توجه ادرار، خشکی دهان یا بی‌حالی دیده می‌شود.
استفراغ ادامه دارد و فرد نمی‌تواند مایعات را نگه دارد.
تب طول کشیده یا علائم بیماری رو به بدتر شدن است.
علائم پس از یک دوره بهبود دوباره بازگشته‌اند.
فرد باردار، سالمند آسیب‌پذیر یا مبتلا به بیماری زمینه‌ای است و دچار تب یا علائم نگران‌کننده شده است.
بر اساس توصیه مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، اگر تب بیش از چهار روز ادامه پیدا کند یا علائم سرماخوردگی پس از ۱۰ روز بدون بهبود باقی بماند، بهتر است فرد برای بررسی وضعیت خود به پزشک مراجعه کند.
شواهد موجود نشان نمی‌دهند که شیر در افراد بدون حساسیت، باعث افزایش خلط یا تشدید سرماخوردگی شود. بنابراین بیشتر افراد می‌توانند در دوران تب و بیماری، در صورت تمایل و تحمل، شیر پاستوریزه مصرف کنند. بااین‌حال، شیر درمان تب نیست و جایگزین آب، تغذیه متنوع یا مراقبت پزشکی لازم نمی‌شود. توجه به سن، حساسیت غذایی و بیماری‌های زمینه‌ای، به‌ویژه در کودکان، سالمندان و زنان باردار، اهمیت زیادی دارد.