برخی داروهای رایج، از داروهای درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی و ضداحتقان‌ها گرفته تا محصولات ترک سیگار، برخی ضدافسردگی‌ها و داروهای ادرارآور، ممکن است باعث بی‌خوابی یا بیدار شدن‌های مکرر در طول شب شوند. متخصصان توصیه می‌کنند در صورت بروز اختلال خواب پس از مصرف دارو، پیش از هرگونه تغییر در درمان با پزشک مشورت کنید.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از نیویورک تایمز، برخی داروهای تجویزی و بدون نسخه ممکن است باعث بی‌خوابی، دشواری در به خواب رفتن یا بیدار شدن‌های مکرر در طول شب شوند. متخصصان می‌گویند داروهای ADHD، داروهای ضداحتقان، محصولات ترک سیگار، برخی داروهای ضدافسردگی و داروهای ادرارآور از جمله مواردی هستند که می‌توانند بر خواب تأثیر بگذارند.
دکتر دیوید نیوباور، روان‌پزشک و متخصص خواب در مرکز پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز، هنگام بررسی مشکلات خواب بیماران، ابتدا از آن‌ها می‌پرسد که آیا داروی تجویزی یا بدون نسخه مصرف می‌کنند یا خیر.
او می‌گوید در بسیاری از موارد، با بررسی داروهای مصرفی می‌توان به‌سرعت تشخیص داد که کدام دارو ممکن است عامل مشکل باشد؛ مشکلی که می‌تواند به شکل دشواری در به خواب رفتن، ناتوانی در تداوم خواب یا خواب‌آلودگی در طول روز بروز کند.
به گفته این متخصص، داروهای متعددی از جمله داروهای سرماخوردگی، آلرژی، فشار خون و اختلالات روان‌پزشکی می‌توانند خواب را مختل کنند.
در ادامه، پنج گروه دارویی رایج که ممکن است خواب را تحت تأثیر قرار دهند و راهکارهای مدیریت این مشکل را بررسی می‌کنیم.
۱. برخی داروهای درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD)
داروهای مورد استفاده برای درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی به دو گروه اصلی محرک و غیرمحرک تقسیم می‌شوند. داروهای محرک، از جمله آدرال، وایوانس، ریتالین و کنسرتا، می‌توانند تمرکز را بهبود ببخشند، اما در عین حال ممکن است خواب را به‌شدت مختل کنند.
جولی دوپهاید، استاد داروسازی بالینی در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، توضیح می‌دهد که این داروها با افزایش سطح دوپامین و نوراپی‌نفرین در مغز، هوشیاری را بیشتر می‌کنند.
اثربخشی این داروها در افزایش بیداری به‌اندازه‌ای است که برخی از آن‌ها برای درمان نارکولپسی، اختلالی که با خواب‌آلودگی شدید روزانه همراه است، نیز تجویز می‌شوند.
البته همه افرادی که داروهای محرک مصرف می‌کنند دچار اختلال خواب نمی‌شوند. با این حال، اگر مصرف این داروها خواب را دشوار کرده است، ممکن است مصرف آن‌ها در ساعات ابتدایی روز کمک‌کننده باشد تا اثر افزایش هوشیاری تا زمان خواب کاهش یابد.
دکتر نیوباور هشدار می‌دهد که در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که از انواع طولانی‌رهش این داروها استفاده می‌کنند، اثر محرک ممکن است تا ساعات پایانی شب ادامه پیدا کند.
۲. سودوافدرین و سایر داروهای ضداحتقان
برخی داروهای ضداحتقان بدون نسخه که حاوی سودوافدرین هستند، مانند سودافد، می‌توانند خواب را مختل کنند. این ماده در ترکیب بعضی از داروهای سرماخوردگی و آلرژی، از جمله ادویل کلد اند سینوس، زایرتک-دی و کلاریتین-دی نیز وجود دارد.
سودوافدرین با تحریک آزادسازی نوراپی‌نفرین عمل می‌کند. این ماده به گیرنده‌هایی متصل می‌شود که باعث تنگ شدن رگ‌های خونی می‌شوند. هنگامی که این اتفاق در مجاری بینی رخ می‌دهد، فضای بیشتری برای عبور هوا ایجاد می‌شود و تنفس از راه بینی آسان‌تر خواهد شد.
با این حال، نوراپی‌نفرین می‌تواند اثری شبیه آدرنالین نیز داشته باشد. از آنجا که سودوافدرین ممکن است به‌طور موقت فشار خون را افزایش دهد، بعضی افراد هنگام تلاش برای خوابیدن احساس می‌کنند ضربان قلبشان شدیدتر شده است.
دکتر نیوباور پیشنهاد می‌کند اگر این داروها خواب را مختل می‌کنند، درباره مصرف آن‌ها در ساعات ابتدایی روز با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
سی. مایکل وایت، استاد داروسازی در دانشکده داروسازی و علوم دارویی دانشگاه کانکتیکات، نیز می‌گوید می‌توان با مشورت متخصص، داروهای سرماخوردگی و آلرژی فاقد سودوافدرین را بررسی کرد. برخی اسپری‌های بینی نیز برای رفع گرفتگی بینی مفیدند و احتمال کمتری دارد که خواب را مختل کنند؛ البته انتخاب آن‌ها به علت گرفتگی بینی و شرایط فرد بستگی دارد.
۳. محصولات کمک‌کننده به ترک سیگار
ترک سیگار می‌تواند به‌دلیل سازگاری بدن با نبود نیکوتین، خواب را دشوار کند. با این حال، به‌طور متناقض، برخی محصولات مورد استفاده برای ترک سیگار، از جمله چسب‌ها، آدامس‌ها و قرص‌های مکیدنی حاوی نیکوتین نیز ممکن است همین مشکل را ایجاد کنند.
به گفته دکتر وایت، نیکوتین موجود در این محصولات سطح دوپامین و نوراپی‌نفرین را در مغز افزایش می‌دهد. نیکوتین همچنین به‌عنوان ماده‌ای محرک می‌تواند ضربان قلب و فشار خون را بالا ببرد.
اگر محصولات جایگزین نیکوتین خواب شما را مختل می‌کنند، بهتر است با پزشک یا متخصص درمان وابستگی به دخانیات مشورت کنید. متخصص ممکن است زمان مصرف یا دوز محصول را تنظیم کند یا راهکارهای دیگری برای ادامه روند ترک سیگار پیشنهاد دهد.
نکته مهم: اختلال خواب نباید باعث شود فرد بدون مشورت متخصص، روند ترک سیگار را کنار بگذارد یا مصرف محصولات جایگزین نیکوتین را خودسرانه تغییر دهد.
۴. برخی داروهای ضدافسردگی
مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)، مانند پروزاک و زولوفت، و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین و نوراپی‌نفرین (SNRIs)، مانند سیمبالتا و افکسور، از داروهای پرکاربرد در درمان افسردگی هستند.
دکتر بهانو کولا، روان‌پزشک متخصص طب خواب و روان‌پزشکی اعتیاد در کلینیک مایو در ایالت مینه‌سوتا، می‌گوید عوارض جانبی این داروها در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد ممکن است پس از مصرف آن‌ها بیش از حد هوشیار شوند و نتوانند بخوابند؛ در مقابل، برخی دیگر دچار خواب‌آلودگی می‌شوند و حفظ بیداری برایشان دشوار است.
بوپروپیون که با نام تجاری ولبوترین نیز شناخته می‌شود، نوع دیگری از داروهای ضدافسردگی است که به‌دلیل ویژگی‌های محرک خود ممکن است خواب را مختل کند.
اگر داروی ضدافسردگی بر خواب شما تأثیر منفی گذاشته است، پزشک می‌تواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند یا در صورت لزوم، داروی جایگزینی پیشنهاد دهد.
مصرف داروهای ضدافسردگی را به‌دلیل بی‌خوابی خودسرانه قطع نکنید و دوز آن‌ها را تغییر ندهید. هرگونه تغییر باید با نظر پزشک انجام شود.
۵. داروهای ادرارآور
داروهای ادرارآور که گاهی «قرص‌های آب» نامیده می‌شوند، برای کنترل بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا، نارسایی قلبی و برخی بیماری‌های کلیوی و کبدی اهمیت دارند. با این حال، این داروها ممکن است به‌طور غیرمستقیم خواب را مختل کنند؛ زیرا دفعات ادرار کردن در طول شب را افزایش می‌دهند.
به گفته دکتر دوپهاید، این داروها با افزایش دفع ادرار، به خارج شدن نمک و آب اضافی از بدن کمک می‌کنند. این فرایند می‌تواند در کنترل برخی بیماری‌های قلبی و عروقی و کاهش فشار واردشده بر قلب مؤثر باشد.
بسیاری از داروهای ادرارآور با نسخه پزشک عرضه می‌شوند، اما برخی محصولات بدون نسخه، مانند دیورکس، نیز در این گروه قرار می‌گیرند. میدول، دارویی که برای کاهش نفخ و برخی علائم قاعدگی استفاده می‌شود، نیز حاوی یک ماده ادرارآور است.
دکتر کولا می‌گوید مصرف دارو در ساعات ابتدایی روز، در صورت تأیید پزشک، و کاهش نوشیدن مایعات در نزدیکی زمان خواب ممکن است به کمتر شدن بیدار شدن‌های شبانه برای رفتن به دستشویی کمک کند.
البته میزان و زمان مصرف مایعات باید با توجه به وضعیت سلامتی فرد تعیین شود؛ به‌ویژه در افرادی که بیماری قلبی یا کلیوی دارند یا برای آن‌ها محدودیت مصرف مایعات در نظر گرفته شده است.
توصیه نهایی متخصصان
دکتر نیوباور تأکید می‌کند هرگونه اختلال خواب که پس از مصرف یک دارو ایجاد می‌شود، باید با پزشک در میان گذاشته شود.
رعایت عادت‌های سالم خواب نیز ممکن است به کاهش این مشکلات کمک کند، اما بخش پایانی متن منبع درباره توصیه‌های تکمیلی بهداشت خواب ناقص است.
اگر پس از شروع مصرف یک دارو دچار بی‌خوابی، بیدار شدن‌های مکرر یا خواب‌آلودگی روزانه شده‌اید، بهتر است داروهای تجویزی و بدون نسخه خود را همراه با زمان مصرف آن‌ها به پزشک اطلاع دهید. گاهی تنظیم زمان مصرف یا انتخاب داروی جایگزین می‌تواند به بهبود خواب کمک کند؛ بدون آنکه درمان بیماری اصلی مختل شود.