مدفوع سیاه و قیری، خون قرمز روشن، رنگ زرشکی، ظاهر چرب و بدبو یا تغییر مداوم در قوام و شکل مدفوع می‌تواند نشانه مشکلاتی از خونریزی دستگاه گوارش تا اختلالات جذب مواد غذایی باشد. متخصصان توصیه می‌کنند این علائم، به‌ویژه در صورت تداوم یا همراهی با درد و کاهش وزن، جدی گرفته شوند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از aol، تغییر رنگ، شکل و قوام مدفوع گاهی نشانه‌ای از اختلالات گوارشی است؛ از خونریزی در دستگاه گوارش و بیماری‌های التهابی روده گرفته تا مشکلات جذب چربی. متخصصان می‌گویند شناخت تغییرات غیرطبیعی مدفوع می‌تواند به تشخیص زودهنگام برخی بیماری‌ها کمک کند.
بررسی وضعیت مدفوع ممکن است موضوع خوشایندی نباشد، اما توجه به تغییرات آن می‌تواند اطلاعات مهمی درباره سلامت دستگاه گوارش در اختیار فرد قرار دهد.
مدفوع افراد از نظر شکل، اندازه، رنگ و قوام متفاوت است و عواملی مانند رژیم غذایی، میزان فعالیت بدنی، مقدار آب مصرفی و داروها بر آن تأثیر می‌گذارند.
به گفته ام. نوری کالکای، متخصص بازنشسته گوارش، عادت‌های دفع در افراد متفاوت است و هر فرد معمولاً الگوی مشخصی برای تعداد دفعات اجابت مزاج و ظاهر مدفوع خود دارد. با این حال، اگر مدفوع به‌طور ناگهانی تغییر کند یا ویژگی‌هایی غیرمعمول داشته باشد، بهتر است علت آن بررسی شود.
متخصصان گوارش و جراحی، برخی از تغییرات مدفوع را که ممکن است به ارزیابی پزشکی نیاز داشته باشند، معرفی کرده‌اند.
۱. مدفوع سیاه یا قیری‌رنگ
جفری ام. نلسون، مدیر بخش جراحی مرکز بیماری‌های التهابی روده و کولورکتال در مرکز پزشکی مرسی در بالتیمور، می‌گوید اگر مدفوع به رنگ سیاه باشد، نه صرفاً قهوه‌ای تیره، باید احتمال وجود مشکل را جدی گرفت.
مدفوع سیاه و قیری‌رنگ می‌تواند نشانه خونریزی در بخش‌های بالایی دستگاه گوارش، از جمله مری، معده یا روده باریک باشد.
البته برخی عوامل نیز می‌توانند رنگ مدفوع را تیره کنند. برای مثال، مصرف مکمل‌های آهن ممکن است مدفوع را به رنگ سبز تیره تا نزدیک به سیاه درآورد. داروهای حاوی بیسموت، مانند پپتو بیسمول، نیز می‌توانند باعث تیره‌شدن مدفوع شوند.
با این حال، اگر علت تغییر رنگ مشخص نیست یا مدفوع ظاهر سیاه و قیری دارد، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود؛ به‌ویژه اگر علائمی مانند ضعف، سرگیجه یا استفراغ خونی نیز وجود داشته باشد.
۲. وجود خون قرمز روشن در مدفوع
مشاهده خون قرمز روشن روی دستمال توالت، در آب کاسه توالت یا به شکل رگه‌هایی روی مدفوع می‌تواند نشان‌دهنده خونریزی در ناحیه مقعد یا بخش پایینی راست‌روده باشد.
به گفته نلسون، هموروئید داخلی، شقاق مقعد، پولیپ‌های راست‌روده و سرطان‌های این ناحیه از جمله علل احتمالی چنین خونریزی‌ای هستند.
بنابراین، نباید خون قابل مشاهده در مدفوع را بدون بررسی به هموروئید نسبت داد. حتی اگر خونریزی کم باشد یا درد وجود نداشته باشد، مراجعه به پزشک برای مشخص‌شدن علت ضروری است. خونریزی شدید یا همراه با ضعف و سرگیجه به ارزیابی اورژانسی نیاز دارد.
۳. مدفوع به رنگ زرشکی یا قرمز تیره
مدفوع زرشکی‌رنگ ممکن است قوامی شل‌تر داشته باشد و با بوی غیرمعمول و شدید همراه شود. این وضعیت می‌تواند نشانه خونریزی از بخش انتهایی روده باریک یا روده بزرگ باشد.
نلسون می‌گوید دیورتیکولوز، یعنی وجود کیسه‌های کوچک در دیواره روده، و ناهنجاری‌های شریانی‌وریدی از علل شناخته‌شده این نوع خونریزی هستند.
مشاهده مدفوع زرشکی یا خونریزی قابل توجه می‌تواند نشانه یک وضعیت جدی باشد و نیاز به ارزیابی فوری در اورژانس دارد.
۴. مدفوع کم‌رنگ، چرب و بسیار بدبو
مدفوعی که رنگی روشن یا کم‌رنگ دارد، حالت چرب پیدا می‌کند، بوی بسیار نامطبوعی دارد یا به‌سختی از کاسه توالت پاک می‌شود، ممکن است نشانه وجود چربی بیش از حد در مدفوع باشد. این وضعیت در پزشکی «استئاتوره» نامیده می‌شود.
کریس کاروبا، متخصص طب داخلی در جکسون‌ویل فلوریدا، توضیح می‌دهد که استئاتوره اغلب در اختلالات سوءجذب، نارسایی عملکرد پانکراس و بیماری‌های مجاری صفراوی دیده می‌شود.
در این شرایط، بدن نمی‌تواند چربی‌ها را به‌درستی جذب کند. در نتیجه، فرد ممکن است در معرض کمبود ویتامین‌های محلول در چربی، یعنی ویتامین‌های A، D، E و K قرار بگیرد.
اگر مدفوع به‌طور مداوم چرب، کم‌رنگ و بدبو است، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت دارد.
۵. تغییر ناگهانی در شکل و قوام مدفوع
بدن هر فرد معمولاً الگوی مشخصی برای اجابت مزاج دارد. برای مثال، اگر مدفوع فرد معمولاً شکل کشیده و قوام مناسبی دارد، اما ناگهان به شکل بسیار باریک یا متفاوت درمی‌آید، بهتر است این تغییر بررسی شود.
کارن سویکا، جراح عمومی در گرینویچ ایالت کنتیکت، می‌گوید باریک‌شدن مداوم مدفوع در مقایسه با حالت معمول می‌تواند در برخی موارد با بیماری‌های التهابی، مانند بیماری کرون، یا عفونت ارتباط داشته باشد.
تغییر مدفوع به حالت آبکی یا اسهالی نیز ممکن است ناشی از سندرم روده تحریک‌پذیر، عفونت یا بیماری‌های التهابی روده، از جمله کولیت اولسراتیو، باشد.
از سوی دیگر، سندرم روده تحریک‌پذیر و برخی عفونت‌ها می‌توانند با یبوست نیز همراه باشند.
البته تغییر شکل مدفوع به‌تنهایی به معنای ابتلا به بیماری جدی نیست؛ اما اگر این تغییر مداوم باشد، به‌ویژه اگر با خونریزی، کاهش وزن یا درد همراه شود، باید ارزیابی پزشکی انجام گیرد.
۶. اسهال آبکی پس از سفر یا کمپینگ
اگر پس از کمپینگ، طبیعت‌گردی یا نوشیدن آب چشمه و دریاچه دچار اسهال آبکی مداوم شوید، یکی از علل احتمالی عفونت ناشی از انگل ژیاردیا است.
کاروبا توضیح می‌دهد که ژیاردیا یک انگل تک‌یاخته‌ای است که ممکن است در آب‌های شیرین آلوده وجود داشته باشد. ورود این انگل به بدن می‌تواند باعث بیماری ژیاردیازیس شود؛ بیماری‌ای که با اسهال آبکی مداوم و درد شکم همراه است.
نوشیدن آب آلوده، خوردن میوه و سبزی خامی که با آب آلوده شسته شده‌اند و شستن ناکافی دست‌ها پس از تماس با مدفوع انسان یا حیوان آلوده، از راه‌های انتقال این انگل هستند.
درمان ژیاردیازیس ممکن است به داروهای ضدانگل نیاز داشته باشد. برای پیشگیری، باید از نوشیدن آب تصفیه‌نشده در طبیعت خودداری کرد و آب آشامیدنی را با روش مناسب تصفیه یا ضدعفونی کرد. در مناطق مرتفع، جوشاندن آب طبق دستورالعمل‌های ایمنی توصیه می‌شود.
۷. وجود مخاط در مدفوع
مشاهده مخاط یا ماده‌ای ژله‌ای در مدفوع می‌تواند با التهاب روده مرتبط باشد.
پیتون بروکیم، متخصص گوارش در لس‌آنجلس، می‌گوید این وضعیت ممکن است در بیماری‌های التهابی روده، از جمله کولیت اولسراتیو و بیماری کرون، دیده شود. عفونت‌های باکتریایی و سندرم روده تحریک‌پذیر نیز از دیگر علل احتمالی هستند.
وجود مقدار کمی مخاط همیشه به معنای بیماری جدی نیست، اما اگر مخاط با خون، درد شکم یا تغییر مداوم در عادت‌های دفع همراه باشد، نباید آن را نادیده گرفت و لازم است فرد تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرد.
۸. مدفوع سفت یا کاهش دفعات اجابت مزاج
مدفوع سفت و خشک یا دفع دشوار و کم‌تعداد معمولاً از نشانه‌های یبوست است. دریافت ناکافی فیبر و مصرف کم مایعات از علل شایع این مشکل هستند.
با این حال، برخی داروها، انسداد روده و در موارد کمتر شایع، سرطان روده بزرگ نیز می‌توانند باعث یبوست شوند.
جک براها، متخصص گوارش در مرکز گوارش و آندوسکوپی بروکلین، می‌گوید افزایش تدریجی دریافت فیبر و مصرف آب کافی از اقدامات اولیه برای بهبود یبوست است. میزان نیاز به آب در افراد مختلف متفاوت است و مقدار توصیه‌شده فیبر برای بزرگسالان معمولاً دست‌کم حدود ۲۵ گرم در روز است؛ هرچند نیاز دقیق به سن، جنس و شرایط فرد بستگی دارد.
ملین‌های بدون نسخه نیز ممکن است با افزایش حرکات روده یا بالا بردن میزان آب موجود در مدفوع به رفع یبوست کمک کنند، اما انتخاب و مصرف آن‌ها باید متناسب با شرایط فرد باشد.
اگر یبوست به‌سرعت بهبود پیدا نمی‌کند، به‌تازگی شروع شده است یا با درد شدید، استفراغ، نفخ قابل توجه یا ناتوانی در دفع گاز همراه است، باید به پزشک مراجعه کرد. در صورت بروز علائم مشکوک، پزشک ممکن است برای بررسی انسداد روده یا بیماری‌های دیگر، آزمایش‌های تکمیلی یا کولونوسکوپی را توصیه کند.
۹. مدفوع شل، آبکی یا دفع مکرر
اسهال ممکن است پس از مصرف غذای آلوده یا بر اثر عفونت ایجاد شود. به گفته براها، در بسیاری از موارد اسهال حاد طی چند روز بهبود پیدا می‌کند؛ با این حال، اگر علائم بیش از یک هفته ادامه پیدا کنند، به‌ویژه در صورت شدیدبودن، باید علت بررسی شود.
اسهالی که بیش از دو هفته طول بکشد یا با خونریزی، کاهش وزن یا علائمی همراه باشد که فرد را شب‌ها از خواب بیدار می‌کنند، نیازمند بررسی پزشکی است.
اگر عفونت علت اسهال نباشد، پزشک ممکن است احتمال عدم تحمل لاکتوز، سندرم روده تحریک‌پذیر، بیماری‌های التهابی روده یا بیماری سلیاک را بررسی کند.
متخصصان گوارش معمولاً برای یافتن علت اسهال از شرح حال و معاینه، آزمایش خون و مدفوع و در صورت لزوم، کولونوسکوپی استفاده می‌کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
تغییرات مدفوع همیشه نشانه بیماری جدی نیستند و گاهی با تغییر رژیم غذایی، مصرف دارو یا میزان آب بدن ارتباط دارند. با این حال، شناخت الگوی طبیعی اجابت مزاج و توجه به تغییرات پایدار می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات گوارشی کمک کند.
مدفوع سیاه و قیری، خونریزی قابل توجه، مدفوع زرشکی‌رنگ، درد شدید شکم یا اسهال همراه با نشانه‌های کم‌آبی از مواردی هستند که ممکن است به ارزیابی فوری نیاز داشته باشند. همچنین، تغییرات مداوم در شکل و قوام مدفوع، یبوست طولانی‌مدت یا اسهال پایدار باید توسط پزشک بررسی شوند.
در صورت مشاهده هرگونه تغییر نگران‌کننده، بهتر است به‌جای خودتشخیصی یا نادیده‌گرفتن علائم، برای مشخص‌شدن علت با پزشک مشورت کنید.