قم- با افزایش نگرانی‌ها درباره شیوع عفونت‌های تنفسی، دانشگاه علوم پزشکی قم بر ضرورت واکسیناسیون آنفلوآنزا برای گروه‌های پرخطر و رعایت توصیه‌های بهداشتی تأکید کرد.
خبرگزاری مهر- گروه استانها: با نزدیک شدن به روزهای سرد سال، بیماری‌های حاد تنفسی بار دیگر به یکی از موضوعات مهم حوزه سلامت عمومی تبدیل می‌شوند، بیماری‌هایی که از سرماخوردگی و آنفلوآنزا تا کرونا و دیگر عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی را در بر می‌گیرند و با افزایش ارتباطات اجتماعی در محیط‌های بسته، زمینه انتقال آن‌ها میان افراد فراهم می‌شود.
اهمیت این بیماری‌ها تنها به بروز علائمی مانند تب، سرفه، عطسه، آبریزش بینی و ضعف جسمانی محدود نیست، بلکه احتمال بروز عوارض جدی در گروه‌های آسیب‌پذیر و پیامدهای ناشی از غیبت از محل کار و تحصیل نیز ضرورت توجه به پیشگیری را دوچندان می‌کند.
بر اساس توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت، سالمندان، زنان باردار، کودکان خردسال، افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن و کسانی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، بیشتر در معرض عوارض شدید آنفلوآنزا قرار دارند.
در چنین شرایطی، پیشگیری از بیماری‌های تنفسی به اقدامی مقطعی یا صرفاً فردی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از رفتارهای بهداشتی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را در بر می‌گیرد.
شست‌وشوی صحیح و منظم دست‌ها، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه، تهویه مناسب فضاهای بسته، استفاده از ماسک در موقعیت‌های ضروری و خودداری از حضور در اجتماعات هنگام ابتلا به علائم تنفسی، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش خطر انتقال ویروس‌ها کمک کنند.
در این میان، رعایت توصیه‌های پیشگیرانه از سوی افراد دارای علائم اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه بی‌توجهی به نشانه‌های بیماری و ادامه حضور در محیط‌های کاری، آموزشی و خانوادگی می‌تواند دیگران، به‌ویژه افراد آسیب‌پذیر، را در معرض ابتلا قرار دهد.
واکسیناسیون نیز یکی از محورهای مهم پیشگیری، به‌ویژه در برابر آنفلوآنزای فصلی، به شمار می‌رود و سازمان جهانی بهداشت بر اهمیت واکسیناسیون سالانه گروه‌های در معرض خطر تأکید دارد و توصیه می‌کند این افراد برای دریافت راهنمایی متناسب با وضعیت خود به مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه کنند.
در کنار واکسیناسیون، شناخت علائم هشداردهنده و پرهیز از خوددرمانی نیز اهمیت دارد، زیرا اگرچه بسیاری از عفونت‌های ویروسی تنفسی در موارد خفیف با مراقبت و استراحت بهبود می‌یابند، بروز نشانه‌هایی مانند تنگی نفس یا وخامت وضعیت عمومی، ضرورت ارزیابی پزشکی را افزایش می‌دهد و همچنین مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای بیماری‌های ویروسی، راهکار مؤثری برای درمان محسوب نمی‌شود.
در همین چارچوب، بررسی راهکارهای پیشگیری از بیماری‌های حاد تنفسی و تشریح اقدامات مورد نیاز در آستانه فصل سرما، از موضوعات مهم حوزه سلامت استان قم است، موضوعی که علاوه بر مراقبت‌های فردی، به آموزش عمومی، توجه به گروه‌های پرخطر و رعایت اصول بهداشتی در محیط‌های خانوادگی، شغلی و اجتماعی وابسته است.
در گفت‌وگوی پیش‌رو با ناصر شوشتری‌زاده، مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم، ابعاد مختلف پیشگیری از بیماری‌های تنفسی، گروه‌های نیازمند مراقبت بیشتر، اهمیت واکسیناسیون آنفلوآنزا، شیوه‌های کاهش انتقال عفونت و زمان مراجعه به پزشک بررسی شده است تا تصویری روشن‌تر از راهکارهای قابل اجرا برای حفاظت از سلامت عمومی در روزهای سرد سال داشته باشیم.
شوشتری‌زاده با اشاره به افزایش اهمیت پیشگیری از بیماری‌های حاد تنفسی هم‌زمان با سرد شدن هوا اظهار کرد: بیماری‌هایی مانند آنفلوآنزا، سرماخوردگی، کرونا و سایر عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی، با وجود تفاوت در عامل ایجادکننده، از نظر راهکارهای پیشگیرانه وجوه مشترک متعددی دارند که رعایت آن‌ها می‌تواند در کاهش ابتلا و انتقال بیماری مؤثر باشد.
وی با بیان اینکه سرعت انتشار این بیماری‌ها از مهم‌ترین ویژگی‌های آن‌هاست، افزود: فرد مبتلا می‌تواند هنگام سرفه، عطسه و حتی صحبت کردن، ویروس را به دیگران منتقل کند و در یک جمع کوچک نیز شمار قابل توجهی از افراد در معرض ابتلا قرار بگیرند.
شوشتری‌زاده با اشاره به پیامدهای اجتماعی و اقتصادی بیماری‌های تنفسی گفت: اگرچه بسیاری از این عفونت‌ها در افراد سالم با خطر جدی همراه نیستند، ابتلا به آن‌ها می‌تواند موجب اختلال در فعالیت‌های روزمره، افت تحصیلی و غیبت کارکنان از محل کار شود و با توجه به گستردگی انتقال، آثار قابل توجهی بر فعالیت‌های اجتماعی داشته باشد.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم ادامه داد: در کنار پیامدهای عمومی این بیماری‌ها، برخی گروه‌های سنی و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای بیشتر در معرض عوارض قرار دارند و ممکن است در صورت ابتلا به بستری شدن در بیمارستان و حتی بخش‌های مراقبت‌های ویژه نیاز پیدا کنند.
گروه‌های پرخطر باید مراقبت بیشتری داشته باشند
شوشتری‌زاده با تشریح گروه‌های آسیب‌پذیر در برابر عفونت‌های حاد تنفسی بیان کرد: کودکان شش‌ماهه تا پنج‌ساله، سالمندان، مادران باردار و افراد مبتلا به برخی بیماری‌های زمینه‌ای از جمله گروه‌هایی هستند که باید در برابر این عفونت‌ها مراقبت بیشتری داشته باشند.
وی افزود: خطر بروز عوارض در سالمندان با افزایش سن بیشتر می‌شود و مادران باردار نیز به دلیل شرایط ویژه خود و جنینی که حمل می‌کنند، باید توجه بیشتری به توصیه‌های پیشگیرانه داشته باشند.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم، بیماران مبتلا به آسم، بیماری‌های انسدادی دستگاه تنفسی و برخی بیماری‌های قلبی و عروقی را از دیگر گروه‌های در معرض خطر برشمرد و گفت: افرادی که به دلایل مختلف با ضعف سیستم ایمنی مواجه هستند، داروهای شیمی‌درمانی مصرف می‌کنند یا برای درمان بیماری‌های روماتیسمی از داروهای مؤثر بر سیستم ایمنی استفاده می‌کنند، باید توصیه‌های بهداشتی را با دقت بیشتری رعایت کنند.
وی با تأکید بر ضرورت مراقبت خانوادگی از این افراد اظهار کرد: پیشگیری از ابتلا در گروه‌های پرخطر تنها به رفتار خود فرد محدود نمی‌شود و اعضای خانواده و اطرافیان نیز باید با رعایت اصول بهداشتی از انتقال بیماری به آن‌ها جلوگیری کنند.
شوشتری‌زاده خاطرنشان کرد: کارکنان مراکزی که با سالمندان، بیماران و سایر افراد آسیب‌پذیر در ارتباط هستند نیز باید در اجرای توصیه‌های بهداشتی جدیت بیشتری داشته باشند تا احتمال انتقال عفونت در این محیط‌ها کاهش یابد.
شست‌وشوی دست‌ها از راهکارهای مؤثر پیشگیری است
وی با اشاره به اهمیت رعایت بهداشت فردی در فصل سرد سال گفت: شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین روش‌های پیشگیری از انتقال ویروس‌های تنفسی است و لازم است این اقدام به شکل صحیح و مستمر انجام شود.
شوشتری‌زاده با بیان اینکه ویروس‌های عامل بیماری‌های تنفسی در شرایط محیطی مختلف ماندگاری متفاوتی دارند، افزود: برخی از این ویروس‌ها در دماهای پایین دوام بیشتری پیدا می‌کنند و همین موضوع ضرورت توجه به نحوه دفع بهداشتی دستمال‌ها و ماسک‌های استفاده‌شده را افزایش می‌دهد.
وی ادامه داد: دستمال و ماسک استفاده‌شده باید به شکل بهداشتی دور انداخته شوند تا احتمال انتقال آلودگی به دیگران کاهش یابد و افراد پس از تماس با وسایل آلوده نیز بهداشت دست‌ها را رعایت کنند.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم با تأکید بر ضرورت رعایت آداب تنفسی اظهار کرد: افراد هنگام سرفه و عطسه باید دهان و بینی خود را با ماسک، دستمال یا قسمت داخلی آرنج بپوشانند و از رها کردن ترشحات تنفسی در محیط اطراف خودداری کنند.
وی افزود: افرادی که نشانه‌هایی مانند سرفه، عطسه و آبریزش بینی دارند، باید تا حدامکان از حضور در اجتماعات پرهیز کنند و در صورت ضرورت خروج از منزل، به‌ویژه هنگام استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی، ماسک بزنند.
شوشتری‌زاده با اشاره به اهمیت رعایت فاصله از دیگران در دوره بیماری گفت: محدود کردن حضور در جمع، تنها به اجتماعات بزرگ اختصاص ندارد و بهتر است افراد دارای علائم، حتی از شرکت در مهمانی‌های خانوادگی نیز خودداری کنند تا احتمال انتقال ویروس به اعضای خانواده و سایر افراد کاهش یابد.
تهویه مناسب محیط به کاهش انتقال ویروس کمک می‌کند
شوشتری‌زاده با اشاره به نقش شرایط محیطی در پیشگیری از بیماری‌های تنفسی بیان کرد: تهویه مناسب فضاهای بسته و فراهم کردن امکان جریان و تبادل هوا از طریق باز کردن پنجره‌ها، می‌تواند به کاهش بار ویروسی موجود در محیط کمک کند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به این موضوع در محیط‌های پرتردد افزود: در فضاهایی که افراد برای مدت طولانی در کنار یکدیگر حضور دارند، رعایت اصول تهویه در کنار سایر اقدامات پیشگیرانه اهمیت دارد و می‌تواند خطر انتقال عوامل بیماری‌زا را کاهش دهد.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم درباره مدت پرهیز از حضور در اجتماعات پس از شروع علائم بیماری اظهار کرد: در بزرگسالان، خطر انتقال برخی از ویروس‌های تنفسی پس از سه تا پنج روز از آغاز علائم کاهش پیدا می‌کند، اما این مدت در کودکان ممکن است طولانی‌تر باشد و در برخی موارد به ۲۱ روز برسد.
وی ادامه داد: به همین دلیل، افراد مبتلا باید با توجه به شرایط بیماری و توصیه‌های بهداشتی از حضور زودهنگام در اجتماعات خودداری کنند و به‌ویژه در ارتباط با سالمندان، کودکان خردسال و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای احتیاط بیشتری داشته باشند.
شوشتری‌زاده همچنین بر اهمیت خواب کافی، استراحت و مصرف مایعات تأکید کرد و گفت: استراحت مناسب و دریافت مایعات کافی، به‌ویژه در زمان ابتلا به عفونت‌های تنفسی، از توصیه‌های مراقبتی مهم به شمار می‌رود.
مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک توصیه نمی‌شود
وی با اشاره به شیوع مصرف خودسرانه دارو در زمان ابتلا به بیماری‌های فصلی اظهار کرد: از آنجا که عامل بسیاری از عفونت‌های حاد تنفسی ویروس‌ها هستند، مصرف آنتی‌بیوتیک بدون تجویز پزشک نه‌تنها در این موارد فایده‌ای ندارد، بلکه می‌تواند به افزایش مقاومت میکروبی منجر شود.
شوشتری‌زاده افزود: بسیاری از موارد خفیف بیماری با استراحت در منزل، مصرف مایعات و مراقبت‌های معمول بهبود پیدا می‌کنند و در صورت نداشتن علائم هشداردهنده، لزوماً نیازی به مراجعه فوری به مراکز درمانی وجود ندارد.
وی ادامه داد: در موارد خفیف، افراد می‌توانند با رعایت توصیه‌های عمومی و استفاده از داروهای معمول متناسب با علائم و شرایط خود، روند بهبودی را طی کنند، اما در صورت وجود بیماری زمینه‌ای یا بروز نشانه‌های نگران‌کننده، باید با پزشک مشورت کنند.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم با اشاره به اهمیت توجه ویژه به کودکان خردسال و سالمندان گفت: در کودکان زیر شش ماه، به‌ویژه در صورت بروز تب بالا، مراجعه سریع‌تر به پزشک ضرورت دارد و در سالمندان نیز نشانه‌هایی مانند ضعف شدید، بی‌حالی قابل توجه و بی‌اشتهایی شدید باید جدی گرفته شود.
وی تنگی نفس و ناتوانی در خوردن و آشامیدن به دلیل بی‌اشتهایی شدید را از علائم هشداردهنده دانست و افزود: در صورت مشاهده چنین نشانه‌هایی، افراد نباید مراجعه به پزشک را به تأخیر بیندازند.
واکسن آنفلوآنزا در مراکز بهداشتی توزیع شده است
شوشتری‌زاده با تأکید بر جایگاه واکسیناسیون در پیشگیری از بیماری‌های واگیر اظهار کرد: واکسن یکی از مؤثرترین ابزارهای پیشگیری از بسیاری از بیماری‌های عفونی است و واکسیناسیون آنفلوآنزا نیز هر سال برای گروه‌های در معرض خطر مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی افزود: واکسن آنفلوآنزا برای گروه‌های اولویت‌دار به‌صورت رایگان در مراکز بهداشتی عرضه می‌شود و در حال حاضر واکسن‌های مورد نیاز در پایگاه‌های بهداشت شهری و خانه‌های بهداشت روستایی استان قم توزیع شده است.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم با دعوت از افراد مشمول دریافت واکسن برای مراجعه به مراکز بهداشتی بیان کرد: بیماران دارای شرایط خاص، افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، سالمندان و مادران باردار از جمله گروه‌هایی هستند که باید برای دریافت واکسن در اولویت قرار گیرند.
وی ادامه داد: کارکنان مراکز بهداشتی نیز برای اطلاع‌رسانی به مادران باردار و سایر گروه‌های هدف اقدام می‌کنند، با این حال افرادی که هنوز برای واکسیناسیون مراجعه نکرده‌اند، می‌توانند با مراجعه به مراکز مربوط از وضعیت دریافت واکسن خود مطلع شوند.
شوشتری‌زاده با اشاره به اولویت‌بندی واکسیناسیون در گروه‌های مختلف تصریح کرد: در بخش درمان نیز کارکنانی که در بخش مراقبت‌های ویژه، بخش‌های عفونی و آزمایشگاه‌ها فعالیت می‌کنند، به دلیل ارتباط بیشتر با بیماران در اولویت قرار دارند تا احتمال انتقال عفونت در چرخه مراقبت کاهش یابد.
وی با بیان اینکه کودکان در اولویت‌های اعلام‌شده برای دریافت واکسن آنفلوآنزا قرار نگرفته‌اند، افزود: این موضوع به معنای ممنوعیت واکسیناسیون آنان نیست، بلکه اولویت‌بندی با توجه به شرایط و امکانات موجود انجام می‌شود.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم خاطرنشان کرد: مراجعه به‌موقع گروه‌های هدف برای دریافت واکسن اهمیت دارد، زیرا انجام واکسیناسیون پیش از رسیدن به اوج شیوع بیماری می‌تواند فرصت بیشتری برای شکل‌گیری پاسخ ایمنی فراهم کند.
کارکنان صنایع نیز باید توصیه‌های بهداشتی را رعایت کنند
وی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه در محیط‌های صنعتی و شهرک‌های صنعتی قم گفت: کارشناسان بهداشت حرفه‌ای به‌طور مستمر با صنایع، کارخانه‌ها و کارگران در ارتباط هستند و در زمینه پیشگیری از بیماری‌های شغلی و غیرشغلی، از جمله بیماری‌های فصلی، آموزش‌های لازم را ارائه می‌کنند.
شوشتری‌زاده افزود: در برخی صنایع بزرگ، واحدهای بهداشتی مستقل فعالیت دارند و این واحدها با مجموعه بهداشت همکاری می‌کنند تا اقدامات آموزشی و مراقبتی متناسب با نیاز کارکنان انجام شود.
وی ادامه داد: تأمین واکسن و تجهیزات مورد نیاز نیز در چارچوب همکاری‌های مربوط دنبال می‌شود و تلاش بر این است که کارکنان محیط‌های صنعتی نیز از آموزش‌ها و امکانات پیشگیرانه بهره‌مند شوند.
مدیرگروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم در پایان با تأکید بر ضرورت مشارکت عمومی در کنترل بیماری‌های تنفسی گفت: رعایت بهداشت فردی، توجه به علائم بیماری، پرهیز از خوددرمانی و استفاده از خدمات پزشکی در صورت بروز نشانه‌های هشداردهنده، در کنار واکسیناسیون گروه‌های هدف، می‌تواند به کاهش ابتلا و جلوگیری از انتقال بیماری به افراد آسیب‌پذیر کمک کند.