کرمان – ایرنا – اعلام بدموقع تعطیلی مدرسه‌ها و ادارات در کرمان به دلیل آلودگی هوا، به‌ویژه در یک سال اخیر، به‌دفعات موجب سردرگمی و نارضایتی مردم شده. در این‌باره، کارگروهی با حضور چند دستگاه مسوول وجود دارد که با تبادل اطلاعات به مدیریت بحران کمک می‌کنند تا تعطیلی، روال عادی یا آغاز فعالیت با تاخیر را اعلام کند. اینکه چرا نمی‌توانند تعطیلی را در زمان بهتری به اطلاع مردم برسانند دلایل متعددی دارد. تا آنجا که به هواشناسی مربوط هست نبود رادارهای ویژه بوده که توان پیش‌بینی دقیق پدیده‌های جوّی را با چالش مواجه کرده است.
به گزارش ایرنا، در سال‌های اخیر، ورود توده‌های سنگین گردوخاک از خارج از استان کرمان به‌ویژه از کویر سمنان، کیفیت هوا در مناطقی از جمله مرکز استان و شهرهای شمالی را با افت جدی مواجه کرده آن‌چنان که ساکنان این مناطق، روزهای متعددی از سال را در زیر آسمانی به شب می‌رسانند که خاک‌آلود و تیره است.
در برخی از روزها، شاخص‌های مربوط به آلودگی هوا به حدی می‌رسند که برای جلوگیری از ورود به وضعیت حادتر و محدود کردن تردد خودروها و پیشگیری از انتشار بیش‌تر آلاینده‌ها در هوا، مدارس و ادارات را تعطیل می‌کنند. درباره اینکه تعطیلی راه‌حل نهایی و دائمی نیست زیاد گفته و شنیده شده اما در استان کرمان، همین راهکار اضطراری تعطیلی هم در برخی از ایام سال به‌گونه‌ای اجرا می‌شود که انتقاد و اعتراض مردم را به‌دنبال دارد. انتظار جامعه این است که تعطیلی در زمانی اعلام شود که دانش‌آموزان و کارمندان هنوز راهی مدرسه و محل کار نشده باشند.
در نشست خبری که به‌تازگی از سوی مدیرکل هواشناسی استان کرمان برگزار شد، وی و ۲ نفر از کارشناسان این حوزه در پاسخ به پرسش ایرنا که دلیل اختلال در تصمیم‌گیری و اعلام دیرهنگام تعطیلی چیست؟ توضیحاتی دادند.
مدیرکل هواشناسی استان کرمان پیش از اینکه درباره تصمیم‌گیری برای تعطیلات بگوید، از افزایش روزهای آلوده گفت و توضیح داد: گردوغبار اتفاق جدیدی برای استان کرمان است در حالی که برخی مناطق کشور از جمله استان‌های غربی یا سیستان‌وبلوچستان از سال‌ها قبل درگیر آن هستند. کرمان طی چند سال اخیر درگیر طوفان و گردوغبار شده که دفعات وقوع آن هم در حال افزایش است.
محسن عراقی‌زاده با بیان اینکه دلیل اصلی این وضعیت به خشکسالی‌های متوالی و کمبود بارش‌ها برمی‌گردد، افزود: اینکه برای بهبود این شرایط چه باید بکنیم، بحث مفصلی است و ما در این رابطه با مسئولان و کارشناسان مدیریت بحران، محیط‌زیست، منابع‌طبیعی، جهاد کشاورزی و سایر ارگان‌های مرتبط جلسات تخصصی متعددی داشته‌ایم.
وی سپس با بیان اینکه تعطیل کردن مدرسه‌ها و ادارات استان یا شهر به این راحتی نیست، توضیح داد: یک کارگروه وجود دارد که هواشناسی، محیط‌زیست، دانشگاه علوم‌پزشکی و مدیریت بحران استانداری اعضای اصلی آن هستند. وقتی پدیده گردوغبار اتفاق می‌افتد، براساس اطلاعاتی که این نهادها بین هم مبادله می‌کنند، تصمیم به تعطیلی یا تاخیر در آغاز به‌کار ادارات و مدرسه‌ها گرفته می‌شود؛ تصمیم نهایی را مدیریت بحران اعلام می‌کند.
شرایط متغیر آلودگی
مدیرکل هواشناسی استان کرمان اظهار کرد: هواشناسی، اطلاعات آب‌وهوایی و اینکه گردوخاک هست یا نه و شدت آن چگونه خواهد بود را ارائه می‌کند. محیط‌زیست هم دستگاه‌های سنجش دارد که شاخص‌هایی را اندازه‌گیری می‌کند، براساس این اطلاعات، دانشگاه علوم‌پزشکی نظر می‌دهد که شرایط چگونه است و در نهایت، مدیریت بحران طبق دستورالعمل خاصی که وجود دارد، تصمیم‌گیری نهایی را برای تعطیلی یا فعالیت طبق روال عادی انجام می‌دهد.
دعوت به ارائه راهکار
عراقی‌زاده ادامه داد: تصمیم به تعطیلی به این راحتی نیست؛ مثلا ساعت هفت صبح شاخص‌ها پایین و کیفیت هوا خوب است. حدود نیم ساعت بعد وضعیت کاملا تغییر می‌کند و شاخص به ۵۰۰ می‌رسد. عکس این حالت هم وجود دارد که مثلا ساعت ۶ صبح شاخص آلایندگی بالاست ولی ۲ ساعت بعد، کیفیت هوا بالا رفته و شاخص‌ها کاملا بهبود پیدا می‌کند؛ براساس شاخص اول صبح، تعطیلی اعلام شده در حالی که چند ساعت بعد آسمان آبی است. به دلیل این تغییرات زودهنگام، تصمیم‌گیری برای تعطیلی دشوار است.
وی بیان کرد: تنها روشی که پیدا کردیم تا مسئله را حل کنیم این است که وقتی گردوغبار داریم، اعضای این کارگروه از ساعت چهار صبح مدام شاخص‌ها را بررسی و با هم تبادل اطلاعات و تصمیم‌گیری کنند.
مدیرکل هواشناسی استان کرمان در پاسخ به انتقاداتی که از نحوه اعلام تعطیلی روزهای آلوده می‌شود، گفت: نگویید هماهنگی نیست و کم‌کاری می‌شود و مسئولان خوابند. اصلا این‌طور نیست. اگر راهکار دیگری جز آنچه که انجام می‌دهیم وجود دارد خوشحال می‌شویم ما را راهنمایی کنند.
عراقی‌زاده تاکید کرد: اینکه می‌گویند تعطیلی دیر اعلام شده، بد اعلام شده و اعتراض می‌کنند درست است و ما انتقادات را قبول داریم ولی بگویند چه بکنیم؟
وی در پاسخ به این نقد که مرکز پیش‌بینی هواشناسی می‌تواند مشخص کند که مثلا توده گردوغبار که شب به رفسنجان رسیده، چند ساعت بعد به مرکز استان می‌رسد و بدین‌ترتیب، برنامه‌ریزی برای تعطیلی قابل انجام است، اظهار کرد: ما پیش‌بینی می‌کنیم و به‌طور دقیق می‌گوییم که گردوغبار چه زمانی به کرمان می‌رسد ولی اینکه شدت آن در کرمان چقدر است را نمی‌توانیم به‌طور دقیق مشخص کنیم.
عدم ردیابی غبار
رئیس مرکز پیش‌بینی و مخاطرات جوّی اداره کل هواشناسی استان کرمان هم در این‌باره توضیحاتی داد.
حمیده حبیبی اظهار کرد: در مورد آلودگی هوای اخیر که در روز دوازدهم مهرماه باعث تصمیم به تعطیلی در برخی مناطق شد، از روز جمعه اطلاع‌رسانی را انجام داده و پیش‌بینی کردیم که از صبح یکشنبه افزایش غلظت غبار را در شمال و شرق استان خواهیم داشت. این پیش‌بینی اطلاع‌رسانی هم شد. روز شنبه مجدد اعلام شد که در برخی مناطق شمال و شرق استان افزایش غبار را خواهیم داشت. از شنبه شب با توجه به اطلاع‌رسانی که شده بود پدیده را رصد کردیم. گردوغبار، شهرهای شمالی را در برگرفته بود. در کارگروهی که داریم اطلاعات ردوبدل شد و مجدد از ساعت چهار صبح رصد را انجام دادیم و ابتدا شروع به کار با یک ساعت تاخیر اعلام شد و سپس به‌دلیل شدت آلودگی، تصمیم به تعطیلی گرفته شد.
وی افزود: شرایط جوّ متغیر است. نمی‌توان آخر شب تصمیم قطعی را گرفت چون شاخص ممکن است فردا تغییر کند و باید پاسخگو باشیم که چرا آسمان صاف است ولی تعطیلی اعلام شده است.
کارشناس مسئول هواشناسی کاربردی اداره کل هواشناسی استان کرمان نیز در پاسخ به این انتقاد که استانی مثل یزد هم درگیر آلودگی است ولی تصمیم‌گیری برای تعطیلی آن مشابه کرمان نیست و بهتر عمل می‌کنند، گفت: وسعت کرمان را با یزد مقایسه نکنید. یزد یک منشاء غبار دارد که از سمت سمنان است اما کرمان چندین منشاء دارد که از شرق و شمال و غرب است.
مریم سلاجقه با بیان اینکه ما نقشه لحظه به لحظه نداریم و ردیابی غبار را هم نمی‌توانیم انجام دهیم، توضیح داد: مدل‌هایی که روی گوشی‌های تلفن همراه هستند مختص استان کرمان یا ایران نبوده و مربوط به مناطق دیگری هستند. ما براساس تجربه می‌گوییم مثلا یک مدل خارجی بهتر شرایط را نشان می‌دهد، وضعیت واقعی منطقه را هم داریم که در کنار هم می‌گذاریم و می‌گوییم قرار است گردوغبار برسد اما توجه داشته باشیم که این‌ها قوانینی است که ما برای جوّ می‌گذاریم و طبیعت که حرف ما را گوش نمی‌دهد.
وی سپس از یک کمبود جدی پرده برداشت و اظهار کرد: با احتمال خطا می‌گوییم غبار در فلان روز هفته به کرمان می‌رسد ولی اینکه دقیقا چه ساعتی می‌رسد نیاز به ردیابی غبار دارد که با رادار انجام می‌شود.
کارشناس مسئول هواشناسی کاربردی اداره کل هواشناسی استان کرمان تاکید کرد: شرایط کرمان با دیگر شهرهایی که ابتدا گردوغبار وارد آن می‌شود متفاوت است و نمی‌توان نسخه واحد پیچید. یزد هم رادار هواشناسی ندارد ولی نسبت به کرمان، در فاصله نزدیک‌تری به منشاء غبار قرار دارد و هرچه به منبع نزدیک‌تر باشید پیش‌بینی راحت‌تر است.
سلاجقه همچنین، با تاکید بر اینکه تصمیم‌گیری نهایی برای تعطیلی به‌دلیل آلودگی هوا برعهده هواشناسی نیست، گفت: کار ما پیش‌بینی پدیده و طول زمانی آن است که درباره آلودگی هفته گذشته گفتیم از یکشنبه تا سه‌شنبه است. ماندگاری شاخص هم برای تصمیم‌گیری تعطیلی مهم است.
وی بیان کرد: ممکن است از خواب بیدار می‌شوید ببینید شاخص بالاست ولی به دلیل شرایط باد، ممکن است کاهش پیدا کند. ما نهایت بتوانیم بگوییم که از ساعات ظهر به بعد کاهش آلودگی را خواهیم داشت. اگر رادار باشد، سرعت پدیده و مدت زمان آن دقیق‌تر مشخص است و می‌توانیم بگوییم با توجه به سرعت پدیده و توپوگرافی منطقه مثلا ۲ ساعت دیگر هوا چه وضعیتی دارد.
جای خالی رادار هواشناسی
در تکمیل این اظهارات، مدیرکل هواشناسی استان کرمان هم توضیحاتی داد.
عراقی‌زاده گفت: ما با نقشه و عدد کار می‌کنیم و نقشه‌ها و مدل‌ها خطا دارند و امکان‌پذیر نیست که با دقت ۱۰۰ درصد چیزی را اعلام کنیم. هر پیش‌بینی در هر جای دنیا با خطا همراه است و عدم قطعیت پذیرفته شده است.
وی افزود: اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم که مثلا یک ساعت دیگر چه اتفاقی می‌افتد به ابزارهای پیشرفته مثل رادار نیاز است؛ در حال حاضر، در جنوب‌شرق و شرق و مرکز کشور رادار هواشناسی وجود ندارد و در دیگر مناطق از جمله غرب چون ورودی سیستم‌های هواشناسی هستند چنین تجهیزاتی نصب شده است.
مدیرکل هواشناسی استان کرمان اضافه کرد: رادار هم ابزار کمکی است و اگر وجود داشته باشد باز درصدی خطا خواهیم داشت و نمی‌توانیم بگوییم گردوغبار و یا سیل دقیقا چه پیامدهایی خواهند داشت.
عراقی‌زاده خاطرنشان کرد: رادارها هم محدودیت دارند و تا شعاع ۳۰۰ کیلومتر را پوشش می‌دهند.
وی با بیان اینکه اگر حداقل یک رادار در استان کرمان داشته باشیم یکسری از مشکلات حل می‌شود، اظهار کرد: ولی به دلیل شرایط تحریمی امکان تامین رادارهای هواشناسی دشوار شده است. چندین سال است که پیگیر آن هستیم و درخواست خرید داده‌ایم و امیدواریم بتوانیم هرچه زودتر آن را تامین کنیم.
بدین‌ترتیب مدیریت وضعیت آلودگی هوای کرمان در حالی که دسترسی به داده‌های لحظه‌ای و دقیق وجود ندارد، احتمالا همچنان با آزمون و خطا همراه خواهد بود. در این‌باره، اظهارنظر اداره کل محیط‌زیست استان هم به‌عنوان یکی از منابع اصلی تهیه و ارائه اطلاعات مربوط به آلودگی هوا در گزارش‌هایی در آینده انعکاس داده خواهد شد.