بیرجند- ایرنا- شهید فرهاد فیروزی، نوجوان ۱۷ ساله بیرجندی، اگرچه فرصت چندانی برای تجربه جوانی نیافت، اما در همین عمر کوتاه با مسئولیت‌پذیری، نوع‌دوستی و خدمت به دیگران، نامی ماندگار از خود بر جای گذاشت؛ نوجوانی که به روایت مادر و دوستانش، کم‌حرف می‌زد و زیاد عمل می‌کرد.
به گزارش ایرنا، بعضی آدم‌ها برای بزرگ‌شدن به سال‌های زیادی نیاز ندارند؛ گاهی ۱۷ سال برای ساختن یک زندگی پربار کافی است. فرهاد فیروزی یکی از همان نوجوان‌هایی بود که پیش از آنکه فرصت تجربه سال‌های جوانی را پیدا کند، در مدرسه، مسجد، محله و میان دوستانش اثری از خود به جا گذاشت که سال‌ها بعد نیز از او روایت می‌شود.
فرهاد، فرزند بزرگ خانواده، دهم شهریور ماه ۱۳۴۵ در مشهد به دنیا آمد و پس از مهاجرت خانواده به بیرجند، تحصیلاتش را در مدارس این شهر ادامه داد. او دانش‌آموزی ممتاز، اهل مطالعه و فعال در برنامه‌های فرهنگی بود؛ نوجوانی که در کنار درس‌خواندن، برای کمک به هم‌کلاسی‌هایش وقت می‌گذاشت و از فعالیت‌های اجتماعی و تشکیلاتی غافل نبود.
با شکل‌گیری اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان بیرجند در سال‌های نخست پیروزی انقلاب، فرهاد نیز به این مجموعه پیوست. هوش، استعداد و توانایی‌هایش باعث شد با وجود سن کم، مسئولیت‌های مهمی بر عهده بگیرد. او در مدرسه طالقانی تحصیل کرد و در سال آخر دبیرستان، در رشته علوم تجربی به مدرسه چمران رفت.
او در اتحادیه نیز مسئولیت بخش پرسنلی را بر عهده داشت و برای گسترش فعالیت‌های فرهنگی و جذب دانش‌آموزان، طرح تبلیغ چهره‌به‌چهره را دنبال کرد؛ طرحی که به گفته یکی از دوستانش، به جذب حدود ۱۵۰ دانش‌آموز انجامید.
فرهاد در خانه نیز همان روحیه‌ای را داشت که دوستان و نزدیکانش از او به یاد دارند؛ کم‌حرف، اهل عمل، مخالف اسراف و حساس نسبت به نیاز دیگران. کمک به دانش‌آموزان کم‌بضاعت، سرزدن به خانواده‌های نیازمند و حتی چشم‌پوشی از پوشیدن لباس نو برای ناراحت‌نشدن دوستانش، بخشی از زندگی روزمره او بود.
او پس از امتحانات سال سوم دبیرستان راهی جبهه شد و در ۱۷ سالگی، در تاریخ ۹ آبان ۱۳۶۲، در اسلام‌آباد غرب به شهادت رسید و پیکرش در کنار شهید دکتر سید احمد رحیمی آرام گرفت.
اما برای شناخت دقیق‌تر این شهید، باید پای صحبت کسانی نشست که او را در روزهای زندگی‌اش دیده‌اند؛ دوستانی که با او از مسجد به خانه می‌رفتند، در فعالیت‌های اتحادیه کنارش بودند و سال‌ها بعد، خاطرات آن نوجوان پرتلاش را روایت کردند.
از دوچرخه‌سواری در کوچه تا مسئولیت در اتحادیه
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدهادی شهاب، دوست شهید فرهاد فیروزی، روایتش را از روزهایی آغاز می‌کند که فاصله مسجد تا خانه را با هم طی می‌کردند.
او از خاطرات ساده اما شیرین آن دوران می‌گوید: ما معمولا فاصله مسجد تا خانه را با شهید فیروزی برمی‌گشتیم به خاطرم هست پدرش برایش یک دوچرخه خریده بود که چون ما آن موقع دوچرخه نداشتیم، برایمان تازگی داشت. وقتی از نماز برمی‌گشتیم، گاهی سر اینکه چه کسی سوار شود، بحثمان می‌شد.
فرهاد ۲ سال از حجت‌الاسلام شهاب کوچک‌تر بود. آن روزها فرهاد در دوره راهنمایی و دوستش در دبیرستان درس می‌خواند. رفاقتی که از مسجد و کوچه آغاز شده بود، با گذشت زمان به فعالیت‌های مشترک فرهنگی و تشکیلاتی گره خورد.
حجت‌الاسلام شهاب که در سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۲ در بیرجند حضور داشت و در شورای مرکزی اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان فعالیت می‌کرد، از پیوستن فرهاد به این مجموعه یاد می‌کند: بعد از انقلاب اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان بیرجند تشکیل و فرهاد هم جذب انجمن اسلامی دانش‌آموزان شد. بچه‌های این مجموعه از دانش‌آموزان مستعد و باهوش مدارس بودند و فرهاد هم از همان ابتدا توانایی‌های زیادی از خودش نشان می‌داد.
به گفته او، پس از خالی‌شدن مسئولیت بخش پرسنلی اتحادیه، این مسئولیت به فرهاد سپرده شد؛ بخشی که وظیفه مهمی بر عهده داشت و امور مربوط به اعضا و پرونده‌های آنان را ساماندهی می‌کرد.
حجت‌الاسلام شهاب با اشاره به سن کم فرهاد و توانایی‌هایش می‌گوید: شهید فیروزی خیلی کوچک بود و اصلا به او نمی‌آمد که چنین مسئولیتی داشته باشد، اما آن‌قدر باهوش، باذکاوت و توانمند بود که این مسئولیت را به او سپردند و خیلی هم خوب کار می‌کرد.
او برای نشان‌دادن توانایی فرهاد، به خاطره‌ای از موتورهای سنگین نیروهای سپاه اشاره می‌کند و می‌گوید: بچه‌های سپاه موتورهای سنگینی داشتند که ما جرات نمی‌کردیم سوارشان شویم، اما فرهاد با آن جثه کوچک، به‌راحتی سوار آن موتورها می‌شد. واقعا آدم توانمندی بود.
انتخابی که از روحیه مسئولیت‌پذیری او حکایت داشت
یکی از خاطراتی که حجت‌الاسلام شهاب با تاکید از آن یاد می‌کند، تصمیم فرهاد برای فعالیت در مدرسه چمران است. در آن زمان بیشتر اعضای فعال اتحادیه از مدارس مطرح‌تر شهر، از جمله مدرسه طالقانی، بودند؛ اما انجمن اسلامی مدرسه چمران برای تقویت فعالیت‌های خود به نیروهای بیشتری نیاز داشت. وقتی موضوع حضور تعدادی از اعضا در این مدرسه مطرح شد، فرهاد داوطلب شد به آنجا برود.
حجت‌الاسلام شهاب در این باره می‌گوید: بچه‌ها گفتند بیشتر ما از مدرسه طالقانی هستیم و انجمن مدرسه چمران ضعیف است؛ یکی دو نفر باید بروند آنجا و فعالیت کنند. فرهاد با اینکه خودش در جمع دوستانش بود، داوطلب شد به مدرسه چمران برود.
این تصمیم، در نگاه اول شاید جابه‌جایی ساده یک دانش‌آموز از یک مدرسه به مدرسه دیگر به نظر برسد، اما برای آن جمع معنای مهم‌تری داشت. فرهاد می‌توانست در کنار دوستانش بماند و فعالیت‌هایش را در محیط آشنای خود ادامه دهد، اما ترجیح داد جایی حضور پیدا کند که به نیروی فعال بیشتری نیاز داشت.
او به جای انتخاب محیط آشناتر، مسئولیتی را پذیرفت که انجام آن دشوارتر بود؛ رفتاری که از نگاه دوستش، نشان‌دهنده روحیه مسئولیت‌پذیری این نوجوان بود.
تبلیغ چهره‌به‌چهره؛ تلاش یک نوجوان برای جذب دانش‌آموزان
فعالیت‌های فرهاد در اتحادیه به امور داخلی تشکیلات محدود نماند و به فکر گسترش دامنه فعالیت‌های انجمن اسلامی و جذب دانش‌آموزان بیشتری بود. یکی از شیوه‌هایی که در این مسیر دنبال شد، تبلیغ چهره‌به‌چهره بود.
در این شیوه، خود دانش‌آموزان به سراغ هم‌مدرسه‌ای‌هایشان می‌رفتند، با آن‌ها گفت‌وگو می‌کردند و برای حضور در فعالیت‌های انجمن اسلامی و مشارکت در برنامه‌های آن دعوتشان می‌کردند و به جای آنکه نیروهای بزرگ‌تر از بیرون مدرسه برای جذب دانش‌آموزان وارد شوند، نوجوانان خودشان مسئولیت ارتباط با هم‌سالانشان را بر عهده می‌گرفتند.
ثمره این تلاش‌ها در مدرسه چمران، جذب حدود ۱۵۰ دانش‌آموز بود؛ آماری که نشان می‌دهد فعالیت‌های فرهاد تنها در حد حضور شخصی در یک تشکل باقی نمانده بود و او در گسترش فعالیت‌های آن نیز نقش داشت.
حجت‌الاسلام شهاب در ادامه به خاطره‌ای از روزهای فعالیت مشترکشان اشاره می‌کند و می‌گوید: آن زمان حال‌وهوای بچه‌ها، حال‌وهوای شهدا بود. روزی عکسی از شهید آهنی دستم بود که به فرهاد گفتم با خط خودش پشت آن جمله شهید رحیمی را بنویسد: «زندگی شهدا نویدبخش ماست که فلاح شدنی است».
یکی دیگر از ویژگی‌های فرهاد، دقت و نظم او در انجام کارهای تشکیلاتی بود و دست‌نوشته‌ها و گزارش‌های روزانه او نشان می‌دهد که این نوجوان حتی در سن ۱۶ یا ۱۷ سالگی، فعالیت‌های اتحادیه را با جزئیات ثبت می‌کرد.
گزارش جلسات عقیدتی، موضوعات مطرح‌شده، توصیه‌های سخنرانان و برنامه‌هایی که اعضا اجرا کرده بودند، در نوشته‌های او دیده می‌شد. این دست‌نوشته‌ها تصویری از نوجوانی ارائه می‌کرد که فعالیت‌های جمعی را جدی می‌گرفت و برای ثبت و پیگیری آن‌ها نیز وقت می‌گذاشت.
حجت‌الاسلام شهاب همچنین به خاطره‌ای از مادر فرهاد اشاره می‌کند؛ روزی که بچه‌های اتحادیه را به خانه دعوت کرده بودند و فرهاد از مادرش خواسته بود فقط برای آن‌ها نان و ماست بیاورد. مادرش بعدها تعریف کرده بود که فرهاد تأکید داشته میان اعضای اتحادیه رسم نیست غذای متنوع و مفصلی تدارک ببینند.
پسری که حتی به مادرش درس می‌داد
صغری عباسی، مادر شهید فرهاد فیروزی، بازنشسته آموزش‌وپرورش با ۳۷ سال سابقه خدمت است. او سال‌ها در مراکز آموزشی مختلف از جمله تربیت معلم الزهرا، بنت‌الهدی و آموزشکده سپیده کاشانی فعالیت کرده و همسرش نیز فرهنگی بوده است.
مادر می‌گوید: وقتی فرهاد کلاس چهارم دبستان بود، خانواده به بیرجند آمدند و سال‌های تحصیل و نوجوانی او در این شهر سپری شد. فرهاد تحصیلاتش را در مدرسه طالقانی ادامه داد و در سال آخر دبیرستان، در رشته علوم تجربی در دبیرستان چمران درس خواند.
مادر از او به‌عنوان دانش‌آموزی ممتاز یاد می‌کند که در هیچ درسی نمره‌ای کمتر از ۱۶ نداشت. اما آنچه مادر بیش از همه به خاطر دارد، تنها موفقیت‌های تحصیلی فرزندش نیست؛ فرهاد حتی برای دانش‌آموزانی که از نظر مالی یا درسی شرایط مناسبی نداشتند، وقت می‌گذاشت و به آن‌ها آموزش می‌داد.
عباسی با اشاره به اخلاق و روحیه کمک‌رسانی فرزندش می‌گوید: فرهاد بسیار فعال و بااخلاق بود، درسش هم خوب بود و به بچه‌های بی‌بضاعت و کم‌استعداد کمک می‌کرد. در تمام دوران تحصیل، حتی یک بار هم معلم‌هایش از او شکایت یا گلایه‌ای نداشتند.
او اهل مطالعه بود و کتابخانه‌ای مخصوص به خود داشت و در مسابقات اطلاعات عمومی مدرسه شرکت می‌کرد و در برنامه‌های فرهنگی نیز حضور فعالی داشت.
رابطه فرهاد با مادر نیز صمیمی بود. مادر که خود فرهنگی بود، گاهی برای سخنرانی در مدرسه نیاز به آماده‌کردن متن داشت و فرهاد به کمکش می‌آمد. روز قبل از سخنرانی، متن مناسبی برای او آماده می‌کرد تا مادر با آمادگی بیشتری در جمع حاضر شود. مادر با یادآوری این خاطرات می‌گوید فرهاد حتی به او درس می‌داد.
کت‌وشلوار چرمی که پوشیده نشد
یکی از خاطرات مادر از فرزند شهیدش، به روحیه خاص او در پرهیز از تجمل و توجه به شرایط دیگران مربوط می‌شود. برای حضور فرهاد در یک سمینار در تهران، مادر کت‌وشلواری چرمی برایش تهیه کرده بود. مادر دوست داشت فرزندش با لباس مناسبی در آن برنامه حاضر شود. فرهاد ابتدا لباس را پذیرفت تا دل مادرش را نشکند؛ اما وقتی زمان رفتن رسید، مادر متوجه شد کت‌وشلوار نو در گوشه خانه مانده و فرزندش با همان لباس قدیمی خود به مراسم رفته است.
مادر بعدها فهمید که فرهاد نمی‌خواسته با پوشیدن لباس نو، دوستانی را که امکان تهیه چنین لباسی نداشتند، ناراحت کند چون معتقد بود بسیاری از بچه‌هایی که می‌شناسد لباس نو ندارند و ممکن است دیدن لباس تازه او برایشان سخت باشد.
این خاطره در کنار کمک‌های او به خانواده‌های نیازمند، نشان می‌دهد که توجه به دیگران برای فرهاد یک رفتار مقطعی نبود، بلکه بخشی از شیوه زندگی‌اش بود.
مادر می‌گوید که بسیاری از افراد پس از شهادت فرهاد، وقتی عکس او را جلوی خانه می‌دیدند، می‌گفتند او را می‌شناسند؛ چون بارها در محله دیده بودند که به خانواده‌های نیازمند سر می‌زند و به آن‌ها کمک می‌کند.
شاید همین ویژگی بود که باعث شد مادر پس از شهادت، تازه از بخش‌هایی از زندگی فرزندش باخبر شود. فرهاد اهل تعریف‌کردن از کارهایش نبود و کارهایی انجام می‌داد که خانواده گاهی از آن‌ها اطلاعی نداشتند. به تعبیر مادر، او کم‌حرف می‌زد و زیاد عمل می‌کرد.
روایت خواهر؛ برادری اهل تفکر و مراقب دیگران
فاطمه فیروزی، خواهر شهید نیز از ویژگی‌های اخلاقی و شخصیتی برادرش خاطراتی دارد. او می‌گوید در خانواده، فرهاد را «علی» صدا می‌زدند، زیرا مادر اعتقاد داشت فرزندان باید نامی از ائمه اطهار(ع) نیز داشته باشند.
به گفته خواهر شهید، فرهاد فرزند اول خانواده بود و از همان دوران کودکی روحیه متفاوتی داشت؛ به‌گونه‌ای که مادر احساس می‌کرد او از هم‌سن‌وسال‌هایش بیشتر می‌فهمد. او فردی اهل تفکر، مطالعه و توجه به مسائل اخلاقی بود و به رعایت حلال و حرام و حدود محرم و نامحرم اهمیت می‌داد.
وی با اشاره به علاقه برادرش به کتاب و مطالعه می‌گوید: فرهاد کتاب‌های زیادی در زمینه‌های مختلف می‌خواند و بخشی از آن کتاب‌ها هنوز نزد خانواده باقی مانده است.
او همچنین به روحیه فرهاد در رعایت حال دوستانش اشاره می‌کند و می‌گوید: زمانی که خبر شهادت شهید رحیمی و شهید خامسان را شنید، بسیار گریه کرد؛ چراکه آن‌ها از دوستانش بودند و فرهاد از اینکه دوستانش به شهادت رسیده بودند و خودش هنوز به این مقام نرسیده بود، احساس ناراحتی می‌کرد.
از امیدهای مادر تا خبر شهادت
فرهاد پس از امتحانات سال سوم دبیرستان راهی جبهه شد و ابتدا به کاشمر رفت و از آنجا برای حضور در جبهه اعزام شد. او در آن زمان تنها ۱۷ سال داشت و خانواده امید زیادی به آینده تحصیلی و زندگی‌اش بسته بودند.
مادر از روزهای منتهی به خبر شهادت فرزندش نیز با اندوه یاد می‌کند که روز جمعه برای سلامتی فرهاد نذر کرده بود، بی‌آنکه بداند فرزندش در آن زمان در سردخانه قرار دارد.
صبح روز شنبه، تلفن خانه به صدا درآمد. تماس‌گیرندگان گفتند از جبهه تماس می‌گیرند و با آقای فیروزی کار دارند. همسرش برای خرید شیر از خانه بیرون رفته بود و مادر که دلشوره عجیبی داشت، اصرار کرد حقیقت را به او بگویند. ابتدا خبر دادند که فرزندش زخمی شده است، اما چند ساعت بعد خانواده و بستگان از واقعیت ماجرا مطلع شدند.
فرهاد در ۱۷ سالگی به شهادت رسید، اما دست‌نوشته‌ها، خاطرات و رفتارهایش همچنان از او روایت می‌کنند؛ نوجوانی که در سال‌های کوتاه زندگی‌اش، بیش از آنکه از باورهایش سخن بگوید، آن‌ها را زندگی کرد.
شاید امروز معنای جمله‌ای که با خط خودش پشت عکس شهید آهنی نوشته بود، روشن‌تر از همیشه باشد: «زندگی شهدا نویدبخش ماست که فلاح شدنی است.»