قطر در روزهای اخیر تلاش‌های دیپلماتیک خود برای جلوگیری از بازگشت جنگ به منطقه را تشدید کرده است؛ از سفرهای مکرر هیئت‌های این کشور به تهران و گفت‌وگو با مقام‌های آمریکایی گرفته تا رایزنی با کشورهای عربی و اروپایی. تازه‌ترین اقدام دوحه، سفر غیرمنتظره نخست‌وزیر این کشور به پاریس برای دیدار با وزیران خارجه گروه هفت، یک روز پس از گفت‌وگو با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکاست.
به گزارش خبرآنلاین، تازه‌ترین تحرک دوحه، سفر غیرمنتظره نخست‌وزیر این کشور به نشست وزیران خارجه گروه هفت در پاریس است؛ سفری که یک روز پس از دیدار و گفت‌وگوی او با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، انجام می‌شود و قرار است فرصتی برای رایزنی با مقام‌های اروپایی و عربستان سعودی درباره بحران ایران و پیامدهای امنیتی و اقتصادی آن باشد.
این تحرکات در شرایطی انجام می‌شود که شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر، از ابعاد کم‌سابقه تلاش‌های دیپلماتیک کشورش برای جلوگیری از بازگشت درگیری‌ها پرده برداشته و گفته است هیئت قطری تنها در یک هفته پنج بار به تهران سفر کرده و برخی نشست‌های آن با طرف‌های مذاکره‌کننده بین ۱۸ تا ۲۰ ساعت به طول انجامیده است.
وزارت خارجه قطر روز سه‌شنبه با اشاره به تلاش‌های میانجیگرانه این کشور تاکید کرد: «ما خستگی‌ناپذیر تلاش می‌کنیم تا به ابهامات پیرامون بحران بین واشنگتن و تهران پایان دهیم. تلاش‌های میانجیگری بین واشنگتن و تهران همچنان ادامه دارد و پاسخ‌های مثبتی از هر دو طرف دریافت شده است.»
پنج سفر به تهران در یک هفته؛ تلاش شبانه‌روزی برای جلوگیری از رویارویی دوباره
نخست‌وزیر قطر در سخنرانی خود در اتحادیه آکسفورد در انگلیس، با عنوان «شکوفایی در جهانی چندپاره؛ دولت‌های کوچک و جغرافیای جدید تأثیرگذاری جهانی»، تأکید کرد که کشورش در برابر بحران‌های منطقه‌ای دست روی دست نگذاشته و نزدیک به دو دهه است که با اعتقاد راسخ به ضرورت حفاظت از جان انسان‌ها، در مسیر میانجیگری و برقراری صلح فعالیت می‌کند.
به گزارش الشرق قطر، آل‌ثانی با اشاره به درگیری‌های اخیر منطقه و اقدامات تجاوزکارانه‌ای که قطر نیز با آن مواجه شده است، گفت این تحولات بار دیگر ضرورت نقش‌آفرینی کشورهایی مانند قطر را نشان داده است. به گفته او، دوحه با وجود شرایط دشوار، ابتکار عمل را در دست گرفت و سهم قابل توجهی در دور نخست مذاکرات ایفا کرد؛ مذاکراتی که به دستیابی به یک تفاهم‌نامه انجامید و در مقطعی که خطر گسترش درگیری‌ها بسیار جدی بود، به جلوگیری از هرج‌ومرج گسترده در منطقه کمک کرد.
نخست‌وزیر قطر تأکید کرد که دشواری‌های اجرای تفاهم‌نامه نیز مانع ادامه تلاش‌های دوحه نشد. او توضیح داد که قطر با هماهنگی شرکای منطقه‌ای خود، تلاش‌های فشرده‌ای را برای جلوگیری از شکل‌گیری موج تازه‌ای از تنش آغاز کرد.
آل‌ثانی در تشریح ابعاد این تلاش‌ها گفت هیئت قطری در فاصله تنها یک هفته پنج بار به تهران سفر کرد و نشست‌هایی با طرف‌های مختلف برگزار کرد که برخی از آنها ۱۸ تا ۲۰ ساعت به طول انجامید. هدف از این دیدارها و گفت‌وگوهای طولانی، یافتن راه‌هایی برای جلوگیری از بازگشت رویارویی نظامی بود.
او همچنین تأکید کرد که این تلاش‌ها به معنای برطرف شدن خطرها یا تحقق امنیت نیست و روند مهار تنش‌ها و جلوگیری از تشدید درگیری‌ها همچنان ادامه دارد. به گفته نخست‌وزیر قطر، ارتباط با طرف‌های مرتبط با بحران قطع نشده و دوحه به رایزنی‌های خود ادامه خواهد داد.
از تهران و واشنگتن تا پاریس؛ فعال ماندن همه کانال‌های دیپلماتیک
نخست‌وزیر قطر در بخش دیگری از سخنانش به همکاری با دولت آمریکا و چهره‌های میانه‌رو در تهران اشاره کرد و گفت تعامل با مقام‌های دولت دونالد ترامپ و جریان‌های طرفدار عقلانیت در ایران به جلوگیری از خارج شدن اوضاع از کنترل کمک کرده است.
او با اشاره به وجود تمایل برای برداشتن گام‌هایی در مسیر حل بحران، بر ضرورت استفاده از پیشرفت‌های حاصل‌شده تأکید کرد و گفت نباید در انتظار دستیابی به توافقی ایده‌آل ماند؛ توافقی که ممکن است خود به مانعی در مسیر رسیدن به تفاهم برای کاهش تنش‌ها تبدیل شود.
آل‌ثانی همچنین خواستار ادامه تعامل با همه طرف‌ها برای کاهش اختلافات و جلوگیری از آن شد که مواضع تندروانه، روند دیپلماتیک را از مسیر خود خارج کند. به گفته او، دستیابی به تفاهم‌نامه در دور نخست مذاکرات نشان داده است که پیشرفت در مذاکرات امکان‌پذیر است و با وجود پیچیدگی‌ها و تصمیم‌های دشوار، همچنان می‌توان به توافقی نهایی دست یافت.
این مواضع در حالی مطرح می‌شود که نخست‌وزیر قطر روز دوشنبه با دونالد ترامپ در واشنگتن دیدار و درباره بحران ایران گفت‌وگو کرد. رویترز گزارش داده است که آل‌ثانی روز سه‌شنبه نیز در سفری از پیش برنامه‌ریزی‌نشده راهی پاریس شد تا در حاشیه نشست وزیران خارجه گروه هفت با مقام‌های اروپایی و عربستان سعودی رایزنی کند.
بر اساس گزارش رویترز، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر قرار است با وزیران خارجه انگلیس، فرانسه، آلمان و ایتالیا و همچنین وزیر خارجه عربستان سعودی دیدار کند. عربستان پیش‌تر برای حضور در گفت‌وگوهای گسترده‌تر گروه هفت درباره تحولات خاورمیانه دعوت شده بود.
وزارت خارجه فرانسه نیز اعلام کرده است که در این نشست، وضعیت خاور نزدیک و خاورمیانه، به‌ویژه بحران ایران و پیامدهای امنیتی و اقتصادی آن برای منطقه و جامعه بین‌المللی، مورد بحث قرار خواهد گرفت.
هشدار درباره بازگشت جنگ؛ منطقه تحمل دور تازه درگیری را ندارد
نخست‌وزیر قطر در سخنرانی خود در آکسفورد هشدار داد که آغاز دور تازه‌ای از عملیات نظامی، مسائل موجود را حل نخواهد کرد و منطقه دیگر توان تحمل تشدید تنش‌ها را ندارد. او گفت کشورهای منطقه، ملت‌های آنها و همچنین مردم ایران در رویارویی‌های پیشین هزینه سنگینی پرداخته‌اند و تکرار چنین وضعیتی نمی‌تواند راه‌حل مشکلات باشد.
آل‌ثانی تأکید کرد که اولویت باید رسیدگی به پرونده هسته‌ای ایران و تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت در خلیج فارس باشد؛ مسائلی که نه‌تنها برای منطقه، بلکه برای جامعه بین‌المللی نیز اهمیت حیاتی دارند.
او در ادامه گفت امنیت خلیج فارس مستلزم گفت‌وگوی کشورهای این منطقه با ایران برای ایجاد چارچوبی است که امنیت همه طرف‌ها را تضمین کند و نگرانی‌های متقابل را مورد توجه قرار دهد. به گفته او، رسیدگی به نگرانی‌های ایران باید هم‌زمان با توجه به دغدغه‌های اساسی امنیتی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس صورت بگیرد.
نخست‌وزیر قطر همچنین به رایزنی‌های خود با وزیران خارجه کشورهای منطقه اشاره کرد و گفت پیام مشترک این گفت‌وگوها، ضرورت فوری پایان دادن به درگیری‌هاست.
آل‌ثانی در عین حال تأکید کرد که ترتیبات امنیتی منطقه نمی‌تواند تنها بر وعده‌ها استوار باشد و به اقدامات عملی و تضمین‌هایی در برابر تجاوز یا تهدید به استفاده از زور نیاز دارد. به گفته او، پس از آن باید اقداماتی برای اعتمادسازی و گسترش منافع مشترک انجام شود.
او با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی گسترده کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و ایران، منابع طبیعی و سرمایه انسانی موجود در منطقه را زمینه‌ای برای همکاری‌های اقتصادی قابل توجه دانست؛ همکاری‌هایی که به گفته او می‌توانند پس از حل پرونده هسته‌ای ایران گسترش پیدا کنند.
قطر: بدون حل مسئله فلسطین، امنیت پایدار در منطقه شکل نمی‌گیرد
بخش دیگری از سخنان نخست‌وزیر قطر به تحولات فلسطین و لبنان اختصاص داشت. آل‌ثانی با تأکید بر اینکه مسئله فلسطین همچنان یکی از مهم‌ترین پرونده‌های حل‌نشده سیاسی در منطقه است، گفت از هفتم اکتبر تاکنون منطقه از ثبات محروم بوده و جنگ و گسترش جبهه‌های درگیری، شرایط را پیچیده‌تر کرده است.
او با اشاره به دشواری‌های میانجیگری در پرونده غزه گفت مواضع دولت اسرائیل، تغییر مداوم واقعیت‌های میدانی و افزایش مطالبات این دولت، بارها تلاش‌های میانجیگرانه را با شکست مواجه کرده است.
نخست‌وزیر قطر تأکید کرد توافق‌هایی که به مسائل اساسی، از جمله عقب‌نشینی نیروها، حق مردم غزه برای برخورداری از زندگی عادی و حق تعیین سرنوشت ملت فلسطین و تشکیل کشور مستقل فلسطینی نپردازند، راه را برای تکرار تنش‌ها باز می‌گذارند و کل منطقه را در معرض خطرهای بیشتری قرار می‌دهند.
آل‌ثانی با اشاره به ادامه محاصره، کشتار و هدف قرار گرفتن مردم در نوار غزه، با وجود اعلام آتش‌بس، گفت از زمان اعلام این توافق بیش از هزار نفر کشته شده‌اند. او افزود در عمل، آنچه تاکنون محقق شده توافقی برای آزادی گروگان‌ها بوده است و تبدیل آن به آتش‌بسی واقعی مستلزم پایان دادن به خصومت‌ها، عقب‌نشینی نیروها و ایجاد چشم‌اندازی سیاسی و واقعی برای فلسطینیان است؛ در غیر این صورت، بحران‌ها بار دیگر تکرار خواهند شد.
او درباره لبنان نیز گفت با وجود توافق آتش‌بس، حملات همچنان ادامه دارد و اشغالگری بدون تعیین جدول زمانی برای عقب‌نشینی پابرجاست. همچنین محدودیت‌هایی وجود دارد که مانع فعالیت نیروهای مسلح لبنان در جنوب این کشور می‌شود.
به گفته نخست‌وزیر قطر، اقدام بدون احساس مسئولیت و نادیده گرفتن قوانین بین‌المللی و نظم مبتنی بر قواعد، کل منطقه را با خطرهای مستمر مواجه می‌کند.
آل‌ثانی تأکید کرد هر چشم‌انداز جامع برای امنیت منطقه باید حل مسئله فلسطین و تشکیل کشور مستقل فلسطینی را نیز در بر بگیرد؛ به‌گونه‌ای که هیچ طرفی تهدیدی علیه طرف دیگر نباشد.
از امنیت جمعی تا همکاری اقتصادی؛ چشم‌انداز دوحه برای آینده منطقه
نخست‌وزیر قطر در ادامه سخنان خود، ایجاد امنیت پایدار را نیازمند کنار گذاشتن رویکردهای تقابلی و گردهم آمدن کشورهای منطقه برای رسیدگی به نگرانی‌های یکدیگر دانست. او با اشاره به ابتکار شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر، در مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۱۵ برای آغاز گفت‌وگوی جدی میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و ایران، بار دیگر بر ضرورت چنین گفت‌وگویی برای رسیدگی به ریشه اختلافات و نگرانی‌های متقابل تأکید کرد.
آل‌ثانی همچنین گفت ائتلاف‌های امنیتی مختلفی که در منطقه و در پاسخ به تهدیدهای موجود شکل گرفته‌اند، نباید خود به عاملی برای قطبی‌سازی بیشتر تبدیل شوند. او معتقد است منافع مشترک و وجود رهبرانی با چشم‌انداز روشن که آمادگی برداشتن گام‌های دشوار را داشته باشند، می‌تواند فرصت‌هایی برای ساختن آینده‌ای بهتر برای ملت‌های منطقه ایجاد کند.
دو دهه میانجیگری و مشارکت در ۱۶ پرونده بین‌المللی
نخست‌وزیر قطر در بخش دیگری از سخنانش به سابقه توسعه ظرفیت‌های اقتصادی و دیپلماتیک این کشور پرداخت و گفت تصمیم دوحه برای سرمایه‌گذاری در بخش گاز در سال ۱۹۹۵، پایه نقش کنونی قطر در تأمین انرژی جهان را بنا گذاشت.
به گفته آل‌ثانی، گسترش تعاملات قطر با جهان هم‌زمان با توسعه تجربه این کشور در حوزه میانجیگری و ایجاد روابط مبتنی بر اعتماد با طرف‌های مختلف بوده است؛ روابطی که بدون تلاش برای سلطه بر دیگران شکل گرفته‌اند.
او گفت قطر تلاش کرده است تجربه میانجیگری خود را نهادینه کند و همکاری با کشورهایی را که به برقراری صلح متعهد هستند، گسترش دهد. در همین چارچوب، قطر در سال ۲۰۲۵ در حدود ۱۶ پرونده میانجیگری مشارکت داشته است؛ پرونده‌هایی که تبادل زندانیان، برقراری آتش‌بس و ابتکارهای گسترده‌تر صلح را شامل می‌شدند.
آل‌ثانی همچنین به همکاری قطر با نروژ و سوئیس درباره تحولات جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا و همکاری با اسپانیا و نروژ در پرونده کلمبیا اشاره کرد. او همچنین از همکاری تیم‌های نروژی و قطری در جریان روند میانجیگری افغانستان یاد کرد و گفت ترکیب تجربه و تلاش کشورهای مختلف، با وجود تفاوت در نظام‌های سیاسی و الگوهای اقتصادی آنها، می‌تواند به نتایج ملموس منجر شود.
نخست‌وزیر قطر تأکید کرد این همکاری‌ها نباید صرفاً به میانجیگری و صلح‌سازی محدود بماند و می‌تواند حوزه‌هایی مانند سرمایه‌گذاری و انرژی را نیز در بر بگیرد؛ مسیری که به گسترش رفاه، تقویت ثبات منطقه‌ای و تأمین امنیت آینده ملت‌ها کمک می‌کند.
او در پایان بار دیگر بر ادامه تلاش‌های قطر برای تعامل با همه طرف‌های مرتبط و جلوگیری از ورود منطقه به دور تازه‌ای از تشدید تنش‌ها تأکید کرد.
در همین چارچوب، آل‌ثانی یادآور شد که امیر قطر معتقد است تلاش برای میانجیگری ارزش پیگیری دارد، حتی اگر یک سال به طول بینجامد، به شرط آنکه بتواند جان یک انسان را نجات دهد؛ باوری که به گفته او، با وجود دشواری‌ها و کارزارهای انتقادی علیه این تلاش‌ها، همچنان مبنای رویکرد دوحه در پرونده‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است.