تهران- ایرنا- اولین دلا شنلییر، نمایشنامه نویس و بازیگر فرانسوی اهل کبک کانادا، در نمایش «تن و دیگر تکهپارههای عشق» رابطهی یک زوج را به بستری برای پرسش دربارهی شناخت دیگری تبدیل میکند، دیگری که به عنوان همسر سالها نزدیک و به عنوان معشوق قرنها دور است.
موضوع محوری شنلییر در این اثر آن است که آیا انسان با شخص مقابل خود، در هر عنوانی، روبرو میشود یا با تصویری که نیازها، ترسها، آرزوها و فقدانهای خودش از او ساخته است. هر اندازه این دیگری نزدیکتر باشد این پرسش و پاسخ به آن دشوارتر و هولناکتر خواهد بود. از این رو عنوان این نمایشنامه را میتوان تصویری از محوریت حضور جسمانی انسان و روایتهای پراکندهای دانست که پیرامون او شکل میگیرد یا بوسیلهی دیگری شکل داده میشود.
اجرای این نمایش به کارگردانی رضا بهکام در تئاتر شهر تهران در حال انجام است. در این اجرا تمایز میان رویداد و خیال مورد توجه کارگردان قرار گرفته است و کارگردان به خوبی توانسته با المانهای مدرن صحنه، بازیهای چالشی، روایتهای شکسته و زمانپریشی تمایز خیال و واقعیت را به پیوستگی نمایشی تبدیل کند. این شیوه اجرا در کلیت مانند یک رابطه زناشویی است، پیوستگی نمادین و در عین حال گسستی خیالگونه. در صحنهای که بهکام خلق کرده همهچیز زنده است، اما زندهترین المان صحنهی او جسدی است که قرار بود سکوت کند و این خود گویای جهان هنرمند است؛ جهانی که در آن همه حاضرند و همه در سخن.
در پیرنگ این نمایش زوجی در سفر به سواحل ایرلند با جسد زنی به نام مری روبرو میشوند و برای او سرگذشتی تخیل میکنند که سفر تفریحی آنها را از تجربهای بیرونی به موقعیتی روایی و درونی تبدیل میکند. آنچه برابر آنها قرار دارد جسدی خاموش است و آنچه آنها خیالبافی میکنند زندگی مفروض صاحب آن است. نیروی دراماتیک این اثر در فاصله میان دانستن و رویابافی کردن است، به عبارتی خاموشی و انفعال جسد این امکان دراماتیک را بوجود میآورد تا هرکدام از همسران درباره رویاها و زندگی زیسته و نزیسته خود خیالبافی کنند، خیالاتی که گاه به واقعیت نزدیک شده و به آن تنه میزنند و گاه چنان از واقعیت فاصله میگیرند که حتی برای صاحبانشان هم قابل شناسایی نیستند.
سایهی ابژهی از دست رفته همیشه بر جان آدمی سنگینی میکند و این درونی سازی ابژههای از دست رفته سوژه را در مرز مالیخولیا نگه میدارد. هرچقدر ابژههای از دست رفته بیشتر و باارزشتر باشد، به عبارتی هرچقدر زندگی نزیسته طولانیتر باشد، سایهاش ثقیلتر و درونی شدهاش چگالتر خواهد بود و در نتیجه گفتگوی حاصل از این نزیستگی خواه با خود خواه با دیگری مالیخولیاییتر خواهد شد. اینجاست که پرده از گفتمان شکسته و پریشان نمایش برداشته میشود. زوج نمایش چنان در طول زیستن با هم، یکدیگر را نزیستهاند و چنان فقدانی را تجربه کردهاند که به محض حضور یک دال تهی، یک ظرف خالی، یک جنازهی خاموش انبوه واژگان را بر او محمول میکنند، گویی هذیانی بینهایت سر باز کرده باشد. این خاموشی جسد است که قدرت روایتگران را افزایش میدهد و زوج نمایش از این فرصت برای سخن گفتن دربارهی یکدیگر بهره میبرند یا به عبارتی با سخن گفتن دربارهی جسد گفتگوی چالشی و دشوار درباره رابطه خود را به تعویق میاندازند؛ زیادهگویی میکنند تا آنچه نباید را نگویند؛ میگویند تا نگفته باشند.
در پایان باید به انتخاب موقعیت و سمبلهای اثر هم توجه کرد. ساحل به عنوان مرز امر آشنا و ناشناخته که مواجهه با جسد در آن موقعیتی آستانه خلق میکند، آستانهی گفتن و نگفتن، آستانهی زیستن در امر آشنا و یا غرق شدن در بینهایت رویا. جسد مرده به عنوان دالی تهی و آماده برای پر شدن از کلمات، به عنوان زندگی آغاز نشده، زیستن ناکافی و به عنوان موقعیتی که واقعیت نمیتواند آن را توضیح بدهد و برای دیدن آن باید روی به رویا آورد.
*منتقد تئاتر
