سنندج- ایرنا- روزانه ۳۸۰ تا ۳۹۰ تن پسماند در شهر سنندج و ۴۵ روستای تابعه آن تولید می‌شود، حجمی که با وجود سهم قابل توجه زباله‌های خشک و تر قابل بازیافت، همچنان بخش عمده آن بدون بهره‌گیری از ظرفیت‌های اصولی تفکیک و پردازش، روانه جایگاه دفن می‌شود.

به گزارش ایرنا، مدیریت پسماند یکی از چالش‌های مهم زیست‌محیطی شهرهاست که با افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و تغییر الگوی مصرف، ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند.

در این میان، تفکیک زباله از مبدا، بازیافت پسماندهای خشک و تبدیل زباله‌های تر به کود آلی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش حجم زباله‌های دفنی و جلوگیری از آلودگی محیط‌زیست به شمار می‌رود.

سنندج نیز به‌عنوان مرکز استان کردستان با تولید روزانه صدها تن پسماند شهری و روستایی، با چالش‌های متعددی در این حوزه روبه‌روست؛ توقف طرح تفکیک از مبدا، تعطیلی چندساله کارخانه بازیافت شهرداری و کمبود زیرساخت‌های لازم برای پردازش پسماند، از جمله مسائلی است که ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت این بخش را نشان می‌دهد.

در کنار پسماندهای عادی، مدیریت زباله‌های عفونی و بیمارستانی و همچنین پسماندهای صنعتی و ویژه نیز از موضوعات مهمی است که نیازمند نظارت مستمر و اجرای دقیق قوانین است.

در گفت‌وگویی با «شهاب محمدی، رئیس اداره محیط زیست شهرستان سنندج» وضعیت تولید، تفکیک، بازیافت و دفع پسماند در سنندج و مهم‌ترین مشکلات و اقدامات انجام‌شده در این حوزه را با مسئولان محیط‌زیست کردستان بررسی کرده‌ایم.

مدیریت پسماند در سنندج با استانداردهای زیست‌محیطی فاصله دارد

ایرنا: روزانه چه میزان پسماند در شهر سنندج تولید می‌شود و این میزان در مناطق روستایی شهرستان چقدر است؟

محمدی: بر اساس آمار دریافت‌شده از سازمان مدیریت پسماند شهرداری سنندج، میزان پسماند تولیدی در شهر سنندج و حدود ۴۵ روستای تابعه آن، روزانه بین ۳۸۰ تا ۳۹۰ تن متغیر است.

ایرنا: از مجموع پسماند تولیدی، چه سهمی مربوط به زباله‌های تر و چه سهمی مربوط به زباله‌های خشک و قابل بازیافت است؟

محمدی: ۶۹ درصد پسماند تولیدی مربوط به زباله‌های تر و ۳۱ درصد مربوط به پسماندهای خشک است که ۱۳ درصد از کل پسماند تولیدی را پسماند خشک قابل بازیافت تشکیل می‌دهد.

ایرنا: میزان تولید زباله در سنندج طی سال‌های اخیر چه میزان افزایش داشته است؟ مهم‌ترین عوامل مؤثر بر این روند چیست؟

محمدی: میزان تولید زباله در سال‌های اخیر نسبت به گذشته روزانه حدود ۲۰ تا ۳۰ تن افزایش یافته است. افزایش جمعیت، مهاجرت جمعیت روستایی به شهر، جابه‌جایی جمعیت از شهرهای کوچک استان به سنندج، افزایش جمعیت شناور روزانه در فصل‌های بهار و پاییز، گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی و همچنین عوامل فرهنگی، اجتماعی، عمرانی و اقتصادی از مهم‌ترین دلایل این افزایش به شمار می‌روند.

ایرنا: سرانه تولید زباله در سنندج چقدر است و این رقم در مقایسه با میانگین کشوری چه وضعیتی دارد؟

محمدی: سرانه تولید پسماند شهر سنندج با احتساب نواحی منفصل شهری و روستاهای اطراف که تعداد آنها به ۴۵ روستا می‌رسد، حدود ۷۰۰ گرم در روز است که با میانگین سرانه تولید زباله در کشور برابری می‌کند.

ایرنا: وضعیت اجرای طرح تفکیک زباله از مبدأ در سنندج چگونه است و چه میزان از پسماندهای خشک تولیدی وارد چرخه بازیافت می‌شوند؟

محمدی: اگرچه سال گذشته اقداماتی از سوی سازمان مدیریت پسماند شهرداری سنندج برای اجرای طرح تفکیک از مبدأ و با عقد قرارداد با یکی از شرکت‌ها آغاز شد و نرم‌افزاری نیز با هدف ترغیب و تشویق مردم به تفکیک زباله از منازل تهیه و در اختیار عموم قرار گرفت، اما در آخرین بررسی مشخص شد این پروژه نیز متوقف و به حالت تعلیق درآمده است.

در حال حاضر هیچ طرح جامع و سیستماتیکی برای تفکیک زباله از مبدأ در سنندج اجرا نمی‌شود و تنها تعدادی از شهروندان علاقه‌مند و دغدغه‌مند نسبت به محیط‌زیست، به‌صورت خودجوش در منازل خود اقدام به تفکیک زباله می‌کنند که نسبت آنها به کل جمعیت شهروندی بسیار پایین است.

ایرنا: آیا زیرساخت‌های لازم برای تفکیک و پردازش زباله در سنندج فراهم است؟ مهم‌ترین موانع توسعه بازیافت در این شهر چیست؟

محمدی: در پاسخ به این سؤال ابتدا باید به زیرساخت‌های مورد نیاز برای این موضوع اشاره کرد. یکی از مهم‌ترین الزامات، پیش‌بینی فضای مناسب برای تفکیک و نگهداری پسماند در فرآیند طراحی آپارتمان‌ها و مجتمع‌های مسکونی و لحاظ کردن این موضوع در فرآیند صدور پایان‌کار ساختمان‌هاست که متأسفانه در شهرستان سنندج و سایر نقاط استان مغفول مانده است.

در کنار این موضوع، آگاه‌سازی خانواده‌ها، ارائه آموزش‌های مستمر، تشویق شهروندان به مشارکت فعال و ایجاد امکانات سخت‌افزاری مناسب، نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت طرح‌های تفکیک و پردازش زباله ایفا می‌کند.

همچنین سازوکار تحویل و انتقال پسماند و فرآیند بازیافت نهایی آن باید برای عموم مردم مشهود و ملموس باشد. از مهم‌ترین موانع توسعه بازیافت در شهر سنندج و توابع آن نیز می‌توان به اولویت ندادن و اختصاص نیافتن اعتبار کافی به این موضوع اشاره کرد که در نهایت به فقدان برنامه مشخص و مستمر از سوی دستگاه متولی منجر می‌شود.

ایرنا: با توجه به اینکه بخش زیادی از زباله‌های شهری را پسماندهای تر تشکیل می‌دهند، آیا برنامه‌ای برای تولید کمپوست یا تبدیل این پسماندها به کود آلی وجود دارد؟

محمدی: کارخانه بازیافت شهرداری سنندج نزدیک به پنج سال است که از چرخه فعالیت خارج شده و با وجود پیگیری‌ها و تلاش‌های سازمان مدیریت پسماند شهرداری، راه‌اندازی مجدد این واحد تاکنون محقق نشده است.

بر اساس اعلام سازمان مدیریت پسماند شهرداری سنندج، اورهال کارخانه قدیمی کمپوست و ایجاد خط جدید بازیافت در محل سایت دفع زباله کیلک از برنامه‌های در دست اجراست.

ایرنا: روزانه چه میزان پسماند عفونی و بیمارستانی در سنندج تولید می‌شود و این پسماندها چگونه جمع‌آوری، بی‌خطرسازی و دفع می‌شوند؟

محمدی: بر اساس آمار دریافتی از مدیریت شبکه بهداشت سنندج، روزانه ۲ هزار و ۳۴۸ کیلوگرم پسماند عفونی و ۱۴۰ کیلوگرم پسماند تیز و برنده در مراکز بیمارستانی و درمانی سنندج تولید می‌شود.

در بیمارستان‌ها، پسماندهای عفونی پس از جمع‌آوری، با استفاده از دستگاه‌های بی‌خطرساز به زباله عادی تبدیل شده و به جایگاه دفن زباله شهری سنندج منتقل می‌شوند.

در سایر مراکز درمانی نیز شرکت‌های فعال در این حوزه، پسماندهای عفونی و تیز و برنده را جمع‌آوری کرده و پس از بی‌خطرسازی به مرکز دفن زباله منتقل می‌کنند.

ایرنا: آیا همه مراکز درمانی و مطب‌ها به تجهیزات و دستگاه‌های بی‌خطرساز پسماندهای عفونی مجهز هستند؟ نظارت بر عملکرد این مراکز چگونه انجام می‌شود؟

محمدی: تمام بیمارستان‌های سنندج به‌جز بیمارستان سیدالشهدا و بیمارستان ارتش، دستگاه بی‌خطرساز دارند و پسماندها پس از بی‌خطرسازی به محل دفن منتقل می‌شوند.

این ۲ بیمارستان نیز که دستگاه بی‌خطرساز ندارند، با شرکت‌های فعال در زمینه بی‌خطرسازی قرارداد دارند و فرآیند جمع‌آوری و بی‌خطرسازی پسماندهای آنها توسط این شرکت‌ها انجام می‌شود.

سایر مطب‌ها، مراکز درمانی و کلینیک‌هایی که پسماند عفونی یا تیز و برنده تولید می‌کنند نیز موظف هستند همین فرآیند را طی کرده و با یکی از شرکت‌های بی‌خطرساز قرارداد ببندند؛ تمدید مجوز فعالیت این واحدها نیز منوط به ارائه قرارداد با شرکت‌های فعال در این زمینه و تایید آن است.

ایرنا: وضعیت مدیریت پسماندهای صنعتی، کارگاهی و ویژه در سنندج چگونه است؟ آیا واحدهای تولیدی و صنعتی به محل‌های استاندارد برای نگهداری موقت این پسماندها مجهز هستند؟

محمدی: بر اساس قانون مدیریت پسماندها، تولیدکنندگان پسماند موظف به مدیریت پسماند تولیدی خود هستند.

بر این اساس، پسماندهای صنعتی و کارگاهی که قابلیت بازیافت دارند، توسط خود واحدها به مراکز مجاز منتقل می‌شوند و آن دسته از پسماندهایی که عادی هستند به جایگاه زباله شهر انتقال می‌یابند.

پسماندهای ویژه نیز پس از ثبت در سامانه جامع محیط‌زیست و با نظارت کارشناسان ذی‌ربط در مبادی مبدأ و مقصد، به مراکز مورد تأیید سازمان حفاظت محیط‌زیست منتقل می‌شوند.

ایرنا: پسماندهای شیمیایی، روغن‌های سوخته و سایر پسماندهای خطرناک تولیدشده در واحدهای صنعتی و تعمیرگاهی را چکار می‌کنند؟

محمدی: پسماندهای شیمیایی و روغنی که در زمره پسماندهای ویژه قرار می‌گیرند، مانند داروهای شیمیایی منقضی‌شده داروخانه‌ها و مراکز پزشکی و پسماندهای روغنی واحدهای پتروشیمی و نیروگاه برق، توسط متولیان واحدها در سامانه جامع محیط‌زیست ثبت می‌شوند و با نظارت کارشناسان ذی‌ربط به مراکز مجاز دفن یا امحای این نوع پسماندها که در خارج از استان قرار دارند، منتقل می‌شوند.

روغن‌های سوخته مراکز تعمیرگاهی نیز با توجه به ارزش اقتصادی و قابلیت بازیافت، به مراکز بازیافت روغن‌های مستعمل فروخته می‌شوند.

ایرنا: اداره حفاظت محیط‌زیست سنندج به‌عنوان دستگاه ناظر، چه ارزیابی از وضعیت فعلی مدیریت پسماند در شهر دارد؟ آیا از عملکرد دستگاه‌های مسئول رضایت دارید؟

محمدی: با توجه به شرایط استان و شهرستان از نظر درجه صنعتی بودن، بیشترین نوع پسماند تولیدی در این شهرستان، پسماند عادی است که در تطبیق با اصول مدیریت استاندارد پسماند و مراحل آن، شامل کاهش در مبدأ، استفاده مجدد، بازیافت، کمپوست‌سازی، بازیابی انرژی و دفن بهداشتی، فاصله زیادی دارد.

در حال حاضر از ۶ مرحله مورد اشاره برای مدیریت پسماندهای عادی در شهرستان سنندج، فقط مرحله سوم، آن هم به‌صورت غیراصولی و توسط افراد متفرقه و به شکل غیربهداشتی، و مرحله ششم به دلیل نقص در سایر مراحل، به‌صورت کامل انجام نمی‌شود.

ایرنا: مهم‌ترین نواقص و مشکلاتی که تاکنون در حوزه مدیریت پسماند به شهرداری و سایر دستگاه‌های مسئول اعلام شده، چه مواردی بوده است؟ آیا برای رفع آن‌ها اقدامی صورت گرفته است؟

محمدی: شروع و اجرای طرح تفکیک از مبدأ، راه‌اندازی و احداث کارخانه کمپوست، ساماندهی سطل‌های زباله در محلات مختلف شهری، ساماندهی سگ‌های بلاصاحب در جایگاه دفن، الزام به رعایت اصول بهداشتی از سوی کارگران مرتبط، ساماندهی خودروهای حمل زباله، حصارکشی جایگاه دفن و ایجاد فضای سبز متناسب در محل، از جمله مطالبات و مصوبات کارگروه پسماند شهرستانی و استانی بوده است.

در سال‌های اخیر، اقداماتی مثبت از سوی مدیریت جدید سازمان مدیریت پسماند شهرداری سنندج انجام شده که از جمله آنها می‌توان به ایجاد نگهبانی، نصب دوربین‌های مداربسته، نصب روشنایی در جایگاه، تسطیح و خاکپوشانی زباله‌ها، کاهش تعداد سگ‌های ولگرد در محل، مدیریت بخشی از شیرابه تولیدی و آغاز دیوارکشی جایگاه اشاره کرد.

با توجه به وضعیت نابسامان گذشته، این اقدامات مثبت ارزیابی می‌شود و انتظار می‌رود سایر مطالبات و تعهدات کارگروه پسماند شهرستان و استان، از جمله اجرای طرح تفکیک از مبدأ، تکمیل حصارکشی جایگاه، راه‌اندازی و احداث کارخانه‌های تولید کمپوست و اجرای برنامه منسجم فرهنگ‌سازی و آموزش از سوی دستگاه متولی در اسرع وقت انجام شود.

ایرنا: جلسات کارگروه مدیریت پسماند شهرستان با چه نظم و دستورکاری برگزار می‌شود و مهم‌ترین مصوبات اجرا نشده این کارگروه کدام‌اند؟

محمدی: جلسات کارگروه پسماند شهرستانی و استانی به‌صورت فصلی برنامه‌ریزی و برگزار می‌شود. در سال جاری به دلیل شرایط حاکم بر کشور، جلسه فصل بهار تشکیل نشد، اما جلسه فصل تابستان برگزار شده و در حال برنامه‌ریزی برای تشکیل جلسه فصل پاییز هستیم.

همان‌گونه که اشاره شد، با توجه به اینکه مهم‌ترین مشکلات پسماند شهرستان و حتی استان در حوزه پسماندهای عادی و عفونی است، بخش عمده دستور کار این جلسات به این موضوعات اختصاص دارد.

در حال حاضر، مهم‌ترین مصوبات مورد انتظار برای اجرا از سوی شهرداری، مصوبات مربوط به دیوارکشی جایگاه زباله، آغاز طرح تفکیک از مبدأ و راه‌اندازی کارخانه‌های کمپوست‌سازی در کنار سایر مصوبات و در نهایت اجرای مراحل ۶ گانه مدیریت پسماند است.

ایرنا: در صورت قصور شهرداری، دهیاری‌ها یا واحدهای صنعتی در اجرای تکالیف قانونی مدیریت پسماند، چه برخوردی از سوی محیط‌زیست انجام می‌شود؟

محمدی: بر اساس ماده ۲۳ قانون مدیریت پسماندها، مسئولیت نظارت بر حسن اجرای این قانون بر عهده محیط‌زیست است.

بر این اساس و با توجه به ماهیت فعالیت واحدهای تولیدکننده پسماند، علاوه بر نظارت مستمر، در مواردی که تخلفات مشهودی شناسایی شود، برای متولیان از جمله دهیاری‌ها، شهرداری‌ها و مالکان واحدهای صنعتی، معدنی و خدماتی اخطاریه زیست‌محیطی صادر می‌شود و مراحل قانونی برای معرفی آنها به دادگاه دنبال می‌شود. به‌گونه‌ای که از ابتدای سال جاری تاکنون ۲۵ فقره اخطاریه زیست‌محیطی صادر شده، ۱۴ فقره دستور تعطیلی و پنج مورد معرفی به دادگاه برای برخورد قضایی یا پلمب واحد انجام شده است.