هزاران پرواز در آمریکا لغو یا با تأخیر مواجه شدند و فرودگاه‌های این کشور برای ساعت‌ها با بحرانی کم‌سابقه روبه‌رو شدند. مقام‌های دولت ترامپ سرانجام درباره علت این اتفاق توضیح دادند؛ اختلالی در شبکه ارتباطی مراکز کنترل ترافیک هوایی که بار دیگر ضعف تجهیزات قدیمی هوانوردی آمریکا را آشکار کرد.
فرارو- توقف پروازها در آمریکا در روز جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، یکی از کم‌سابقه‌ترین اختلالات هوانوردی این کشور در سال‌های اخیر بود؛ اتفاقی که ابتدا با انتشار دستور توقف پروازها از سوی اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) خبرساز شد و خیلی زود فرودگاه‌های سراسر این کشور را درگیر کرد. هزاران مسافر در فرودگاه‌ها سرگردان شدند، پروازهای متعددی لغو یا با تأخیر مواجه شدند و مقام‌های ارشد دولت دونالد ترامپ برای توضیح علت حادثه وارد عمل شدند.
به گزارش فرارو، اما برخلاف برداشت اولیه، ماجرا به معنای توقف کامل تمام هواپیماهای در حال پرواز در آسمان آمریکا نبود. آنچه اتفاق افتاد، صدور دستور سراسری توقف برخاستن هواپیماها از فرودگاه‌های آمریکا بود؛ تصمیمی که به دلیل اختلال در ارتباطات مراکز کنترل ترافیک هوایی و با استناد به ملاحظات ایمنی اتخاذ شد.
ماجرا از کجا شروع شد؟
بعدازظهر جمعه ۱۳ نوامبر، اداره هوانوردی فدرال آمریکا اعلام کرد به دلیل شرایط غیرعادی و ملاحظات ایمنی، دستور توقف سراسری پروازها در فرودگاه‌های این کشور صادر شده است.
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، در پیامی اعلام کرد یک مشکل ارتباطی، تمام ۲۲ مرکز منطقه‌ای کنترل ترافیک هوایی آمریکا را تحت تأثیر قرار داده است. او گفت متخصصان اداره هوانوردی فدرال در حال بررسی مشکل هستند و اطلاعات تکمیلی در اختیار افکار عمومی قرار خواهد گرفت.
این مراکز وظیفه مدیریت ترافیک هواپیماها در مسیرهای هوایی بین فرودگاه‌ها را بر عهده دارند. بنابراین اختلال در عملکرد آنها می‌تواند ایمنی پروازها را به خطر بیندازد؛ حتی اگر خود هواپیماها و تجهیزات پروازی هیچ مشکلی نداشته باشند.
بر اساس اطلاعیه FAA، اپراتورهای هواپیما موظف شدند تا اطلاع ثانوی از انجام پروازهای خروجی خودداری کنند. پروازهای ورودی نیز به‌صورت موردی مدیریت می‌شدند.
علت اصلی چه بود؟ اختلال در شبکه ارتباطی و اضافه‌بار تجهیزات قدیمی
شان دافی در نشست خبری کاخ سفید توضیح دقیق‌تری درباره علت توقف پروازها ارائه کرد. به گفته او، اختلال از ساعت ۳:۳۶ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا آغاز شد و سیستم‌های راداری و ارتباطی در مراکز کنترل ترافیک هوایی و برخی مراکز کنترل راداری نزدیک فرودگاه‌ها با ناپایداری مواجه شدند.
وزیر حمل‌ونقل آمریکا گفت کلیدها و مسیریاب‌های شبکه (Switches and Routers) که وظیفه انتقال و مدیریت داده‌ها را بر عهده دارند، با حجم اطلاعات ورودی بیش از ظرفیت خود مواجه شدند. این تجهیزات قدیمی نتوانستند داده‌ها را به شکل سازگار و قابل اتکا پردازش کنند و در نتیجه، اطلاعات متناقضی در اختیار سامانه‌های کنترل ترافیک هوایی قرار گرفت.
دافی توضیح داد که دولت برای جلوگیری از به خطر افتادن ایمنی پروازها تصمیم گرفت سیستم را متوقف کند. او در عین حال تأکید کرد که در هیچ مرحله‌ای رادار یا ارتباطات به‌طور کامل از دسترس خارج نشد و هواپیماهایی که در آسمان بودند، امکان فرود ایمن داشتند.
وزیر امنیت داخلی آمریکا: نشانه‌ای از حمله سایبری نداریم
مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، نیز در نشست خبری کاخ سفید درباره احتمال خرابکاری یا حمله سایبری توضیح داد. او گفت تا آن زمان هیچ مدرکی وجود نداشته که نشان دهد اختلال به دلیل یک حمله سایبری یا اقدام خصمانه خارجی رخ داده است.
مولین این اتفاق را در آن مرحله بیشتر ناشی از یک مشکل فنی و مکانیکی دانست، اما تأکید کرد بررسی‌ها همچنان ادامه دارد. او همچنین گفت آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) در کنار وزارت امنیت داخلی در بررسی ابعاد فنی حادثه مشارکت دارد.
آیا هوش مصنوعی باعث توقف پروازهای آمریکا شد؟
یکی از موضوعاتی که پس از انتشار خبر توقف پروازها مطرح شد، احتمال ارتباط این حادثه با سامانه هوش مصنوعی جدیدی بود که اداره هوانوردی فدرال آمریکا به‌تازگی استفاده از آن را گسترش داده بود.
این سامانه که SMART نام دارد، برای کمک به مدیریت مسیرهای پروازی و شناسایی مشکلات احتمالی در ترافیک هوایی طراحی شده است. استفاده از این ابزار در روزهای پیش از حادثه به تمام ۲۲ مرکز کنترل مسیرهای هوایی آمریکا گسترش یافته بود.
همین هم‌زمانی باعث شد احتمال ارتباط میان راه‌اندازی گسترده سامانه جدید و اختلال شبکه مطرح شود. با این حال، شرکت Air Space Intelligence که سازنده SMART است، هرگونه ارتباط میان محصول خود و توقف پروازها را رد کرد و اعلام کرد این اختلال ناشی از سامانه آنها نبوده است.
تا زمان انتشار گزارش‌های موجود، FAA نیز علت حادثه را به سامانه هوش مصنوعی نسبت نداده بود. بنابراین نمی‌توان گفت هوش مصنوعی باعث توقف پروازها شده است؛ این موضوع صرفاً یکی از محورهای بررسی و گمانه‌زنی اولیه بود.
توقف پروازها چقدر طول کشید و چه زمانی از سر گرفته شد؟
دستور توقف سراسری پروازها حدود ساعت ۳:۵۴ بعدازظهر جمعه به وقت شرق آمریکا صادر شد و پس از بیش از چهار ساعت، اداره هوانوردی فدرال اعلام کرد محدودیت برداشته شده است.
شان دافی ساعت ۸:۱۵ شب به وقت شرق آمریکا (۰۱:۱۵ بامداد شنبه به وقت گرینویچ) از بازگشایی حریم هوایی و امکان ازسرگیری پروازها خبر داد. با این حال، او هشدار داد که بازگشت شرایط به حالت عادی زمان‌بر خواهد بود؛ زیرا هواپیماها و خدمه در نقاط مختلف جابه‌جا شده بودند و برنامه پرواز شرکت‌های هواپیمایی به‌شدت به‌هم ریخته بود.
داده‌های منتشرشده از سوی FlightRadar24 نشان می‌دهد بیش از ۶۶۰۰ پرواز لغو و حدود ۸۶۰۰ پرواز با تأخیر مواجه شدند. همچنین حدود ۱۵۰۰ پرواز دیگر برای روز یکشنبه از قبل لغو شده بود. رویترز گزارش داد که این اختلال می‌تواند بازگشت شبکه حمل‌ونقل هوایی آمریکا به شرایط عادی را تا چند روز به تأخیر بیندازد.
چرا این اتفاق برای آمریکا اهمیت دارد؟
اهمیت حادثه فقط به تعداد پروازهای لغوشده محدود نمی‌شود. این اتفاق ضعف‌های زیرساختی شبکه کنترل ترافیک هوایی آمریکا را بار دیگر آشکار کرد؛ شبکه‌ای که بخش‌هایی از تجهیزات و فناوری‌های آن قدمت زیادی دارند و سال‌هاست موضوع انتقاد کارشناسان هوانوردی بوده‌اند.
دافی در نشست خبری خود با اشاره به فرسودگی تجهیزات گفت آمریکا به نوسازی اساسی سامانه کنترل ترافیک هوایی نیاز دارد. او حتی از ضرورت اختصاص ۵۰ میلیارد دلار برای به‌روزرسانی این زیرساخت‌ها سخن گفت و از کنگره خواست منابع مالی لازم را تأمین کند.
این درخواست در حالی مطرح شد که کاخ سفید و وزارت حمل‌ونقل آمریکا همان روز خواستار تصویب ۳۰.۱ میلیارد دلار بودجه برای ارتقای فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های کنترل ترافیک هوایی شده بودند.
رویترز همچنین یادآوری کرده است که کمبود چند هزار نیروی متخصص کنترل ترافیک هوایی، مشکلات تجهیزات و اختلالات ارتباطی از چالش‌های قدیمی صنعت هوانوردی آمریکا هستند. حادثه اخیر نشان داد اختلال در یک بخش ارتباطی می‌تواند به‌سرعت بر شبکه‌ای در مقیاس ملی اثر بگذارد.
آیا توقف پروازها ارتباطی با تنش ایران و آمریکا داشت؟
با توجه به هم‌زمانی این اتفاق با افزایش تنش‌های نظامی میان ایران و آمریکا، برخی نگاه‌ها به سمت ارتباط این تنش با اتفاقات روز جمعه در آسمان آمریکا منعطف شد.
اما بر اساس توضیحات رسمی مقام‌های آمریکایی و گزارش خبرگزاری‌هایی مانند رویترز و آسوشیتدپرس، علت اعلام‌شده این حادثه اختلال فنی در شبکه ارتباطی مراکز کنترل ترافیک هوایی بوده است.
وزیر امنیت داخلی آمریکا نیز اعلام کرد هیچ نشانه‌ای از حمله سایبری یا اقدام خصمانه علیه این کشور وجود ندارد. تاکنون هم هیچ مدرک معتبری مبنی بر ارتباط این اتفاق با تنش‌های ایران و آمریکا منتشر نشده است.