به دنبال طرح مطالبات بخش خصوصی درباره وضعیت گمرک دوغارون، استاندار خراسان رضوی دستور داد تا گروهی از نمایندگان بخش خصوصی با حضور در دوغارون، مجموعه مسائل این گذرگاه را با جزئیات بررسی و گلوگاه‌های مؤثر بر تردد ناوگان را شناسایی کنند.
به گزارش قدس، مرز دوغارون، یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های تجاری ایران و افغانستان، سال‌هاست با ازدحام ناوگان باری و توقف‌های طولانی کامیون‌ها دست‌به‌گریبان است؛ تداوم این مشکلات، بار دیگر در چهل‌ودومین نشست «یکشنبه‌های اقتصادی» خراسان رضوی مورد اعتراض فعالان بخش خصوصی و نمایندگان شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی قرار گرفت. آنان در حضور استاندار، از صف طولانی کامیون‌ها در گذرگاه دوغارون و پیامدهای آن برای تجارت استان و کشور گلایه کردند. در پی طرح این مطالبات، استاندار خراسان رضوی دستور داد تا گروهی از نمایندگان بخش خصوصی با حضور در دوغارون، مجموعه مسائل این گذرگاه را با جزئیات بررسی و گلوگاه‌های مؤثر بر تردد ناوگان را شناسایی کنند.
در اجرای این مأموریت، از ۱۷ شهریورماه ۱۴۰۵، نمایندگان بخش خصوصی، به مدت یک هفته در نقاط مختلف مرز دوغارون مستقر شدند. بررسی مستقیم فرایندهای عبور، مشاهده وضعیت پارکینگ‌ها و مسیرهای دسترسی، ارزیابی عملکرد بخش‌های اجرایی و شناسایی موانع مدیریتی و زیرساختی، محورهای اصلی این مأموریت بود.
حاصل این بررسی‌ها در گزارشی با عنوان «بازاندیشی در یک مرز راهبردی؛ پایش میدانی فرایندهای مرز تجاری دوغارون» در مهرماه ۱۴۰۵ توسط اتاق بازرگانی تدوین و چکیده آن منتشر شد.
دوغارون در تنگنای ناهماهنگی‌های مدیریتی و عملیاتی
نتایج پایش میدانی مذکور نشان داد که کندی تردد ناوگان در دوغارون، محصول یک مشکل یا یک گلوگاه نیست. ضعف هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، پراکندگی نقاط تصمیم‌گیری، کاستی‌های نظام نوبت‌دهی، محدودیت ظرفیت تجهیزات و ناهماهنگی مراحل متوالی عبور، مجموعه‌ای از موانع به‌هم‌پیوسته را پدید آورده‌اند. در چنین ساختاری، اختلال در یک مرحله می‌تواند عملکرد سایر بخش‌ها را نیز تحت تأثیر قرار دهد و حتی افزایش ظرفیت یک ایستگاه، بدون اصلاح مراحل پیشین و پسین، لزوماً به کاهش زمان عبور از مرز منجر نشود.
سه مسیر متفاوت، یک گلوگاه مشترک
ساختار عملیاتی دوغارون از چند محدوده مدیریتی و خدماتی تشکیل شده است: «منطقه آزاد، پایانه مرزی، بازارچه مرزی، شرکت پای‌بار و پارکینگ‌های پشتیبان» و هر یک بخشی از فعالیت‌های مربوط به عبور ناوگان، کنترل اسناد، تخلیه و بارگیری یا انتقال محموله‌ها را بر عهده دارند. تفاوت در نوع فعالیت این مجموعه‌ها، مسیر حرکت کامیون‌ها را نیز از یکدیگر متمایز کرده است.
تلاقی مسیرها در این محدوده، یکی از آسیب‌پذیری‌های ساختاری دوغارون به شمار می‌رود. کامیون‌های ترانزیتی و ناوگان حمل یکسره صادراتی، به خدمات و کنترل‌های متفاوتی نیاز دارند؛ بااین‌حال، بخشی از این جریان‌ها در نقاط حساس، از مسیرهای مشترک استفاده می‌کنند.
پیامد این وضعیت زمانی آشکار می‌شود که یک کامیون به دلیل نقص مدارک، تأیید نشدن اطلاعات در سامانه یا طولانی شدن بازرسی متوقف بماند. در نبود مسیر کنارگذر یا فضای مستقل برای رسیدگی به موارد استثنایی، توقف همان کامیون می‌تواند حرکت سایر وسایل نقلیه را نیز مختل کند.
بنابراین، ظرفیت واقعی دوغارون فراتر از تعداد باسکول‌ها، وسعت پارکینگ‌ها یا شمار دروازه‌های عبور است. آنچه حجم مؤثر تردد را تعیین می‌کند، تناسب ظرفیت و هماهنگی عملکرد تمامی مراحل می‌باشد. در غیر این صورت، افزایش توان یک بخش ممکن است تنها ازدحام را به
ایستگاه بعدی منتقل کند.