جنگ بدون شلیک؛ راهبرد تازه واشنگتن علیه تهران
دونالد ترامپ از «پایان عملی جنگ» سخن میگوید و بازار نفت نفس راحتی میکشد؛ اما در پشت پرده کاخ سفید، اعزام همزمان سه ناو هواپیمابر و کلید خوردن عملیات محرمانه «دروازه آهنین» از سناریوی دیگری پرده برمیدارد: آیا واشنگتن واقعاً پای میز صلح آمده یا خود را برای جنگی فرسایشیتر آماده میکند؟ مخالفان سیاستهای ترامپ از چه میترسند؟
فرارو– اندرو دی، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در مجله آمریکن کانسرویتیو
به گزارش فرارو به نقل از مجله آمریکن کانسرویتیو، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از هفتهها تهدید به تشدید حملات علیه ایران، روز دوشنبه احتمال گسترش عملیات نظامی آمریکا را «بعید» دانست و اعلام کرد جنگ از نظر نظامی «عملاً پایان یافته است». این اظهارات امیدها به کاهش تنش و برقراری صلح پایدار را افزایش داد و همزمان به افت بیشتر قیمت نفت انجامید. با این حال، تصمیم واشنگتن برای ادامه فشار اقتصادی شدید و حفظ محاصره دریایی بنادر ایران، نگرانیها درباره احتمال بازگشت درگیریهای گسترده را زنده نگه داشته است.
تحلیلگران هشدار میدهند که ادامه فشار اقتصادی بهویژه در شرایطی که تهران آن را بخشی از جنگ علیه خود تلقی میکند، به تسلیم ایران منجر نخواهد شد و ممکن است انگیزه پاسخ متقابل و تشدید تنشهای منطقهای را افزایش دهد.
فشار اقتصادی؛ جایگزین جنگ یا مقدمه دور تازه درگیری؟
ترامپ اعلام کرده است که با وجود کاهش احتمال عملیات نظامی، کارزار فشار اقتصادی علیه ایران ادامه خواهد یافت؛ کارزاری که محاصره دریایی بنادر ایران نیز بخشی از آن است. منتقدان این سیاست معتقدند محاصره دریایی، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، از منظر حقوق بینالملل اقدامی جنگی محسوب میشود و میتواند زمینه ازسرگیری درگیریهای مستقیم را فراهم کند.
برت اریکسون، از مؤسسه مشاوره ریسک «آبسیدیَن» میگوید فشار اقتصادی آمریکا به اقتصاد ایران خسارت وارد کرده، اما شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد مقامات ایران در یک جنگ موجودیتی تسلیم خواهند شد.
به گفته او، پس از حملات آمریکا، جامعه حول پرچم کشور متحد شده و جمهوری اسلامی همچنان توان نظامی لازم برای تشدید جنگ منطقهای را حفظ کرده است. اریکسون هشدار داده است که دولت آمریکا نباید تصور کند ایران در برابر تخریب اقتصاد و آسیب به شهروندانش منفعل خواهد ماند.
تجربه فشار اقتصادی و محدودیتهای آن
این ارزیابی با دیدگاههایی همخوانی دارد که شماری از کارشناسان در اوایل سپتامبر و پس از تشریح راهبرد موسوم به «روز سرنوشتساز اقتصادی» از سوی اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا مطرح کرده بودند. هدف ادعایی این راهبرد، تضعیف شدید اقتصاد ایران و افزایش انزوای مالی و تجاری تهران عنوان شده بود.
رزماری کلانیک از اندیشکده «اولویتهای دفاعی» گفته بود ایران با وجود تحمل فشار اقتصادی به جنگ ادامه خواهد داد. سینا توسی، کارشناس ایران در مرکز سیاست بینالملل نیز تأکید کرده بود که فشار اقتصادی میتواند زندگی شهروندان عادی را دشوار کند، بیآنکه نتیجه سیاسی مورد انتظار واشنگتن را به همراه داشته باشد. به گفته او، تهران حتما به دنبال راههایی برای تابآوری در برابر فشار و تحمیل هزینه به طرف مقابل خواهد بود.
«دروازه آهنین» و گسترش محاصره
با وجود اظهارات ترامپ درباره پایان عملی جنگ، دولت آمریکا پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، فشارها را افزایش داد. واشنگتن کارگروهی با عنوان «دروازه آهنین» تشکیل داده که هدف ادعایی آن گسترش محدودیتهای انتقال تسلیحات به ایران عنوان شده است.
این عملیات به سرکردگی برد کوپر انجام میشود. منتقدان این رویکرد معتقدند گسترش عملیات محاصره، بهجای کاهش تنش، سطح درگیریهای محدود را افزایش میدهد و خطر تبدیل آن به جنگی گستردهتر را بالا میبرد.
منتقدان میگویند فشارهای اقتصادی و مطالبات حداکثری پیشین، مسیر دیپلماسی میان ایران و آمریکا را تضعیف کرده و ممکن است بار دیگر به رویارویی نظامی منجر شود.
افزایش حضور نظامی و فشارهای سیاسی بر ترامپ
تحرکات نظامی آمریکا نیز بر نگرانیها افزوده است. واشنگتن در حال اعزام ناو هواپیمابر «یواساس تئودور روزولت» به خاورمیانه است و انتظار میرود در میانه تا اواخر نوامبر، حضور همزمان سه ناو هواپیمابر آمریکایی در منطقه برای مدتی کوتاه برقرار شود؛ وضعیتی که بهندرت رخ میدهد. در صورت ارزیابی تهران مبنی بر قریبالوقوع بودن حملهای گسترده از سوی آمریکا، احتمال اقدام پیشدستانه ایران نیز مطرح میشود؛ سناریویی که میتواند چرخه تازهای از حملات متقابل را آغاز کند.
در عرصه داخلی آمریکا نیز فشار برای ازسرگیری جنگ ممکن است افزایش یابد. یازدهم دسامبر مهلت کنگره برای تأمین بودجه دولت فدرال است و شماری از دموکراتها خواهان استفاده از این فرصت برای محدود کردن بودجه جنگ ایران هستند.
مجموع این تحولات نشان میدهد اعلام کاهش احتمال حملات نظامی از سوی ترامپ، بهتنهایی به معنای پایان تقابل با ایران نیست. ادامه سیاستهای ترامپ، همچنان خطر تشدید بحران را حفظ میکند. در چنین شرایطی، فشار اقتصادی ممکن است نه جایگزین جنگ، بلکه عاملی برای تداوم رویارویی و افزایش احتمال درگیری نظامی تازه باشد.
