نخست‌وزیر ارمنستان در اجلاس همسود با تاکید بر پایداری صلح با باکو، خواستار حل مسائل بشردوستانه شد.
جوان آنلاین: نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، در جریان سخنرانی خود در نشست شورای سران کشور‌های مستقل مشترک‌المنافع (همسود) که در مجتمع گردشگری و دیپلماتیک «آوازه» در شهر بندری ترکمن‌باشی ترکمنستان برگزار شد، به تشریح آخرین وضعیت روند‌های دیپلماتیک، دستاورد‌های ملموس و چالش‌های باقی‌مانده در مسیر استقرار صلح میان ایروان و باکو پرداخت.
به گزارش تسنیم، مخست‌وزیر ارمنستان با اتخاذ رویکردی ویژه نسبت به تحولات ژئوپلیتیک اخیر در قفقاز جنوبی اعلام کرد که توافقات به دست آمده میان وی و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، تحولی بی‌سابقه بوده است.
وی در این باره تصریح کرد: «ما به همراه رئیس‌جمهور آذربایجان دست به کاری زدیم و به دستاوردی رسیدیم که پیش‌تر غیرممکن و دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید؛ بنابراین وظیفه حیاتی امروز ما این است که به صورت روزانه و مستمر از این صلح به دست آمده مراقبت و پاسداری کنیم.»
پاشینیان در ادامه سخنان خود در جمع رهبران کشور‌های عضو اتحادیه همسود افزود: «این دستاورد ارزشمند و تاریخی، بیش و پیش از هر چیز در خدمت منافع عالی مردم ارمنستان و آذربایجان است.
این رویداد موجب تحکیم پایه‌های استقلال دو کشور شده و افق‌های روشنی را برای نسل‌های آینده ارمنستان و آذربایجان رقم می‌زند؛ نسل‌هایی که اکنون این شانس و فرصت تاریخی را به دست آورده‌اند تا نه تنها در کنار یکدیگر زندگی مسالمت‌آمیز داشته باشند، بلکه بر پایه منافع مشترک، همکاری‌های گسترده و روابط مبتنی بر حسن همجواری را پایه‌ریزی کنند.»
توقف دو ساله درگیری‌های مرزی و ثبت رکورد بی‌سابقه ثبات
نخست‌وزیر ارمنستان با اشاره به آمار‌ها و واقعیت‌های میدانی ملموس دو سال اخیر در مناطق مرزی دو کشور، این دوره را نقطه‌ای عطف در تاریخ روابط دوجانبه خواند و خاطرنشان ساخت: «اکنون بیش از دو سال کامل است که در نتیجه تیراندازی‌ها و درگیری‌های متقابل میان نیرو‌های نظامی ارمنستان و آذربایجان، هیچ‌گونه تلفات جانی یا مجروحی به ثبت نرسیده است.
این یک تغییر ساختاری بسیار مهم است، چرا که از اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی به این سو، هر ساله و بدون استثنا، هر دو طرف شاهد کشته و زخمی شدن شمار زیادی از شهروندان و نیرو‌های نظامی خود در امتداد خطوط مرزی بودند.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح ابعاد ترانزیتی و زیرساختی پروژه‌های جدید منطقه‌ای پرداخت و با اشاره به طرح مشترک ایروان و واشنگتن موسوم به پروژه TRIPP (مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی) تصریح کرد که اجرای کامل این طرح بزرگ زیربنایی، منافع اقتصادی و لجستیکی سرشاری را برای تمامی کشور‌های منطقه قفقاز جنوبی و همچنین کشور‌های عضو اتحادیه همسود به همراه خواهد داشت و فرصت‌های جدیدی را در حوزه حمل‌ونقل و ترانزیت کالا فراهم می‌سازد.
چشم‌انداز بازگشایی مرز‌ها و احیای خطوط مواصلاتی با ترکیه
پاشینیان همچنین با ابراز امیدواری نسبت به آینده مناسبات منطقه‌ای خاطرنشان کرد که انتظام‌بخشی به روند‌های سیاسی موجب گشایش مرز‌های دولتی خواهد شد.
وی تاکید کرد که ایروان انتظار دارد به زودی مرز‌های دولتی میان ارمنستان و ترکیه به طور کامل بازگشایی شده و به تبع آن، زیرساخت‌های جاده‌ای و شبکه‌های مواصلاتی ریلی که دو کشور را به یکدیگر متصل می‌سازند، نوسازی و احیا شوند.
در عین حال، نخست‌وزیر ارمنستان صریحاً اذعان داشت که صلح برقرار شده میان ایروان و باکو هنوز به مرحله کامل و بی‌نقص نرسیده و برخی چالش‌های عمیق به‌ویژه در حوزه انسانی همچنان در انتظار حل‌وفصل نهایی قرار دارند.
پاشینیان در این باره گفت: «منظور من دقیقاً مسائل ناظر بر روشن شدن سرنوشت قطعی مفقودالاثرها، تسریع در عملیات حساس مین‌زدایی در اراضی آزادشده و تعیین تکلیف و آزادی افراد بازداشت‌شده و زندانیان است که باید هرچه سریع‌تر به نتیجه برسد.»
وی در ادامه افزود: «متاسفانه گاهی اوقات هم در ارمنستان و هم در آذربایجان، شاهد تشدید تنش‌ها و بروز افکار و احساسات منفی، حتی در سطوح رسمی دیپلماتیک هستیم. اما واقعیت این است که این‌گونه پدیده‌ها و حواشی مقطعی، اگرچه سوالاتی را مطرح می‌کنند، اما دیگر اصل موضوع و حقیقت انکارناپذیر وجود یک صلح پایدار و استوار میان دو کشور را زیر سوال نمی‌برند.»
اعلامیه آلماتی؛ سنگ‌بنای حقوقی صلح پایدار و نفی ادعا‌های ارضی
پاشینیان با ارزیابی نقش اساسی اسناد پایه‌ای بین‌المللی، به اهمیت اعلامیه آلماتی مصوب سال ۱۹۹۱ میلادی اشاره کرد و اظهار داشت که این سند تاریخی نقشی تعیین‌کننده و محوری را در مسیر احیای صلح و تنظیم مناسبات میان ارمنستان و آذربایجان ایفا کرده است.
نخست‌وزیر ارمنستان در تبیین این موضوع گفت: «دقیقاً اعلامیه آلماتی و احیای مفاد آن بود که این فرصت تاریخی و واقعیت عینی را خلق کرد. اکنون ما موظف هستیم با نگاهی معطوف به آینده، بر این واقعیت استوار تکیه کنیم؛ آینده‌ای که در آن طرفین بدون هیچ‌گونه قید و شرطی، حاکمیت ملی، تمامیت ارضی، دست‌نخورده بودن مرز‌های بین‌المللی و استقلال سیاسی یکدیگر را به رسمیت شناخته و محترم بشمارند.
علاوه بر این، طرفین باید امروز و برای همیشه این اصل را بپذیرند که هیچ‌گونه ادعای ارضی آشکار یا پنهانی نسبت به خاک یکدیگر ندارند و نخواهند داشت.»
پیش‌نویس توافق واشنگتن و مطالبه باکو برای اصلاح قانون اساسی ارمنستان
شایان ذکر است که در تاریخ ۸ اوت سال ۲۰۲۵ میلادی، نمایندگان عالی‌رتبه ایروان و باکو در جریان نشستی تاریخی در کاخ سفید و در حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش‌نویس توافق‌نامه جامع صلح میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان را امضا کردند. در آن زمان، طرفین با توصیف این سند به عنوان یک گام تاریخی، اعلام کردند که صلح میان دو همسایه و دشمن دیرینه در عمل و به صورت دوفاکتو محقق شده است.
با این وجود، باکو تا کنون از امضای نهایی و رسمیت بخشیدن به پیمان صلح امتناع ورزیده و روند آن را به تاخیر انداخته است.
مقامات دولت آذربایجان شرط اصلی امضای نهایی این پیمان را اصلاح قانون اساسی ارمنستان عنوان کرده‌اند؛ چرا که باکو مدعی است در دیباچه قانون اساسی فعلی ارمنستان، ارجاعاتی به اعلامیه استقلال وجود دارد که حاوی ادعا‌های ارضی ضمنی نسبت به منطقه قره‌باغ است و باید به طور کامل حذف شود. اکنون باید دید آیا این روند با پایداری همراه خواهد بود یا خیر.