آلودگی هوای تهران یک‌شبه از کجا آمد؟
آسمان تهران بار دیگر درگیر موجی از آلودگی شده و نفس کشیدن در پایتخت را برای شهروندان دشوار کرده است. در حالی که کیفیت سوخت و به‌ویژه بنزین همواره یکی از متهمان اصلی آلودگی هوا معرفی می‌شود، مسئولان استاندارد تأکید دارند که نمی‌توان تمام آلودگی تهران را به کیفیت بنزین نسبت داد.
به گزارش خبرفوری، به گفته مدیرکل استاندارد استان تهران، خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده، مصرف بالای سوخت و شرایط اقلیمی نیز در شکل‌گیری این بحران نقش دارند.
اما پرسش اصلی این است که چرا کیفیت هوا گاهی در فاصله کوتاهی به شکل محسوسی افت می‌کند و چه عواملی باعث می‌شوند آلاینده‌ها ناگهان در فضای شهر انباشته شوند؟
وارونگی دما؛ وقتی آلودگی راه فرار ندارد
یکی از مهم‌ترین دلایل تشدید آلودگی تهران در نیمه دوم سال، پدیده وارونگی دماست. در شرایط معمول، هوای گرم نزدیک سطح زمین بالا می‌رود و به پراکنده شدن آلاینده‌ها کمک می‌کند؛ اما با وقوع وارونگی، لایه‌ای از هوای گرم‌تر در ارتفاع بالاتر قرار می‌گیرد و مانع جابه‌جایی عمودی هوا می‌شود.
در چنین شرایطی، دود خودروها، موتورسیکلت‌ها، صنایع و دیگر منابع آلاینده در نزدیکی سطح زمین باقی می‌ماند. اگر این وضعیت با کاهش سرعت باد و پایداری جو همراه شود، غلظت آلاینده‌ها در مدت کوتاهی افزایش پیدا می‌کند.
به همین دلیل، ممکن است میزان تولید آلاینده‌ها تغییر چشمگیری نکرده باشد، اما به دلیل کاهش تهویه طبیعی هوا، شاخص آلودگی ناگهان بالا برود.
خودروهای فرسوده؛ سهم بزرگ منابع متحرک
یکی از عوامل اصلی آلودگی هوای تهران، حجم بالای تردد خودروها و موتورسیکلت‌هاست. خودروهای قدیمی و فرسوده به دلیل مصرف سوخت بیشتر و نقص در سیستم احتراق و کنترل آلایندگی، می‌توانند حجم قابل‌توجهی از آلاینده‌ها را وارد هوا کنند.
بر اساس اظهارات استاندار تهران، منابع متحرک شامل خودروهای سواری، تاکسی‌ها، اتوبوس‌ها، کامیون‌ها و موتورسیکلت‌ها حدود ۵۹ درصد آلودگی استان را به خود اختصاص می‌دهند. ۴۱ درصد باقی‌مانده نیز به منابع ثابت از جمله نیروگاه‌ها، صنایع و مصارف خانگی مربوط است.
این آمار نشان می‌دهد حتی اگر کیفیت بنزین بهبود پیدا کند، بدون نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و خارج کردن خودروهای فرسوده از چرخه تردد، نمی‌توان انتظار کاهش پایدار آلودگی را داشت.
کیفیت بنزین زیر ذره‌بین؛ نمونه‌برداری هر سه ماه یک‌بار
قاسم فدوی، مدیرکل استاندارد استان تهران، درباره کیفیت سوخت توضیح داده است که از آنجا که تولید و توزیع بنزین در کشور به‌صورت متمرکز و ملی انجام می‌شود، ارزیابی کیفیت آن نیز در سطح استانی انجام نمی‌شود و نتایج بررسی‌ها در اختیار ستاد سازمان ملی استاندارد قرار می‌گیرد.
به گفته او، نمونه‌برداری از بنزین برای بررسی کیفیت، هر سه ماه یک‌بار انجام می‌شود و نمونه‌ها برای ارزیابی نهایی به سازمان ملی استاندارد ارسال می‌شوند.
با این حال، او تأکید کرده که کیفیت نامطلوب بنزین تنها یکی از عوامل آلودگی هواست و نمی‌توان تمام آلودگی زمستانی تهران را به سوخت نسبت داد.
سهمی که نباید نادیده گرفته شود
در کنار خودروها، منابع ثابت آلایندگی نیز در وضعیت هوای تهران نقش دارند. نیروگاه‌ها، واحدهای صنعتی و حتی وسایل گرمایشی خانگی در روزهای سرد سال می‌توانند به افزایش انتشار آلاینده‌ها منجر شوند.
با افزایش مصرف گاز در فصل سرما، فشار بر شبکه تأمین انرژی نیز بیشتر می‌شود و نحوه تأمین سوخت نیروگاه‌ها و صنایع اهمیت پیدا می‌کند. هرگونه استفاده از سوخت‌های آلاینده‌تر می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی داشته باشد.
بنابراین بررسی آلودگی تهران بدون توجه هم‌زمان به خودروها، صنایع، نیروگاه‌ها و نوع سوخت مصرفی، تصویری ناقص از واقعیت ارائه می‌دهد.
چرا آلودگی تهران یک‌شبه تشدید می‌شود؟
واقعیت این است که آلودگی هوای تهران معمولا نتیجه یک عامل منفرد نیست. انتشار مداوم آلاینده‌ها در کنار وارونگی دما، کاهش وزش باد، افزایش تردد و فعالیت منابع ثابت، شرایطی ایجاد می‌کند که آلودگی به‌سرعت در شهر انباشته شود.
به همین دلیل، مقصر دانستن صرف بنزین یا خودروهای فرسوده نمی‌تواند راه‌حل بحران باشد. مسئله اصلی، مجموعه‌ای از عوامل است که سال‌ها بدون اصلاح اساسی باقی مانده‌اند.
تهران برای خروج از چرخه آلودگی به برنامه‌ای فراتر از تعطیلی مدارس و اجرای مقطعی طرح‌های ترافیکی نیاز دارد؛ برنامه‌ای که نوسازی ناوگان، کنترل واقعی کیفیت سوخت، نظارت بر صنایع و نیروگاه‌ها و توسعه حمل‌ونقل عمومی را هم‌زمان دنبال کند.
تا زمانی که هر دستگاه تنها بخشی از مسئولیت را بپذیرد و سایر عوامل را مقصر بداند، شهروندان همچنان باید هزینه این اختلاف‌نظرها را با ریه‌های خود بپردازند.