گیلان - در مراسمی ضمن پاسداشت فعالیت‌های علمی و پژوهشی محمد باقری استاد و پژوهشگر تاریخ علم و تجلیل از او، کتاب «زیج جامع» رونمایی شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رشت، این مراسم در دانشگاه گیلان و در همایش دو سالانه تاریخ علم کوشیار گیلانی در تالار حکمت دانشگاه گیلان برگزار شد.
کتاب «زیج جامع» نوشته محمد باقری استاد و پژوهشگر تاریخ علم است که به آثار و جایگاه علمی کوشیار گیلانی پرداخته است.
کیا ابوالحسن کوشیار بن لبان باشهری گیلانی ریاضی‌دان و اخترشناس برجسته ایرانی در نیمه دوم قرن چهارم تا اوایل قرن پنجم هجری می‌زیسته و نقشی مهم در تاریخ ریاضیات داشته و کاربرد تابع تانژانت، شرح کامل دستگاه موضعی شصت گانی و نوشتن اعداد صحیح و کسری برای نخستین بار از کارهای اوست.
اصول حساب الهند به زبان عربی، زیج جامع در اخترشناسی، زیج بالغ در اخترشناسی، مجمل الاصول فی احکام النجوم به نام المدخل فی صناعة احکام النجوم یا اربع مقالات، کتاب الاسطرلاب و کیفیة عمله و اعتباره علی التمام و الکمال، رساله فی الابعاد و الاجرام، کتاب الاسطرلاب، تجرید اصول ترکیب الجیوب، احکام سهمیات، لامع فی امثلة الزیج الجامع از آثار کوشیار گیلانی است.
محمد باقری، متولد هفتم دی‌ماه سال ۱۳۲۹ در رشت، عضو وابسته هیئت‌علمی پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران و سردبیر مجله میراث علمی اسلام و ایران است و کتاب های «واژگان ریاضی»، «از سمرقند به کاشان»، «گزارش جامع طرح سراسری رؤیت هلال ماه‌های قمری برای ایران» را تألیف و «اصول حساب هندی»، «این جهان سرشار از شگفتی‌ها»، «تبدیل‌های هندسی» و «برخورد دانش آموزان با ریاضیات» را ترجمه کرده است.
این پژوهشگر برجسته گیلانی در حوزه تاریخ علم و ریاضیات، اول آبان ماه امسال نیز مجموعه‌ای از تصاویر نسخه‌های خطی آثار کوشیار گیلانی موجود در کتابخانه‌های معتبر جهان را به همراه دست‌نوشته‌ها و پژوهش‌های خود، به مرکز اسناد کوشیار گیلانی در پژوهشکده گیلان‌شناسی اهدا کرد.
این مجموعه که برای نخستین بار جمع‌آوری شده؛ شامل اسناد و منابع پژوهشی ارزشمندی درخصوص آثار و جایگاه علمی کوشیار گیلانی است که با هدف فراهم‌کردن زمینه دسترسی علاقه‌مندان و پژوهشگران به میراث علمی این دانشمند گردآوری شده است.
لزوم تقویت اعتمادبه‌نفس نسل جوان و گسترش ارتباطات علمی
محمد باقری پژوهشگر و تاریخ‌نگار علم ایران در این کنفرانس، با اشاره به علاقه و دلبستگی خود به کوشیار گیلانی، تاریخ علم و میراث علمی ایران، تواضع در برابر تلاش‌های انجام‌شده در این حوزه را ضروری دانست و گفت: یکی از اقدامات ارزشمند در زمینه معرفی این دانشمند، گردآوری و ایجاد بایگانی علمی آثار کوشیار گیلانی است؛ مجموعه‌ای که در پژوهشکده گیلان‌شناسی، اسناد و اطلاعات مربوط به آثار وی در منابع و کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شود.
وی با اشاره به ارتباط علمی کوشیار گیلانی با دانشمندانی همچون ابومحمود خجندی و فعالیت‌های علمی و نجومی آنان در ری، به نقش رصدخانه ری در پیشرفت دانش نجوم اشاره کرد و آن را از نمونه‌های مهم زیرساخت‌های علمی آن دوره برشمرد.
باقری همچنین با معرفی بخشی از پژوهش‌های بین‌المللی درباره آثار کوشیار، به مطالعات خورشید فیض‌الله‌زاده پژوهشگر تاجیکستانی و میکرو یانو پژوهشگر ژاپنی، اشاره کرد و بر ضرورت گردآوری و معرفی نسخه‌های خطی، ترجمه‌ها و آثار علمی دانشمندان ایرانی تأکید کرد.
وی با اشاره به تجربه فعالیت انجمن نجوم رشت و نقش آن در پرورش استعدادهای علمی نوجوانان و جوانان، نقش چنین مجموعه‌هایی را در تقویت اعتمادبه‌نفس، ارتباطات علمی و پرورش نسل آینده پژوهشگران مؤثر دانست.
عبور از مرزهای دانش با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین
علی باستی رئیس دانشگاه گیلان در سخنانی، برگزاری این کنفرانس را فرصتی برای بازشناسی جایگاه دانشمندان ایرانی در تاریخ علم جهان دانست و با اشاره به زندگی کوشیار گیلانی در قرن چهارم و پنجم هجری، افزود: ایران در آن دوره در حوزه‌هایی همچون ریاضیات، نجوم، فلسفه و پزشکی از جایگاه علمی برجسته‌ای برخوردار بود و کوشیار گیلانی نیز با آثاری همچون «اصول حساب هندی» و «زیج جامع» سهم مهمی در پیشرفت دانش ریاضیات و نجوم داشت.
وی با اشاره به پیشینه علمی و فرهنگی استان گیلان و ظرفیت این سرزمین در پرورش اندیشمندان و صاحب‌نظران، شناخت و معرفی دانشمندان گذشته را مرهون تلاش پژوهشگرانی دانست که با بررسی آثار و میراث علمی آنان، زمینه بازشناسی جایگاه این شخصیت‌ها را فراهم کرده‌اند.
باستی بر اهمیت سرمایه انسانی، توسعه زیرساخت‌های پژوهشی، گسترش ارتباطات بین‌المللی و تقویت هویت و اعتمادبه‌نفس علمی تأکید کرد و افزود: آشنایی نسل جوان با تلاش‌های علمی دانشمندان گذشته و دستاوردهای آنان، می‌تواند انگیزه و زمینه لازم را برای عبور از مرزهای دانش با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین فراهم کند.
به گفته رئیس دانشگاه گیلان؛ ریاضیات و تاریخ علم، علوم طبیعی (فیزیک، نجوم و علوم پایه) و تاریخ علم، تاریخ علم و هوش مصنوعی، علوم مهندسی و تاریخ علم، تبسم ریاضی (بازی ریاضی از گذشته تا امروز)، تاریخ علم و گردشگری علمی از محورهای همایش دو سالانه تاریخ علم کوشیار گیلانی هستند.
نقش‌آفرینی دانشمندان ایرانی در مرزهای دانش جهانی
هادی حق‌شناس استاندار گیلان نیز در این همایش، تاریخ علم و روایت زندگی دانشمندان برجسته را فقط بازخوانی گذشته ندانست، بلکه فرصتی برای شناخت هویت، ریشه‌های تمدنی و سهم ایرانیان در شکل‌گیری و توسعه دانش بشری ذکر کرد.
وی با اشاره به سابقه برگزاری همایش‌های مرتبط با کوشیار گیلانی در دانشگاه گیلان افزود: برگزاری این رویداد در سال ۱۳۶۷ و تکرار آن در سال ۱۳۹۳ به مناسبت یک‌هزار و پنجاهمین سالروز تولد این دانشمند برجسته، بیانگر اهتمام دانشگاه گیلان به معرفی و پاسداشت مفاخر علمی و تاریخی این سرزمین است.
وی با بیان اینکه تاریخ علم محدود به مرزهای جغرافیایی و ملی نیست، تصریح کرد: تاریخ علم میراث مشترک بشریت است و ما نیز باید با شناخت دقیق سهم دانشمندان ایرانی در شکل‌گیری و پیشرفت علوم، این ظرفیت ارزشمند را در سطح ملی و بین‌المللی معرفی کنیم.
وی به جایگاه پژوهشگران معاصر ایرانی از جمله زنده‌یاد مریم میرزاخانی اشاره و خاطرنشان کرد: نقش‌آفرینی دانشمندان ایرانی در مرزهای دانش جهانی نشان می‌دهد که ظرفیت علمی کشور صرفاً به گذشته محدود نیست و نسل امروز نیز توانایی حضور مؤثر در عرصه‌های علمی بین‌المللی را دارد.
حق شناس ادامه داد: ظرفیت‌های علمی این استان به حوزه خاصی محدود نمی‌شود و چهره‌هایی همچون پروفسور مجید سمیعی در عرصه پزشکی و ملا شمس گیلانی در حوزه فلسفه، تنها بخشی از سرمایه علمی و فکری گیلان هستند که شایسته معرفی گسترده‌تر در سطح کشور و جهان‌اند.