همدان - ایرنا - برای کشاورزی که ماه‌ها چشم‌انتظار روییدن گل‌های بنفش زعفران می‌ماند و با دستان خود کلاله‌های سرخ را از دل گل جدا می‌کند، ارزش محصول تنها به رنگ و عطر آن نیست؛ به حاصل یک سال تلاش و امیدی گره خورده که باید در بازار نیز به رسمیت شناخته شود.
به گزارش خبرنگار ایرنا، من فرزند کشاورزم؛ به همین دلیل وقتی در میان مزارع زعفران قدم می‌زنم، پیش از آنکه چشمم به گل‌های بنفش و کلاله‌های سرخ بیفتد، نگاهم روی دست‌های کشاورز مکث می‌کند؛ دست‌هایی که شیارهایشان از خاک پر شده و پینه‌هایشان روایت سال‌ها کار در مزرعه است.
می‌دانم پشت هر گل زعفران، ماه‌ها انتظار، هزینه و مراقبت نهفته است.
کشاورز در فصل برداشت باید گل‌ها را پیش از پژمردن جمع‌آوری، کلاله‌ها را با دقت جدا سازد و محصول را به‌درستی خشک کند تا کیفیت آن حفظ شود.
برای او زعفران فقط محصولی گران‌بها نیست؛ حاصل تلاش یک سال و امیدی برای تامین معاش خانواده است.
با این حال، پایان برداشت همیشه به معنای پایان نگرانی نیست و کشاورز پس از ماه‌ها کار، همچنان با دغدغه فروش، قیمت و هزینه‌های تولید روبه‌رو است؛ گاهی محصولی که با دقت و زحمت فراوان تولید کرده، در بازار بدون هویت مشخص عرضه می‌شود و سهم اصلی ارزش افزوده آن در حلقه‌های بعدی زنجیره نصیب دیگران می‌شود.
اکنون صدور نخستین شناسه محصول زعفران در استان همدان می‌تواند گامی برای تغییر این وضعیت باشد؛ اقدامی که اگر به شناسایی منشا تولید، کنترل کیفیت و ساماندهی بازار منجر شود، زمینه معرفی بهتر زعفران استان و تقویت جایگاه تولیدکنندگان را فراهم می‌کند.
نخستین گام برای شناسنامه‌دار شدن زعفران فامنین
رییس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به صدور نخستین شناسه محصول زعفران در شهرستان فامنین گفت: این اقدام در راستای اجرای قانون برنامه هفتم پیشرفت و توسعه نظام رهگیری محصولات کشاورزی انجام شده است.
حمزه خانجانی‌افشار اظهار کرد: با صدور نخستین شناسه محصول زعفران در استان، روند ثبت و شناسه‌گذاری سایر محصولات تولیدی نیز دنبال می‌شود تا امکان ردیابی و پایش محصول در مراحل مختلف تولید و عرضه فراهم شود.
وی با بیان اینکه رهگیری هوشمند محصولات کشاورزی از مزرعه تا بازار، یکی از ابزارهای مهم برای افزایش شفافیت در زنجیره تامین است، افزود: این فرایند به تضمین سلامت و کیفیت محصول، افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان و شناسایی دقیق‌تر منشا تولید کمک می‌کند.
رییس سازمان جهاد کشاورزی همدان با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی و کشاورزی استان در تولید زعفران عنوان کرد: همدان از مناطق شناخته‌شده زعفران خودرو به شمار می‌رود و در کنار این ظرفیت طبیعی، توان تولید زعفران زراعی مرغوب را نیز دارد.
خانجانی‌افشار تاکید کرد: شناسه‌دار شدن محصول می‌تواند به تقویت مزیت رقابتی زعفران همدان، معرفی بهتر آن در بازارهای داخلی و بین‌المللی و فراهم شدن زمینه توسعه صادرات فراهم شود.
رشد سطح زیرکشت زعفران در همدان
توسعه کشت زعفران در همدان تنها به موضوع شناسه‌گذاری محدود نمی‌شود و آمارهای بخش باغبانی نیز از گسترش این محصول در استان حکایت دارد.
رییس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، سطح زیرکشت زعفران در استان را حدود ۴۲۰ هکتار عنوان کرد و گفت: سالانه نزدیک به ۲ تن محصول از این مزارع برداشت می‌شود.
به گفته وی، در دوره توسعه اخیر حدود ۲۱۷ هکتار به سطح زیرکشت زعفران استان افزوده شده و برنامه‌ریزی برای افزایش ۳۰ هکتار دیگر در سال جاری نیز انجام شده است.
افزایش سطح زیرکشت زعفران در شرایطی دنبال می‌شود که محدودیت منابع آبی، تغییرات اقلیمی و ضرورت اصلاح الگوی کشت، کشاورزی استان را با ضرورت انتخاب محصولات سازگارتر با شرایط اقلیمی روبه‌رو کرده است.
زعفران در مقایسه با بسیاری از محصولات زراعی و باغی، نیاز آبی کمتری دارد و همین ویژگی، آن را به یکی از گزینه‌های قابل بررسی برای توسعه کشت در مناطق دارای محدودیت منابع آب تبدیل کرده است؛ البته مدیریت صحیح آبیاری و رعایت اصول فنی تولید همچنان برای دستیابی به محصول باکیفیت ضروری است.
فامنین؛ پیشتاز صدور شناسه محصول زعفران
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان فامنین نیز با اشاره به اختصاص نخستین شناسه محصول زعفران استان به این شهرستان گفت: این اقدام با هدف ساماندهی تولید، شناسنامه‌دار کردن محصولات کشاورزی و ارتقای قابلیت رهگیری محصول انجام شده است.
میترا لشگری اظهار کرد: سطح زیرکشت زعفران در فامنین از ۳۱.۵ هکتار در سال گذشته به بیش از ۶۰ هکتار در سال جاری رسیده و پیش‌بینی می‌شود امسال بیش از ۴۰۰ کیلوگرم زعفران در این شهرستان برداشت شود.
وی با بیان اینکه بیش از ۵۰ کشاورز در فامنین به کشت زعفران اشتغال دارند، افزود: کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و ضرورت حرکت به سمت کشت محصولات کم‌آب‌بر، از عوامل استقبال کشاورزان منطقه از توسعه زعفران بوده است.
مدیر جهاد کشاورزی فامنین با اشاره به فعالیت زعفران‌کاران در روستاهای سراوک و یالقوزباغ گفت: تجربه کشت زعفران در روستای سراوک از سال ۱۴۰۳ آغاز شده و به‌تدریج زمینه گسترش این محصول در منطقه فراهم شده است.
زعفران؛ محصولی با ظرفیت اشتغال‌آفرینی روستایی
توسعه زعفران تنها به افزایش سطح زیرکشت و میزان برداشت محدود نمی‌شود؛ بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی این محصول به فعالیت‌هایی بازمی‌گردد که پس از برداشت گل آغاز می‌شود.
جمع‌آوری گل‌های زعفران، جداسازی کلاله‌ها و آماده‌سازی محصول برای خشک‌کردن، فرایندهایی زمان‌بر و نیازمند دقت هستند.
در بسیاری از مناطق تولیدکننده، زنان و مردان روستایی در این مراحل مشارکت دارند و همین موضوع، زعفران را به محصولی با ظرفیت ایجاد اشتغال فصلی و کمک به درآمد خانوارهای روستایی تبدیل کرده است.
لشگری نیز با اشاره به مشارکت زنان روستایی در برداشت و فرآوری اولیه زعفران گفت: این فعالیت‌ها علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی فصلی، در افزایش درآمد خانوار و توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی نقش دارد.
از این منظر، توسعه زعفران می‌تواند فراتر از یک برنامه کشاورزی، بخشی از راهبرد تقویت اقتصاد روستا باشد؛ به‌ویژه در مناطقی که محدودیت منابع آب، امکان توسعه برخی محصولات پرآب‌بر را کاهش داده است.
شناسنامه محصول؛ از مزرعه تا بازار چه تغییری ایجاد می‌کند؟
شناسه‌دار شدن زعفران زمانی به یک مزیت اقتصادی واقعی تبدیل می‌شود که اطلاعات مربوط به منشا تولید، محل کشت، مراحل برداشت و کیفیت محصول را در اختیار زنجیره عرضه قرار دهد.
چنین سازوکاری می‌تواند مسیر عرضه محصول بی‌هویت را محدود و امکان تشخیص و تمایز زعفران تولیدشده در مناطق مختلف را فراهم کند.
اما شناسنامه‌دار شدن، به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش درآمد کشاورز نیست و آنچه اهمیت دارد، اتصال این اقدام به حلقه‌های دیگر زنجیره ارزش، از جمله جداسازی اصولی کلاله، خشک‌کردن استاندارد، درجه‌بندی، بسته‌بندی، فرآوری و بازاریابی است.
اگر محصول پس از برداشت همچنان به شکل خام و بدون برخورداری از بسته‌بندی مناسب و برند مشخص وارد بازار شود، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده آن در مراحل بعدی زنجیره ایجاد خواهد شد؛ مراحلی که در اختیار تولیدکننده نیست.
از این رو، شناسه‌گذاری باید نقطه آغاز یک برنامه جامع برای ساماندهی تولید و بازار زعفران باشد؛ برنامه‌ای که در آن کشاورز تنها تامین‌کننده محصول خام نباشد و بتواند از مزایای اقتصادی کیفیت و اعتبار محصول خود نیز بهره‌مند شود.
همدان برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های تولید زعفران باکیفیت، علاوه بر توسعه سطح زیرکشت، به تقویت زیرساخت‌های فرآوری، بسته‌بندی و بازاریابی نیاز دارد.
ایجاد واحدهای کوچک و تخصصی فرآوری در مناطق تولیدکننده، آموزش بهره‌برداران، حمایت از تشکیل تشکل‌های تولیدی و معرفی برندهای منطقه‌ای می‌تواند به ماندگاری ارزش افزوده در روستاها کمک کند.