۱۵ زن شرور تاریخ سینما | کالبدی از شرارت زنانه

در این مقاله به معرفی و بررسی ۱۵ شخصیت زن شرور سینمایی پرداخته‌ایم. با این مقاله همراه زومجی باشید.

شرارت در سینما همیشه چهره‌ای خشن و آشکار ندارد. گاهی پشت لبخندی آرام، ظاهری آراسته یا ادعای محافظت از دیگران پنهان می‌شود. گاهی نیز از زخمی قدیمی، میل به کنترل، ترس از طردشدن یا عطشی سیری‌ناپذیر برای قدرت جان می‌گیرد. شخصیت‌های زن شرور در تاریخ سینما جذاب‌اند، چون بسیاری از آن‌ها با کلیشه‌‌ی شرور صرفا خشن فاصله دارند. باهوش‌اند، دیگران را می‌خوانند، روایت را به سود خود تغییر می‌دهند و مرز میان قربانی‌بودن و آسیب‌رساندن را پیچیده می‌کنند. این فهرست به شخصیت‌های زن شرور فیلم‌های سینمایی می‌پردازد، و هدفش تنها رتبه‌بندی قدرت یا میزان خشونت نیست. هر شخصیت در کنار تأثیرش بر فرهنگ عامه سینمایی، از نظر انگیزه، روش سلطه و نوع ترسی که می‌آفریند بررسی شده است. بعضی از این زنان هیولاهایی آشکارند و بعضی خطرناک‌تر از آن‌اند، یعنی کسانی که می‌توانند شرارت را منطقی، موجه یا حتی دوست‌داشتنی جلوه دهند. این پانزده شخصیت نشان می‌دهند که شرارت سینمایی یک شکل ثابت ندارد.

شرورترین زن‌های تاریخ سینما

۱۵- فیلم دختران بدجنس /شخصیت رجینا جورج

فیلم Mean Girls

• کارگردان: مارک واترز
• بازیگران: ریچل مک‌آدامز، آماندا سایفرد
• سال انتشار: ۲۰۰۴

کدی، دختر تازه‌وارد مدرسه، جذب گروهی از دختران محبوب به رهبری رجینا می‌شود. او درگیر رقابت، حسادت و شایعه‌پراکنی شده و به‌تدریج شخصیت واقعی خود را گم می‌کند.

دختران بدجنس یکی از مشهورترین فیلم‌های کمدی نوجوانانه و اجتماعی سینماست. رجینا جورج در دختران بدجنس قاتل یا هیولایی فراطبیعی نیست بلکه شرارت او در مقیاس روابط اجتماعی عمل می‌کند. او با زیبایی، محبوبیت و شناخت دقیق سلسله‌مراتب مدرسه، گروهی از همسالان را حول خود سازمان‌دهی می‌کند و از تأیید و طرد به‌عنوان ابزار قدرت بهره می‌گیرد. رجینا می‌داند چه کسی آرزوی پذیرفته‌شدن دارد، از چه چیزی خجالت می‌کشد و کدام شایعه می‌تواند موقعیت فرد را متزلزل کند. به‌همین دلیل، تحقیرهایش اغلب در قالب شوخی، تعریف ظاهری یا رفتار دوستانه قرار می‌‌‌‌‌‌‌گیرند.

قربانی گاهی حتی مطمئن نیست که مورد آزار قرار گرفته است. شخصیت او تصویری طنزآمیز اما تیزبین از قلدری اجتماعی است. قدرتی که به جای ضربه فیزیکی، از نگاه جمع و ترس از انزوا تغذیه می‌کند. فیلم در عین نقد رجینا، نشان می‌دهد که نظامی که او ساخته به‌سادگی با جابه‌جایی افراد از میان نمی‌رود. دیگران نیز می‌توانند همان روش‌ها را تقلید کنند. رجینا نمونه‌ای از شرارت کوچک اما فراگیر است که به مخاطب یادآوری می‌کند آسیب‌زدن همیشه با جنایت بزرگ آغاز نمی‌شود بلکه گاهی از تبدیل آدم‌ها به رتبه و ابزار محبوبیت شروع می‌شود.

۱۴- فیلم یتیم / شخصیت استر

فیلم Orphan

• کارگردان: ژاومه کویت سرا
• بازیگران: ایزابل فورمن
• سال انتشار: ۲۰۰۹

زوجی پس از یک فقدان تلخ، دختری به نام استر را به فرزندی می‌پذیرند اما رفتارهای عجیب او کم‌کم راز وحشتناکی را آشکار می‌کند و آرامش خانواده را از بین می‌برد.

فیلم یتیم یک فیلم ترسناک و روان‌شناختی است که با ترکیب تعلیق، رازآلودگی و وحشت، داستانی درباره اعتماد، فریب و رازهای پنهان انسان‌ها را در یک خانواده روایت می‌کند. کیت و جان کولمن زوجی هستند که پس از تجربه یک اتفاق تلخ خانوادگی، تصمیم می‌گیرند دختری را به فرزندی قبول کنند. آن‌ها دختری نه‌ساله به نام استر را از پرورشگاه به خانه می‌آورند. استر در یتیم با ظاهر کودکی آسیب‌پذیر وارد خانواده‌ای می‌شود که امیدوار است پس از تجربه‌ای دردناک دوباره به آرامش برسد. همین ظاهر، سپری مؤثر برای پنهان‌کردن نیت‌های اوست.

استر رفتار دیگران را با دقت می‌سنجد، اختلاف‌های خانوادگی را تشدید می‌کند و از احساس گناه و نگرانی بزرگسالان برای منزوی‌کردن قربانیانش بهره می‌برد. شرارت او به‌جای آن‌که از قدرت جسمانی سرچشمه بگیرد، به بازی با اعتماد و برداشت دیگران وابسته است. خانواده در ابتدا نشانه‌های هشدار را به تردید، خستگی یا سوءتفاهم نسبت می‌دهد و استر از همین باورها سود می‌برد. پیچش داستانی فیلم، برداشت مخاطب از ظاهر و هویت او را زیر سؤال می‌برد، اما اهمیت شخصیت فقط در غافلگیری پایانی نیست. استر نشان می‌دهد که میل به پذیرفته‌شدن و ساختن یک تصویر آرمانی از خانواده چگونه می‌تواند افراد را نسبت به خطر بی‌‌تفاوت کند. او از آن شرورهایی است که با استفاده از نقش اجتماعی بی‌گناه، دیگران را به دفاع از خود تهدید وامی‌دارد و همین وارونگی اعتماد، از او چهره‌ای ماندگار در سینمای وحشت می‌سازد.

۱۳- فیلم دستی که گهواره را تکان می‌دهد / شخصیت پیتون فلاندرز

فیلم The Hand That Rocks the Cradle

• کارگردان: کرتیس هنسن
• بازیگران: ربکا دِ مورنی
• سال انتشار: ۱۹۹۲

پیتون پس از فروپاشی زندگی‌اش، برای انتقام وارد خانه زنی به‌نام کلر می‌شود و با نفوذ تدریجی به خانواده او، نقشه‌ای خطرناک برای تصاحب زندگی‌ کلر طراحی می‌کند.

فیلم دستی که گهواره را تکان می‌دهد یک تریلر روانشناختی از دهه ۹۰ میلادی است. پیتون فلاندرز، شخصیت منفی این فیلم یکی از نمونه‌های قابل‌توجه زنان شرور در سینماست. او زنی است که شرارتش را نه با خشونت آشکار، بلکه با ظاهری آراسته، رفتاری مؤدبانه و چهره‌ای مهربان پنهان می‌کند. همین تضاد میان ظاهر و باطن، شخصیت او را به چهره‌ای هراس‌انگیز تبدیل کرده است. پیتون پس از اتفاقات تلخی که در زندگی شخصی‌اش رخ داده، تمام خشم و ناکامی خود را متوجه زنی به نام کلر می‌کند، زنی که درواقع نقشی در مصیبت‌های او نداشته است. او با ورود به خانه کلر در جایگاه پرستار کودک، آرام‌آرام اعتماد خانواده را جلب می‌کند و از همین اعتماد به‌عنوان ابزاری برای اجرای نقشه انتقامش بهره می‌گیرد.

آنچه پیتون را به شخصیتی منفی و پیچیده تبدیل می‌کند، توانایی او در دست‌کاری احساسات دیگران است. او به‌خوبی می‌داند چگونه از محبت، اعتماد و حتی غریزه مادری برای رسیدن به خواسته‌هایش استفاده کند. برای پیتون، روابط انسانی نه عرصه‌ای برای همدلی، بلکه فرصتی برای نفوذ و سلطه هستند. او به‌تدریج تلاش می‌کند جایگاه مادر خانواده را تصاحب کند و هویت و آرامش کلر را از بین ببرد. نکته قابل تأمل در شخصیت پیتون این است که او رنجی واقعی را تجربه کرده، اما به‌جای مواجهه با آن، انتقام را به محور زندگی خود تبدیل کرده است. او نمونه زنی است که قربانی‌شدن را به مجوزی برای قربانی‌کردن دیگران تبدیل می‌کند. پیتون نشان می‌دهد که گاهی خطرناک‌ترین شکل شرارت، در چهره‌ای پنهان می‌شود که بیش از همه شایسته اعتماد به‌نظر می‌رسد.

۱۲- فیلم هری پاتر و محفل ققنوس / شخصیت دولورس آمبریج

فیلم Harry Potter and the Order of the Phoenix

• کارگردان: دیوید ییتس
• بازیگران: دنیل ردکلیف
• سال انتشار: ۲۰۰۷

پس از بازگشت لرد ولدمورت، وزارت سحر و جادو حاضر نیست حقیقت را بپذیرد و بازگشت او را انکار می‌کند. در همین زمان، هری پاتر با مشکلاتی در مدرسه هاگوارتز روبه‌رو می‌شود.

فیلم هری پاتر و محفل ققنوس پنجمین فیلم از مجموعه سینمایی هری پاتر است. دولورس آمبریج یکی از ناخوشایندترین شرورهای سینمای فانتزی است، چون خشونتش را پشت چارچوب‌های قانون، نظم و آموزش پنهان می‌کند. لباس‌های صورتی، دکورهای مرتب و لحن تصنعی‌اش با مجازات‌های تحقیرآمیز و میل به سرکوب حقیقت، تضادی آزاردهنده می‌سازد. او با کنترل کلاس، سانسور اطلاعات و مجازات مخالفان، مدرسه را از محل یادگیری به ابزار اطاعت تبدیل می‌کند. شرارت او نه از جادوی سیاه، بلکه از بوروکراسی و اطاعت کورکورانه نیرو می‌گیرد. این ویژگی باعث می‌شود که شخصیت برای مخاطب بزرگسال نیز آشنا و قابل‌ تشخیص باشد. کسانی که با لبخند و سبکی رسمی، آسیب را به نام وظیفه پیش می‌برند. آمبریج به‌جای آن‌که فقط دشمن قهرمان باشد، تجسم نظامی است که حقیقت را تهدیدی علیه اقتدار می‌داند. حضور او نشان می‌دهد که بی‌رحمی همیشه چهره‌ای تاریک ندارد بلکه گاهی پشت میزی تمیز می‌نشیند و با صدایی شیرین فرمان می‌دهد.

۱۱- فیلم آدیشن / شخصیت آسامی یامازاکی

فیلم Audition

• کارگردان: تاکاشی میکه
• بازیگران: ایهی شینا
• سال انتشار: ۱۹۹۹

مردی تنها پس از مرگ همسرش تصمیم به ازدواج مجدد می‌گیرد. او در یک آزمون بازیگری با دختری مرموز آشنا می‌شود، اما گذشته تاریک او زندگی‌اش را به کابوسی وحشتناک تبدیل می‌کند.

آدیشن فیلمی ژاپنی در ژانر وحشت روان‌شناختی و دلهره‌آور است که بر اساس رمانی به‌همین نام و نوشته‌‌‌‌‌‌‌ی ریوی موراکامی ساخته شده است. فیلمی که یکی از آثار بحث‌برانگیز سینمای وحشت ژاپن به‌حساب می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آید. آسامی یامازاکی در فیلم ژاپنی آدیشن ابتدا شخصیتی آرام، کم‌حرف و شکننده به‌نظر می‌رسد. به‌همین دلیل مردی که در پی یافتن همسر است، او را گزینه‌ای مناسب می‌بیند اما این نگاه سطحی، گذشته و خشمی را که پشت سکوت آسامی پنهان است را نادیده می‌گیرد. فیلم در ابتدا فضایی آرام را خلق می‌کند اما به‌تدریج فضای آشنای عاشقانه را به کابوسی جسمانی و روانی بدل می‌سازد.

آسامی تنها قاتلی با روش‌های هولناک نیست بلکه او تصویری از خشونتی است که در پی تجربه‌های آسیب‌زا، بی‌اعتمادی و میل به کنترل شکل گرفته است. گذشته‌ی او رفتارهایش را روشن‌تر می‌کند، اما آن‌ها را توجیه نمی‌کند. تضاد میان چهره‌ی آرام و اعمال بی‌رحمانه، سرچشمه‌‌‌‌ی اصلی وحشت در فیلم است. آسامی در سینمای وحشت روان‌شناختی جایگاه ویژه‌ای دارد، چون فیلم به‌جای افشای زودهنگام تهدید، از سکوت، مکث و انتظار بهره می‌گیرد. ترسی که دیر آشکار می‌شود، اما پس از آشکارشدن به‌آسانی از ذهن پاک نمی‌شود. آدیشن فیلمی درباره تنهایی،اعتماد، آسیب‌های روانی و چهره پنهان انسان‌هاست. این اثر به‌جای ترساندن مخاطب با موجودات فراطبیعی، از ترس‌های انسانی و روانی استفاده می‌کند. فیلم با روایتی غیرقابل‌پیش‌بینی، مخاطب را درگیر می‌کند و تا مدت‌ها پس از تماشا در ذهن او باقی می‌ماند.

۱۰- فیلم برو بیرون / شخصیت رز آرمیج

فیلم Get Out

• کارگردان: جوردن پیل
• بازیگران: الیسون ویلیامز
• سال انتشار: ۲۰۱۷

کریس برای آشنایی با خانواده نامزدش، رز، به خانه آن‌ها می‌رود اما به‌تدریج متوجه رازهای هولناک خانواده و نقشه‌ای شوم می‌شود که جانش را تهدید می‌کند.

فیلم برو بیرون یکی از آثار متفاوت سینمای وحشت، تریلر و روان‌شناختی است که با زیرمتن جالبی نسبت به مسئله نژادپرستی پیش می‌رود. اثری که با یک پیچش داستانی فوق‌العاده مخاطب را غافل‌گیر می‌کند. داستان فیلم درباره کریس، عکاس جوان سیاه‌پوستی است که به دعوت نامزد سفیدپوستش، رز آرمیج، به خانه خانواده او می‌رود. او در آغاز زنی عاشق، حمایتگر و روشنفکر به‌نظر می‌رسد که حتی در برابر رفتارهای نژادپرستانه دیگران از نامزدش دفاع می‌کند. اما به‌تدریج مشخص می‌شود که این تصویر چیزی جز نقابی برای پنهان‌کردن ماهیت واقعی او نبوده است. آنچه رز را به شخصیتی ترسناک تبدیل می‌کند، توانایی او در استفاده از صمیمیت و اعتماد عاطفی برای فریب دیگران است.

او برخلاف شرورانی که خشونت خود را آشکارا نشان می‌دهند، با خونسردی و بدون برانگیختن کوچک‌ترین سوءظن، در اجرای نقشه‌هایش پیش می‌رود. در شخصیت او، عشق نه یک احساس انسانی، بلکه ابزاری برای تسلط و بهره‌کشی است. برو بیرون با خلق چنین شخصیتی نشان می‌دهد خطرناک‌ترین شرارت‌ها گاهی پشت چهره‌ای مهربان و مطیع پنهان می‌شوند. رز آرمیج نمونه‌ای درخشان از زن شروری است که سلاح اصلی‌اش نه قدرت جسمانی، بلکه اعتماد دیگران است. این کارکتر یک شخصیت جذاب و پیچیده در حیطه شرارت است.

۹- فیلم مه / شخصیت خانم کارمودی

فیلم The Mist

• کارگردان: فرانک دارابونت
• بازیگران: مارشا گی هاردن
• سال انتشار: ۲۰۰۷

پس از وقوع یک طوفان شدید در شهری کوچک، مه غلیظ و عجیبی منطقه را فرا می‌گیرد. دیوید درایتون به همراه پسر کوچکش برای تهیه مایحتاج به یک فروشگاه زنجیره‌ای می‌رود.

مه فیلمی ترسناک و روان‌شناختی است که براساس داستان کوتاهی از استیون کینگ ساخته شده است. فیلمی که یکی از متفاوت‌ترین آثار ترسناک سینمایی محسوب می‌شود. خانم کارمودی در مه از تهدیدی بیرونی برای گسترش قدرت خود استفاده می‌کند. وقتی گروهی از مردم در فروشگاهی گرفتار می‌شوند و موجودات مرگبار بیرون در کمین‌اند، او به‌جای کمک به حفظ عقل جمعی، ترس را به روایتی مطلق و مذهبی پیوند می‌زند. او برای هر حادثه معنایی قطعی ارائه می‌کند و خود را آیینه‌ی حقیقت و راه نجات معرفی می‌کند.

در شرایط بحران، چنین قطعیتی می‌تواند برای افراد ترسیده آرامش‌بخش باشد اما آرامش خلق شده از سوی کارمودی بهایی سنگین دارد و آن اطاعت، قربانی‌کردن دیگران و کنارگذاشتن پرسش است. او با سخنرانی و تحریک جمعیت، وحشت پراکنده را به خشونت سازمان‌یافته تبدیل می‌کند. قدرتش نه از دانش واقعی، بلکه از تشخیص نیاز روانی مردم به مقصر و دادن پاسخ ساده‌ای به وضعیت موجود سرچشمه می‌گیرد. کارمودی یادآور این حقیقت است که در وضعیت بحران، خطر فقط از هیولاهای بیرون نمی‌آید، بلکه خطر آدمی است که ترس دیگران را به سرمایه‌‌‌ی نفوذ تبدیل می‌کند. خانم کارمودی درنهایت از تهدید اولیه هم ویرانگرتر می‌شود، چراکه پیروانش خشونت را مقدس می‌دانند.

۸- فیلم جمعه سیزدهم / شخصیت پاملا وُورهیز

فیلم Friday the 13th

• کارگردان: شان کانینگهام
• بازیگران: بتسی پالمر
• سال انتشار: ۱۹۸۰

نوجوانی در یک کمپ تابستانی در دریاچه غرق می‌‌شود. بعد از آن مادرش که نمی‌تواند با این سوگ‌ کنار بیاید، دست به قتل و انتقام می‌‌‌‌زند.

جمعه سیزدهم یکی از مشهورترین فیلم‌های ترسناک تاریخ سینماست. این فیلم آغازگر مجموعه‌ای شد که بعدها شخصیت جیسون وورهیز را به یکی از نمادهای اصلی سینمای وحشت تبدیل کرد. پاملا وورهیز در نخستین فیلم جمعه سیزدهم چهره‌ی واقعی تهدیدی است که مخاطب انتظارش را ندارد. او مادر جیسون است و قتل‌هایش را انتقامی برای مرگ پسرش می‌داند. از نظر خودش، قربانیان سزاوار مجازات‌اند، چون هنگام وقوع حادثه مراقب نبوده‌اند. این منطق، خشونت را به آیینی شخصی تبدیل می‌کند. پاملا فقط نمی‌کشد، بلکه جهان را مطابق برداشت خود از عدالت هدایت می‌کند.

انتخاب او به‌عنوان قاتل، انتظارات ژانر را نیز برهم می‌زند. تماشاگر معمولا تهدید را در یک مرد می‌جوید، نه در زنی که می‌تواند در نقش فردی عادی و حتی بی‌خطر ظاهر شود. اندوه مادری در شخصیت او واقعی است، اما سوگ به‌جای آن‌که به پذیرش فقدان برسد، به مجوزی برای انتقام بی‌پایان تبدیل شده است. پاملا نمونه‌ای از شروری است که از رنجی قابل‌فهم انتقامش را آغاز می‌کند، اما این رفتار را آنچنان حق خود می‌‌‌‌‌‌داند که زندگی دیگران برایش بیهوده جلوه می‌‌‌‌‌کند. همین فاصله میان درد انسانی و نتیجه‌ی هولناکش، او را به یکی از مهم‌‌‌‌ترین قاتلان سینمای وحشت تبدیل کرده است.

۷- فیلم دختر گمشده / شخصیت ایمی دان

فیلم Gone Girl

• کارگردان: دیوید فینچر
• بازیگران: بن افلک، رزمند پایک
• سال انتشار: ۲۰۱۴

زوجی به نام نیک و امی دان که زندگی مشترکشان در ظاهر آرام و عاشقانه به‌نظر می‌رسد، امی به‌طور ناگهانی در پنجمین سالگرد ازدواجشان، ناپدید می‌شود.

دختر گمشده فیلمی معمایی، روان‌شناختی و جنایی است. که یکی از آثار بحث‌برانگیز سینما به‌شمار می‌رود. ایمی دان یکی از دقیق‌ترین و جذابترین شخصیتهای زن شرور سینماست. او به‌جای تکیه بر خشونت مستقیم، از روایت، شواهد، انتظارات اجتماعی و تصویری که دیگران از همسر ایده‌آل دارند استفاده می‌کند. ایمی می‌فهمد جامعه پیش از آن‌که واقعیت را بررسی کند، به داستانی منسجم و احساسی پناه می‌برد. بنابراین ناپدیدشدنش را به روایتی تبدیل می‌کند که افکار عمومی را هدایت می‌کند و شوهرش را در جایگاه متهم قرار می‌‌دهد.

هوش او با خودشیفتگی و عطش کنترل درهم آمیخته است. او نمی‌خواهد تنها برنده شود، بلکه می‌خواهد قواعد بازی را نیز خودش تعیین کند. آنچه شخصیت را نگران‌کننده جلوه می‌دهد، توانایی‌اش در تبدیل رنج به ابزار و تبدیل دروغ به نمایشی باورپذیر است. فیلم البته شوهرش را بی‌گناه یا بی‌نقص به‌‌‌‌‌‌‌‌تصویر نمی‌‌‌‌کشد. رابطه‌‌ی آن دو میدان رقابت دو فرد خودخواه و آسیب‌زننده است. ایمی شروری روانشناختی است، زیرا سلاح اصلی‌اش نه چاقو، بلکه مدیریت برداشت دیگران است. او نشان می‌دهد که در عصر رسانه، کسی که داستان را بهتر می‌سازد، ممکن است پیش از روشن‌شدن حقیقت پیروز شده باشد.

۶- فیلم بیل را بکش / شخصیت اِل درایور

فیلم Kill Bill

• کارگردان: کوئنتین تارانتینو
• بازیگران: داریل هانا
• سال انتشار: ۲۰۰۴

زنی که قبلا یک آدمکش بوده در روز عروسی‌اش مورد حمله قرار می‌گیرد و به کما می‌رود.

فیلم بیل را بکش به کارگردانی کوئنتین تارانتینو، یک اثر مهم در میان آثار جنایی اکشن است که در دو قسمت ساخته شده است. اِل درایور، با بازی داریل هانا، یکی از شخصیت‌های منفی و پیچیده فیلم است. او تنها یک قاتل حرفه‌ای نیست بلکه نمونه‌ای از شرارت برخاسته از حسادت، خودخواهی و میل بیمارگونه به برتری‌جویی است. آنچه شخصیت او را ترسناک جلوه میدهد، نه فقط مهارتش در کشتن، بلکه فقدان هرگونه همدلی و عذاب وجدان در مواجهه با رنج دیگران است. اِل زنی جاه‌طلب و رقابت‌طلب است که نمی‌تواند برتری فرد دیگری را تحمل کند.

دشمنی او با عروس بیش از آنکه ریشه در یک اختلاف ساده داشته باشد، از حسادت و احساس تهدیدشدن ناشی می‌شود. او نمی‌خواهد تنها رقیبش را شکست دهد بلکه نابودی کامل او را می‌خواهد. این ویژگی نشان می‌دهد که در جهان ذهنی اِل، رابطه با دیگران بر اساس قدرت، سلطه و حذف رقیب تعریف می‌شود. یکی از وجوه تاریک شخصیت او، توانایی پنهان‌کردن خشونت در پس ظاهری کنترل‌شده و رفتاری حساب‌شده است. اِل برخلاف شخصیت‌های شروری که خشم خود را آشکارا بروز می‌دهند، اغلب با خونسردی و برنامه‌ریزی عمل می‌کند. همین تضاد میان ظاهر نسبتا آرام و باطن بی‌رحمش، او را به شخصیتی غیرقابل‌پیش‌بینی تبدیل کرده است.

۵- فیلم میزری / شخصیت آنی ویلکس

فیلم Misery

• کارگردان: راب راینر
• بازیگران: جیمز کان و کتی بیتس
• سال انتشار: ۱۹۹۰

پل شلدون نویسنده مشهوری است که پس از یک تصادف توسط زنی نجات پیدا می‌‌کند. اتفاقی که شرایط هولناکی را برایش رقم می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زند.

میزری یکی از بهترین فیلم‌های دلهره‌آور و روان‌شناختی تاریخ سینماست که بر اساس رمانی از استیون کینگ ساخته شده است. در این فیلم جیمز کان و کتی بیتس بازی‌های فوق‌‌‌‌‌‌العاده از خود ارائه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهند تا جایی که کتی بیتس جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش زن را دریافت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. آنی ویلکس از آن شخصیت‌هایی است که ترس را نه با قدرت فراطبیعی، بلکه با نزدیکی و دسترسی بی‌واسطه به قربانی خلق می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. او پرستاری است که نویسنده‌ای گرفتار را از مرگ نجات می‌دهد، اما خیلی زود روشن می‌شود که نجات، در ذهن او، نوعی مالکیت است. علاقه‌‌‌‌ی افراطی‌ آنی به رمان‌های پل شلدون به رابطه‌ای بیمارگونه تبدیل می‌شود.

نویسنده باید همان داستانی را بنویسد که آنی می‌خواهد و حتی حق پایان‌دادن به زندگی شخصیت محبوب او را نیز ندارد. خشونت آنی در چارچوب یک بی‌منطقی مالیخولیایی‌گونه حرکت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. هر مخالفتی برایش خیانت است و دوست دارد که نویسنده مورد علاقه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش را تنبیه کند. همین ترکیب مراقبت و شکنجه، او را به شخصیت هولناکی تبدیل کرده است. خانه‌ای که باید پناهگاه باشد، زندان می‌شود و مهربانی ظاهری به ابزاری برای کنترل تبدیل می‌شود. آنی نمونه‌ی ماندگار شرارتی است که خود را شرور نمی‌بیند، بلکه او تصور می‌کند که تنها کسی است که می‌داند دیگران چه چیزی باید بخواهند. میزری درباره تفاوت میان دوست داشتن و مالکیت است. آنی پل را دوست ندارد بلکه تنها می‌خواهد او را مطابق تصورات و خواسته‌های خودش بازسازی کند.

۴- فیلم کری / شخصیت مارگارت

فیلم Carrie

• کارگردان: برایان دی پالما
• بازیگران: سیسی اسپیسک
• سال انتشار: ۱۹۷۶

کری، نوجوانی خجالتی و منزوی، در خانه قربانی تعصب مادرش و در مدرسه هدف تمسخر هم‌کلاسی‌هایش است. او قدرت‌های فراطبیعی دارد که سرانجام به فاجعه‌ای هولناک منجر می‌شوند.

فیلم کری یکی از مشهورترین آثار ژانر وحشت روان‌شناختی است که با اقتباسی از رمان معروف کری نوشته‌ی استیون کینگ ساخته شده است و از آثار تأثیرگذار سینمای وحشت به‌شمار می‌رود. مارگارت در فیلم نقش مادر دختری بنام کری را بازی می‌کند، که به‌‌شدت منزوی و آسیب‌دیده است. مارگارت وایت، شرارتی را نمایندگی می‌کند که در پوشش ایمان و پاکی پنهان شده است. او بدن، بلوغ و احساسات دخترش را نشانه‌ی گناه می‌بیند و با ترس‌افکنی مذهبی می‌کوشد هر جنبه‌ای از زندگی او را کنترل کند.

رفتار مارگارت تنها سخت‌گیری والدین نیست بلکه او جهان را به دو بخش پاک و آلوده تقسیم کرده و برای حفظ این مرزبندی، تحقیر و خشونت را مجاز می‌داند. خانه‌ای که باید محل امنیت باشد، به فضایی برای مراقبت بیمارگونه و مجازات تبدیل می‌شود. تراژدی این شخصیت در این است که احتمالا خودش نیز در چرخه‌ای از ترس و باورهای آسیب‌زا رشد کرده است اما این گذشته مانع از آزار دخترش نمی‌شود. فیلم از طریق مارگارت نشان می‌دهد که چگونه ایدئولوژی، وقتی با قدرت بی‌مهار خانوادگی ترکیب شود، می‌تواند به خشونتی پنهان بینجامد. او هیولایی فراطبیعی نیست بلکه خطرش از این می‌آید که اعمالش را وظیفه‌ای اخلاقی می‌پندارد. مارگارت یکی از تلخ‌ترین مادران شرور سینماست، زیرا عشق را با مالکیت و مراقبت را با سرکوب اشتباه می‌گیرد.

۳- فیلم غریزه اصلی / شخصیت کاترین ترامل

فیلم Basic Instinct

• کارگردان: پل ورهوفن
• بازیگران: شارون استون، مایکل داگلاس
• سال انتشار: ۱۹۹۲

وقتی که یک ستاره راک کشته می‌شود، پلیس بخاطر شباهت قتل با داستان یک رمان، از نویسنده رمان که زنی بسیار باهوش است بازجویی می‌کند.

غریزه اصلی یکی از مشهورترین فیلم‌های جنایی و معمایی تاریخ سینماست. فیلمی که یکی از مشهورترین صحنه‌های تاریخ سینما یعنی صحنه بازجویی کاترین ترامل را همراه خود دارد. کاترین ترامل نویسنده‌ای ثروتمند، باهوش و به‌شدت مسلط بر تصویر عمومی خودش است. او در غریزه اصلی تنها به‌دلیل احتمال دست‌داشتن در قتل خطرناک نیست بلکه خطر اصلی این است که تقریبا هر پرسش و هر بازجویی را به صحنه‌ای برای بازی روانی تبدیل می‌کند. کاترین می‌داند دیگران چگونه او را می‌بینند و از همین نگاه برای منحرف‌کردن قضاوتشان بهره می‌گیرد.

جذابیت، خونسردی و زبان حساب‌شده‌اش باعث می‌شود حقیقت و نمایش پیوسته جای یکدیگر را بگیرند. او برای هر حرکتش توضیحی روشن ارائه نمی‌کند و همین سکوت، مخاطب را در موقعیت حدس‌زدن نگه می‌دارد. کاترین از کلیشه‌‌‌ی قاتل خشمگین فاصله دارد. او خشونت را کنترل می‌کند و به‌جای فوران احساسات، در یک بازی کنترل‌شده خودش را قرار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد. مخاطب همانند کاراگاه قتل بین دو احساس درباره کاترین گیر افتاده است، اینکه از او بترسد یا به او اعتماد کند. فیلم همچنین نشان می‌دهد که چگونه نگاه جنسیت‌زده می‌تواند هم به قضاوت عجولانه منجر شود و هم به ابزاری برای فریب. کاترین یکی از چهره‌های شاخص شرارت مبتنی بر ابهام پیچش است. زنی که حتی وقتی چیزی نمی‌گوید، دیگران را وادار می‌کند داستانی درباره‌اش بسازند.

۲- فیلم جاذبه مرگبار / شخصیت الکس فارست

فیلم Fatal Attraction

• کارگردان: آدریان لین
• بازیگران: گلن کلوز، مایکل داگلاس
• سال انتشار: ۱۹۸۷

زنی جذاب با مردی متاهل وارد یک رابطه کوتاه مدت می‌شود. اما همین رابطه زندگی را از سمت زن برای مرد به‌سمت نابودی می‌‌‌‌کشاند.

جاذبه مرگبار یکی از مشهورترین تریلرهای روان‌شناختی دهه ۸۰ میلادی محسوب می‌شود. الکس فارست در جاذبه‌ی مرگبار ابتدا زنی مستقل و جذاب به‌نظر می‌رسد که وارد رابطه‌ای کوتاه با مردی متأهل شده است. اما آن رابطه برای او به چیزی بسیار بزرگ‌تر از یک ماجراجویی تبدیل می‌شود. وقتی مرد می‌کوشد ماجرا را تمام کند، الکس پایان رابطه را نمی‌پذیرد و به‌تدریج مرزهای زندگی خصوصی او را از میان می‌برد. تماس‌های پی‌درپی، تعقیب و تهدید، نشان می‌دهند که خواست دیده‌شدن چگونه می‌تواند به میل تصاحب تبدیل شود. بااین‌حال، ماندگاری شخصیت فقط به رفتارهای افراطی‌اش محدود نیست بلکه فیلم از اضطراب‌های مربوط به ازدواج، خیانت، جنسیت و پیامدهای تصمیم‌های خودخواهانه نیز بهره می‌گیرد.

الکس به هیولایی بیرونی بدل می‌شود که شخصیت مرد می‌تواند ترس و احساس گناهش را بر او فرافکنی کند. این نکته شخصیت را از یک زن دیوانه ساده پیچیده‌تر می‌کند، هرچند فیلم گاهی او را به همین کلیشه نزدیک می‌کند. الکس یکی از مشهورترین نمونه‌های سینمایی وسواس عاطفی است، شخصیتی که ناتوانی در پذیرفتن پایان، زندگی دیگران را به میدان انتقام تبدیل می‌کند. در این بین نیز بازی گلن کلوز به‌شدت تاثیر گذار است و می‌تواند همزمان پرتره‌‌ای را به‌تصویر بکشد که هم ترحم‌‌‌‌‌‌برانگیز است و هم ترسناک. نکته جالب اینجاست که این فیلم با جمله معروف من نادیده گرفته نمی‌شوم (I will not be ignored) در فرهنگ سینمایی ماندگار شده است.

۱- فیلم دیوانه از قفس پرید / شخصیت پرستار رچد

فیلم One Flew Over the Cuckoo’s Nest

• کارگردان: میلوش فورمن
• بازیگران: جک نیکلسون، لوئیز فلچر
• سال انتشار: ۱۹۷۵

خلاصه داستان: رندل مک‌مورفی خلافکاری است که خود را به دیوانگی می‌‌زند. وقتی که او را به بیمارستان روانپزشکی می‌برند، پرستار رچد مسئول نگهداری از او می‌شود.

فیلم دیوانه از قفس پرید یکی از ماندگارترین آثار تاریخ سینماست که روایتی انتقادی از سرکوب آزادی فردی در چارچوبی اقتدارگرایانه ارائه می‌دهد. فیلم اقتباسی از رمانی به‌همین نام و نوشته کن کیسی است که موفق شد هر پنج جایزه اصلی اسکار را دریافت کند. پرستار رچد برخلاف بسیاری از شرورهای سینما فریاد نمی‌زند و به خشونت نمایشی متوسل نمی‌شود. قدرت او در آرامش، لبخندی کنترل‌شده و توانایی تبدیل مقررات به ابزار تحقیر نهفته است. در محیط درمانی فیلم، او به‌ظاهر نظم و سلامت بیماران را نمایندگی می‌کند، اما از همین جایگاه برای محدودکردن استقلال، تحریک احساس شرم و حفظ اقتدار خود بهره می‌گیرد.

رچد می‌داند که کنترل یک انسان همیشه به زور فیزیکی نیاز ندارد، گاهی کافی است که او را وادار کرد تا به خودش شک کند، در جمع خوار شود یا باور کند که هیچ انتخابی ندارد. درواقع ترسناک‌ترین ویژگی‌ رچد نیز همین است که می‌تواند اعمالش را پشت زبان حرفه‌ای و ادعای خیرخواهی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ خود پنهان کند. او نماد نظامی است که به‌جای درمان آسیب‌پذیری انسان، آن را بهانه‌ای برای فرمان‌برداری می‌کند. شخصیت رچد از مرز یک فرد معمولی وابسطه به قدرت فراتر می‌رود و به چهره‌ای از اقتدار مسموم بدل می‌شود. شرارتی سرد که چون با زبان نظم سخن می‌گوید، گاه تشخیص آن از خود نظم و مقررات دشوار است.