افزایش حملات می‌تواند تلاش‌های تحت رهبری آمریکا برای تداوم جریان انتقال نفت را با پیچیدگی و دشواری مواجه کند.

به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: بر اساس اعلام مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، این بیستمین حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز از ابتدای ماه جاری میلادی تاکنون است.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده از سوی سازمان‌های دریایی، تعداد حملات گزارش‌شده در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن طی ماه‌های اکتبر و نوامبر، از هر ماه دیگری از زمان آغاز جنگ آمریکا، اسرائیل و ایران در اواخر فوریه بیشتر بوده است.

کارشناسان در گفت‌وگو با شبکه ای‌بی‌سی اعلام کردند که به نظر می‌رسد این حملات با هدف پیچیده‌تر کردن تلاش‌های تحت رهبری آمریکا برای تداوم جریان انتقال نفت از تنگه راهبردی هرمز، با وجود محاصره‌ای که ایران اعلام کرده است، انجام می‌شوند.

مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرده است که در ماه اکتبر ۳۱ حمله در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن ثبت شده و تا ۱۸ نوامبر نیز حدود ۱۹ حمله دیگر گزارش شده است.

تصویر: دود از کشتی باری مایوری نارِی با پرچم تایلند، پس از اصابت یک پرتابه در تنگه هرمز، در شمال عمان، در ۱۱ مارس ۲۰۲۶ به هوا برمی‌خیزد.

پیش از این، در فاصله ماه‌های مارس تا سپتامبر سال جاری، در مجموع ۵۳ حادثه به مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا گزارش شده بود؛ رقمی که نشان می‌دهد در ماه‌های گذشته، به‌طور متوسط ۱۰ تا ۱۵ حادثه در مجموع در تنگه هرمز و خلیج‌های اطراف آن ثبت می‌شد.

سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO)، نهاد وابسته به سازمان ملل متحد، آمار محتاطانه‌تری ارائه کرده و تاکنون ۳۴ حمله در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن را در ماه‌های اکتبر و نوامبر تأیید کرده است.

با این حال، این رقم نیز در مقایسه با آمارهای قبلی این سازمان افزایش قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. سازمان بین‌المللی دریانوردی در فاصله مارس تا سپتامبر، حدود ۵۰ حمله در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن ثبت کرده بود.

این سازمان از زمان آغاز جنگ، در مجموع ۱۳۸ حمله به کشتی‌ها را در سراسر خاورمیانه به ثبت رسانده است.

بر اساس داده‌های مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، موقعیت نفتکش‌هایی که هدف حمله قرار گرفته‌اند نشان می‌دهد بیشتر این کشتی‌ها در جنوبی‌ترین بخش تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار گرفته‌اند.

تصویر: دود در دریا در نزدیکی سواحل عمان، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶. این تصویر از ویدئویی منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی استخراج شده است. یک نفتکش هنگام حرکت به سمت خروج از تنگه هرمز، با پرتابه‌ای ناشناس در بخش موتورخانه هدف قرار گرفت؛ موضوعی که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا روز پنجشنبه اعلام کرد.

کارشناسان می‌گویند هدف ایران چیست؟

نوام رایدان، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، در گفت‌وگو با ای‌بی‌سی نیوز گفت: «هدف ایران همچنان این است که مسیر عمان، که از آن به‌عنوان مسیری تسهیل‌شده از سوی آمریکا یاد می‌شود، به یک مسیر عبور بسیار پرخطر تبدیل شود و روند احیای بخش انرژی را با بی‌ثباتی و اختلال مواجه نگه دارد.»

حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در اندیشکده گروه بین‌المللی بحران (ICG)، نیز به ای‌بی‌سی نیوز گفت: «واشنگتن و شرکای منطقه‌ای آن راه‌هایی برای تداوم جریان انتقال نفت از تنگه هرمز پیدا کرده‌اند. به نظر می‌رسد تهران اکنون مصمم است این ترتیبات را پرهزینه‌تر و غیرقابل‌اتکاتر کند.»

سینا توسی، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست بین‌الملل، در توضیح راهکار جایگزین آمریکا گفت این راهکار شامل انتقال محموله نفت از یک کشتی به کشتی دیگر (STS) است.

در این روش، نفتکش‌های کوچک‌تر با خاموش کردن سامانه‌های ردیابی خود از تنگه عبور می‌کنند و پس از رسیدن به آن سوی تنگه و قرار گرفتن در موقعیتی امن، محموله‌های خود را به نفتکش‌های بزرگ‌تر منتقل می‌کنند.

توسی گفت ایران اکنون در حال واکنش نشان دادن در چارچوب «چرخه‌ای از سازگاری و مقابله با سازگاری طرف مقابل» است.

او افزود: «تهران حملات خود را تشدید کرده تا سامانه انتقال کشتی به کشتی را خطرناک‌تر، پرهزینه‌تر و در نهایت غیرقابل‌استفاده کند. هدف گسترده‌تر ایران این است که نشان دهد تا زمانی که آمریکا محاصره ایران را حفظ کرده، صادرات عادی نفت امکان‌پذیر نخواهد بود و فشار اقتصادی کافی برای وادار کردن واشنگتن به مذاکره با هدف پایان دادن به درگیری ایجاد شود.»

آمریکا از ۱۳ آوریل محاصره دریایی خود را حفظ کرده و مانع ورود و خروج کشتی‌های ایرانی و کشتی‌های مرتبط با ایران به خلیج عمان شده است. این محاصره تنها در فاصله ۱۸ ژوئن تا ۱۳ ژوئیه برای مدت کوتاهی متوقف شد.

حملات تنها به کشتی‌های در حال عبور از تنگه محدود نمی‌شود

حملات تنها کشتی‌ها را هدف قرار نداده‌اند. بر اساس تصاویر ماهواره‌ای و ویدئوهایی که ای‌بی‌سی نیوز صحت آن‌ها را تأیید کرده است، ایران در ۸ نوامبر به جزیره دیدامار عمان در داخل تنگه هرمز حمله کرد.

این جزیره میزبان تجهیزات راداری و سامانه‌های ارتباطات ماهواره‌ای است. رسانه‌های دولتی ایران اعلام کردند که تهران سامانه‌هایی را هدف قرار داده که از آن‌ها با عنوان «تجهیزات ناوبری دشمن» یاد کردند.

عمان که از شرکای آمریکا محسوب می‌شود، درباره این حمله اظهارنظری نکرده است.

تصویر ماهواره‌ای از جزیره دیدامار عمان در تنگه هرمز، پس از حملات منتسب به ایران علیه زیرساخت‌های این جزیره.

حملات همچنین تنها کشتی‌هایی را هدف قرار نداده‌اند که در حال عبور از تنگه هرمز بوده‌اند. ABC News دست‌کم یک مورد را تأیید کرده است که در آن، یک کشتی با پهپادی که به نظر می‌رسد متعلق به ایران بوده، هدف حمله قرار گرفته؛ در حالی که این کشتی هیچ تلاشی برای عبور از تنگه هرمز نداشته است.

نفتکش «جم شماره ۲» چه اتفاقی برایش افتاد؟

در اوایل ماه اکتبر، ابرنفتکش «جم شماره ۲» با پرچم پاناما، نزدیک به پنج ماه در آب‌های خلیج فارس و در سواحل امارات متحده عربی، خارج از تنگه هرمز، بدون حرکت باقی مانده بود.

این نفتکش بر اساس اطلاعات شرکت اطلاعات دریایی کپلر، به‌طور کامل با دو میلیون بشکه نفت خام عربستان سعودی بارگیری شده بود و یکی از صدها کشتی‌ای بود که به برآورد سازمان بین‌المللی دریانوردی، پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، در خلیج فارس گرفتار شده‌اند.

دو نفر از خدمه کشتی «جم شماره ۲» اعلام کرده‌اند که این نفتکش هرگز برای عبور از تنگه هرمز تلاش نکرده است.

به گفته آن‌ها، کشتی در ۹ اکتبر هدف یک فروند پهپاد و در ۱۰ اکتبر هدف دست‌کم سه پهپاد دیگر قرار گرفت. حمله دوم باعث وقوع آتش‌سوزی گسترده شد و خدمه را مجبور به تخلیه کشتی کرد.

این اطلاعات بر اساس ویدئوهایی است که خدمه کشتی ضبط کرده و ABC News آن‌ها را دریافت و صحت‌سنجی کرده است.

چند ساعت پس از آنکه کشتی برای دومین بار هدف قرار گرفت و تخلیه شد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پیامی در فضای مجازی اعلام کرد که این نفتکش هنگام تلاش برای عبور از تنگه هرمز از یک مسیر «غیرمجاز»، با مین دریایی برخورد کرده است.

تصاویر ماهواره‌ای ثبت‌شده در روزهای پس از رها شدن کشتی، موقعیت آن را در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی و در فاصله‌ای خارج از تنگه هرمز تأیید می‌کنند.

تصویر ماهواره‌ای از نفتکش جم شماره ۲ در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی در ۲۴ اکتبر، دو هفته پس از هدف قرار گرفتن.

ای‌بی‌سی تصاویر بقایای پهپادی را که در ۹ اکتبر به کشتی اصابت کرده بود، در اختیار فابیان هینتس، پژوهشگر حوزه جنگ پهپادی، قرار داد.

هینتس گفت بقایای موجود در این تصاویر متعلق به پهپاد جت‌موتور «حدید-۱۱۰» ساخت ایران است.

با این حال، ایران همچنان اعلام می‌کند که این کشتی با مین دریایی برخورد کرده است.

تحلیلگر: نفتکش‌های بزرگ در کانون حملات قرار گرفته‌اند

عزیزی، تحلیلگر مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، معتقد است: «به نظر می‌رسد نفتکش‌های بزرگ به‌طور ویژه مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ چه هنگام عبور از تنگه و چه زمانی که در نقاط دیگری از خلیج فارس فعالیت می‌کنند.»

او افزود: «یکی از توضیحات احتمالی این است که تهران می‌خواهد استفاده از ابرنفتکش‌ها را دلسرد کند و مانع شکل‌گیری ترتیبات جایگزین حمل‌ونقل دریایی شود؛ ترتیباتی که می‌توانند اثربخشی محاصره را کاهش دهند.»

هنوز مشخص نیست چرا نفتکش جم شماره ۲ هدف قرار گرفته است، اما به گفته سمیر مدنی، یکی از بنیان‌گذاران شرکت تانکرترکرز، این کشتی هدفی آسان برای حمله بوده است.

مدنی گفت که پیش از حمله متوجه موقعیت این نفتکش شده بود؛ زیرا سامانه‌های ارسال اطلاعات موقعیت مکانی آن روشن بود و در نتیجه، محل استقرار کشتی به‌صورت عمومی قابل مشاهده بود.

عزیزی و توسی هر دو اقدامات ایران در تنگه هرمز را دارای «منطق راهبردی» توصیف می‌کنند.

عزیزی گفت: «در نهایت، هدف فراتر از مختل کردن صادرات نفت است. ایران تلاش می‌کند نشان دهد که آمریکا، با وجود برتری قاطع دریایی خود، قادر نیست امنیت دریانوردی در خلیج فارس را تضمین کند.»

توسی نیز افزود که این راهبرد پیامدهایی بسیار فراتر از تنگه هرمز خواهد داشت.

او گفت: «خطر این است که تشدید این رقابت به اختلالی بسیار گسترده‌تر در کشتیرانی منطقه‌ای و زیرساخت‌های انرژی منجر شود؛ اختلالی که پیامدهای بسیار سنگین‌تری برای اقتصاد جهانی به همراه خواهد داشت.»