ماجرای سهمیهبندی نان در ایران چیست؟ جزئیات طرح جدید در زنجان و خوزستان، خرید نان با کد ملی، قیمت آزاد نان و واکنش مسئولان را بخوانید.
خبر سهمیهبندی نان در ایران طی روزهای اخیر به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات اقتصادی تبدیل شده است. گزارشهایی از اجرای شیوه جدید فروش نان در استانهای خوزستان و زنجان منتشر شده و همزمان، مسئولان برخی استانها از جمله مازندران، سهمیهبندی جدید و افزایش قیمت نان را تکذیب کردهاند. این اظهارات متفاوت، پرسشهای زیادی را برای مردم ایجاد کرده است؛ آیا نان واقعاً سهمیهبندی شده؟ هر نفر چقدر سهمیه دارد و آیا قرار است پس از پایان سهمیه، نان با قیمت آزاد فروخته شود؟
در حالی که مسئولان دولتی هدف از اجرای طرح جدید را جلوگیری از سوءاستفاده از آرد یارانهای و کنترل خریدهای غیرمتعارف عنوان میکنند، برخی گزارشها از احتمال افزایش هزینه خرید نان برای مصرفکنندگان خبر دادهاند. آنچه تاکنون روشن شده، اجرای سازوکاری برای نظارت دقیقتر بر خرید نان با استفاده از کارتخوانهای هوشمند است؛ اما درباره نحوه اجرای آن، سقف خرید و تأثیر احتمالی بر هزینه خانوارها همچنان ابهامهایی وجود دارد.
ماجرای سهمیهبندی نان در خوزستان و زنجان چیست؟
بحث سهمیهبندی نان پس از انتشار گزارشی در روزنامه کیهان درباره اجرای بدون اطلاعرسانی قبلی یک طرح جدید در خوزستان و زنجان بالا گرفت.
کیهان در این گزارش مدعی شد که اجرای طرح بدون آگاهسازی کافی نانوایان و شهروندان، باعث ازدحام مقابل برخی نانواییها و حتی درگیریهای لفظی شده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در این گزارش، برای هر نفر بهطور متوسط حدود هشت کیلوگرم آرد یارانهای در ماه در نظر گرفته شده و قرار است خریدهای فراتر از میزان تعیینشده، با نرخ آزاد محاسبه شود.
این روزنامه همچنین از اختلاف قابلتوجه نرخ آرد دولتی و آزاد خبر داده و ارقام ۲ هزار و ۳۰۰ تومان و ۱۲ هزار و ۶۵۰ تومان را مطرح کرده است. بر همین اساس، کیهان هشدار داده که در صورت اعمال نرخ آزاد برای خرید مازاد، هزینه نان ممکن است بیش از پنج برابر شود.
سهمیه نان هر نفر در ماه چقدر است؟
یکی از پرسشهای مهم مردم این است که آیا سهمیه ماهانه نان هر ایرانی هشت کیلوگرم تعیین شده است؟
طبق توضیحات مسئولان، متوسط مصرف آرد در کشور حدود هشت کیلوگرم در ماه به ازای هر نفر برآورد میشود. این میزان، بر اساس محاسبات مطرحشده از سوی مسئولان مازندران، معادل حدود ۲۵ تا ۲۶ قرص نان است.
علی عیوضی، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی زنجان، توضیح داده که در شیوه جدید، یک سقف ثابت و یکسان برای همه شهروندان تعیین نشده است. به گفته او، سابقه خرید و الگوی مصرف خانوارها در سامانه بررسی میشود و خریدهای خارج از الگوی متعارف ممکن است با نرخ تجاری محاسبه شوند.
قیمت نان یارانهای و آزاد چقدر تفاوت دارد؟
یکی از نگرانیهای مطرحشده درباره طرح جدید سهمیهبندی نان، اختلاف قیمت نان یارانهای و آزاد است. بر اساس جدول منتشرشده در تابناک، قیمت برخی نانها در صورت خرید خارج از سقف تعیینشده، میتواند چند برابر نرخ یارانهای باشد.
| نوع نان | قیمت یارانهای در محدوده سقف | قیمت آزاد خارج از سقف |
| لواش | حدود ۲٬۷۰۰ تومان | حدود ۱۰٬۰۰۰ تومان |
| بربری | حدود ۱۰٬۰۰۰ تومان | حدود ۳۰٬۰۰۰ تومان |
| سنگک | حدود ۱۵٬۵۰۰ تومان | حدود ۳۲٬۰۰۰ تومان |
سهمیهبندی نان با کد ملی چگونه انجام میشود؟
در طرح جدید، خرید نان از طریق کارتخوانهای هوشمند نانوایی ثبت میشود و سامانه نانینو با بررسی اطلاعات تراکنشها، الگوی مصرف خانوارها را شناسایی میکند.
به گفته مسئولان، برای تعیین میزان مصرف متعارف هر خانوار، سوابق خرید نان در دو سال گذشته بررسی شده و عواملی مانند تعداد اعضای خانواده و تفاوت الگوی مصرف در مناطق شهری و روستایی در نظر گرفته میشود.

سجاد مقدمی، رئیس اتاق اصناف استان زنجان، نیز توضیح داده که سامانه نانینو بهجای اعمال یک محدودیت ثابت برای همه افراد، سوابق خرید، تعداد دفعات مراجعه و حجم تراکنشها را بررسی میکند.
در این روش، خرید نان بهصورت خانواری محاسبه میشود؛ به این معنا که خریدهای انجامشده توسط اعضای یک خانواده در مجموع مصرف همان خانوار لحاظ خواهد شد.
اگر میزان خرید از الگوی تعیینشده فراتر رود، ممکن است سامانه آن را مصرف غیرمتعارف یا تجاری تشخیص دهد و خرید مازاد با نرخ آزاد محاسبه شود.
مسئولان هدف از اجرای این طرح را جلوگیری از خرید انبوه نان یارانهای برای مصارف تجاری و کاهش سوءاستفاده از آرد دولتی اعلام کردهاند.
با این حال، هنوز مشخص نیست سامانه دقیقاً بر چه اساسی خرید یک خانوار را غیرمتعارف تشخیص میدهد و چه میزان خریدی مشمول قیمت آزاد خواهد شد. همچنین جزئیات نحوه محاسبه سهمیه خانوارها و رسیدگی به خطاهای احتمالی سامانه بهطور کامل اعلام نشده است.
تکذیب سهمیهبندی نان در مازندران؛ چرا اظهارات مسئولان متفاوت است؟
در حالی که اجرای شیوه جدید مدیریت خرید نان در زنجان و خوزستان خبرساز شده، مسئولان استان مازندران هرگونه برنامه برای سهمیهبندی جدید یا افزایش قیمت نان را تکذیب کردهاند.
محمدابراهیم تولایی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری مازندران، اعلام کرده است که برنامهای برای کاهش سهمیه، سهمیهبندی جدید یا گران شدن نان در دستور کار نیست.
او حتی تأکید کرده که در شرایط فعلی، خرید بیش از ۱۰۰ قرص نان در ماه نیز باعث افزایش قیمت برای مصرفکننده نخواهد شد.
تولایی همچنین توضیح داده که هدف از نظارت هوشمند بر خرید نان، جلوگیری از انحراف آرد یارانهای و اطمینان از رسیدن یارانه دولت به مصرفکننده واقعی است.
به گفته او، سرانه مصرف آرد در مازندران به دلیل حضور گسترده مسافران، اندکی بیشتر از میانگین کشوری و حدود ۸.۲ کیلوگرم در ماه است.
این مقام استانی همچنین اعلام کرده که برخی واحدهای صنفی، از جمله قنادیها و تولیدکنندگان نان فانتزی، کمتر از میزان مورد انتظار آرد آزاد خریداری کردهاند. بر اساس آمار ارائهشده از سوی او، اختلاف میان نیاز برآوردشده و خرید ثبتشده آرد آزاد این واحدها حدود پنج هزار تن در ماه است.
دولت درباره اجرای سراسری طرح چه میگوید؟
امید جهاننژادیان، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خوزستان، روز ۲۶ آبان اعلام کرد که طرح مدیریت خرید نان در سطح ملی اجرا میشود.
او در عین حال تأکید کرد که مردم برای خرید روزانه نان مورد نیاز خود با محدودیتی روبهرو نیستند و هدف اصلی طرح، شناسایی خریدهای غیرمتعارف و جلوگیری از سوءاستفاده از آرد یارانهای است.
به گفته جهاننژادیان، مصرف نان اعضای خانواده در قالب الگوی مصرف خانوار بررسی میشود و تفاوت شرایط مناطق شهری و روستایی نیز در محاسبات در نظر گرفته شده است.
مسئولان زنجان نیز اعلام کردهاند که این شیوه ابتدا بهصورت آزمایشی در استان مرکزی اجرا شده و سپس گسترش آن به سایر استانها در دستور کار قرار گرفته است.
با این حال، درباره اینکه مقررات جدید از چه تاریخی در تمام استانها اعمال میشود و آیا همه نانواییها مشمول یک شیوه قیمتگذاری خواهند شد، هنوز اطلاعات شفاف و یکپارچهای ارائه نشده است.
سهمیهبندی دیجیتال نان چه هدفی دارد؟
دولت طی سالهای اخیر تلاش کرده با استفاده از کارتخوانهای هوشمند، میزان فروش نان و مصرف آرد یارانهای را دقیقتر رصد کند. در این مدل، ثبت تراکنشهای فروش امکان بررسی عملکرد نانواییها و شناسایی الگوهای غیرعادی خرید را فراهم میکند.
به گزارش تابناک، تحولات اخیر در زنجان و خوزستان بار دیگر بحث حرکت به سمت سهمیهبندی دیجیتال نان و تغییر شیوه مدیریت یارانه این کالای اساسی را مطرح کرده است.
حامیان چنین سیاستهایی معتقدند که کنترل هوشمند میتواند از خروج آرد یارانهای از چرخه مصرف خانوار جلوگیری کند. بهویژه آنکه اختلاف قیمت آرد دولتی و آزاد، زمینه سوءاستفاده و فروش خارج از شبکه را فراهم میکند.

در مقابل، نگرانی اصلی درباره این است که نظارت بر مصرف، بهتدریج به محدودیت دسترسی خانوارها به نان یارانهای تبدیل شود.
نگرانی مردم از سهمیهبندی نان؛ مسئله فقط قیمت نیست
نان برای بسیاری از خانوارهای ایرانی، بهویژه خانوادههای کمدرآمد، یکی از اصلیترین مواد غذایی سفره روزانه است. به همین دلیل، هر تغییری در قیمت یا نحوه دسترسی به آن میتواند تأثیر مستقیمی بر هزینه زندگی داشته باشد.
روزنامه شرق در گزارشی با عنوان «نان در تنور تورم» به تفاوت میان سرانه در نظر گرفتهشده در طرح جدید و برخی برآوردهای مصرف واقعی نان اشاره کرده است.
این روزنامه نوشته که مصرف روزانه معادل هشت کیلوگرم در ماه، حدود ۲۶۶ گرم است؛ در حالی که بر اساس آمار وزارت بهداشت، سرانه مصرف روزانه نان به حدود ۳۳۳ گرم میرسد.
اگرچه میزان مصرف در همه خانوارها یکسان نیست، این اختلاف نشان میدهد که استفاده از یک میانگین آماری بهعنوان معیار محدودکننده خرید، میتواند محل بحث باشد.
موضوع مهم دیگر، شرایط خانوارهایی است که بخش بیشتری از نیاز غذایی خود را با نان تأمین میکنند. افزایش قیمت سایر مواد غذایی ممکن است باعث شود بعضی خانوادهها بیش از گذشته به مصرف نان وابسته شوند.
از طرفی، اگر سامانه خرید یک خانوار را به اشتباه غیرمتعارف تشخیص دهد، باید مشخص باشد که مصرفکننده چگونه میتواند نسبت به آن اعتراض کند و از پرداخت هزینه اضافی جلوگیری شود.
انتقادها تنها به رسانهها محدود نمانده است. نماینده مردم اهواز، باوی، حمیدیه و کارون در مجلس نیز با انتقاد از اجرای طرحهای شتابزده، هشدار داده که محدود کردن خرید نان و محاسبه مازاد با نرخ آزاد، بدون اطلاعرسانی شفاف، میتواند فشار معیشتی بر مردم را افزایش دهد.
