رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی از ظرفیت کشت کنترل‌شده شقایق و شاهدانه برای تأمین مواد اولیه موردنیاز صنایع دارویی کشور خبر داد.
سید علیرضا سلامی، رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، با تأکید بر اهمیت رویکرد جدید ستاد مبارزه با موادمخدر در زمینه کشت کنترل‌شده گیاهان خاص گفت: توسعه این رویکرد با همکاری دانشگاه‌ها و دستگاه‌های مسئول می‌تواند ضمن تأمین پایدار مواد اولیه موردنیاز صنایع دارویی کشور، وابستگی به منابع حاصل از کشفیات را کاهش دهد و زمینه حضور ایران در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را فراهم کند.
وی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه تهران و مراکز تحقیقاتی در زمینه تولید مواد اولیه دارویی طبیعی و زیست‌فناوری اظهار کرد: گیاهانی مانند گونه‌های مختلف پاپاور، شاهدانه صنعتی و دارویی و برخی قارچ‌های دارویی از ظرفیت‌های مهم کشور برای تولید ترکیبات طبیعی و دارویی برخوردارند.
سلامی با بیان اینکه در سال‌های گذشته بخشی از مواد موردنیاز برای استخراج ترکیباتی مانند مورفین، کدئین و تبائین از مواد مکشوفه تأمین می‌شد، افزود: کاهش این منابع، ضرورت حرکت به سمت روش‌های پایدارتر را افزایش داده و توجه به کشت کنترل‌شده گیاهان منتخب می‌تواند تحول مهمی در تأمین مواد اولیه دارویی ایجاد کند.
شقایق الیفرا؛ ظرفیت کشت مکانیزه برای تأمین مواد اولیه دارویی
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی با تشریح ویژگی‌های شقایق الیفرا گفت: این تیپ در مقایسه با گونه‌های متعارف خشخاش، امکان برداشت مکانیزه بدون تیغ‌زنی و جمع‌آوری شیرآبه را دارد و محصول آن می‌تواند با استفاده از کمباین برداشت و به‌طور مستقیم برای استخراج ترکیبات موردنیاز صنایع دارویی فرآوری شود.
وی با اشاره به ظرفیت قانونی این حوزه در تبصره ذیل ماده ۴۱ قانون مبارزه با موادمخدر اظهار کرد: با تدوین و اجرای ضوابط کشت کنترل‌شده می‌توان از این ظرفیت قانونی برای تأمین هدفمند مواد اولیه دارویی استفاده کرد. البته توسعه این صنعت باید بر اساس استانداردهای جهانی و الگوهای موفق سایر کشورها انجام شود تا هزینه‌های تولید و نهایتاً قیمت دارو برای مصرف‌کننده افزایش پیدا نکند.
شقایق ایرانی؛ ظرفیت راهبردی برای تولید تبائین
سلامی شقایق ایرانی را از دیگر گیاهان دارای اهمیت دارویی دانست و گفت: این گیاه منبع تولید تبائین است که در ساخت برخی داروها از جمله بوپرنورفین کاربرد دارد. شقایق ایرانی از دهه ۶۰ میلادی در دانشگاه تهران مورد توجه قرار گرفت، اما برخی ارقام آن بعدها با نام‌های «آریا یک» و «آریا دو» از سوی کشورهای خارجی معرفی شدند.
وی افزود: اکنون با مشارکت بخش خصوصی، فرایند غربالگری، انتخاب، اهلی‌سازی و توسعه کشت این گیاه در دست انجام است و با توجه به ماهیت پژوهشی آن، دستیابی به نتایج کامل ممکن است چندین سال زمان ببرد. توسعه این تحقیقات می‌تواند علاوه بر حفظ این گیاه، به تأمین نیاز کشور به مواد اولیه دارویی مبتنی بر تبائین کمک کند.
ظرفیت‌های دارویی و صنعتی شاهدانه
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی با اشاره به ظرفیت‌های ارقام صنعتی و دارویی شاهدانه اظهار کرد: ترکیباتی مانند کانابیدیول و سایر کانابینوئیدهای غیرروان‌گردان در برخی محصولات و کاربردهای دارویی مورد توجه هستند. همچنین ارقام صنعتی با میزان بسیار پایین THC می‌توانند در تولید بذر، روغن و الیاف و صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی و برخی صنایع پیشرفته مورد استفاده قرار گیرند.
سلامی تدوین ضوابط کشت کنترل‌شده شاهدانه صنعتی و دارویی با مشارکت ستاد مبارزه با موادمخدر، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو را ضروری دانست و گفت: آموزش عمومی، شناخت ارقام مجاز، آگاهی از فرایندهای استخراج و تخلیص و آشنایی با قوانین و مقررات، از الزامات موفقیت این صنعت است.
وی تأکید کرد: کشت کنترل‌شده به معنای آزادسازی کشت هر نوع خشخاش یا شاهدانه نیست، بلکه باید با استفاده از ارقام مشخص، در اراضی مجاز و تحت نظارت مستمر انجام شود تا ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های دارویی و صنعتی، امکان انحراف و استفاده غیرمجاز به حداقل برسد.
ضرورت همکاری دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی
سلامی با تأکید بر نقش دانشگاه‌ها در اجرای این طرح‌های ملی خاطرنشان کرد: استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها در کنار نقش سیاست‌گذاری و هماهنگی ستاد مبارزه با موادمخدر و همکاری دستگاه‌های اجرایی می‌تواند به تقویت زنجیره تأمین مواد اولیه دارویی و کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر محدودیت‌های تأمین این مواد کمک کند.
وی افزود: با انتخاب گونه‌ها و ارقام مناسب، برنامه‌ریزی علمی و نظارت مؤثر، علاوه بر تأمین بخشی از نیاز داخلی، امکان تولید محصولات با ارزش افزوده و حضور در بازارهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای فراهم می‌شود. در این مسیر باید تفاوت میان کشت کنترل‌شده گیاهان دارای ظرفیت دارویی و کشت غیرمجاز گیاهان مخدر نیز برای جامعه تبیین شود.