گنبدکاووس - ایرنا - حفاظت از محیط زیست به خصوص در استان گلستان با تنوع اقلیمی، جغرافیایی و زیستی منحصر به فرد، نیازمند توجه به مشکلاتی مانند کمبود نیرو و فرسودگی خودرو، دوری از خانواده و دغدغه‌های معیشتی و همچنین نگرانی نسبت به استفاده از اسلحه برای دفاع از خود در مقابله با شکارچیان متخلف است.
به گزارش ایرنا، استان گلستان با برخورداری از جنگل‌های ارزشمند هیرکانی، مناطق کوهستانی، دشت‌های گسترده، تالاب‌های بین‌المللی و تنوع کم‌نظیر گونه‌های گیاهی و جانوری، امانتی گران‌بها در اختیار مردم استان است که حفاظت از آن بدون تلاش شبانه‌روزی محیط‌بانان و همراهی کارشناسان، جوامع محلی و دوستداران محیط زیست امکان‌پذیر نخواهد بود.
گلستان با داشتن حدود ۳۴۶ هزار هکتار مناطق تحت مدیریت محیط زیست شامل مناطق حفاظت‌شده جهان‌نما، هیرکانیا، لوه، زاو، زرین گل و پارک ملی گلستان و همچنین هفت منطقه شکار و تیراندازی ممنوع به نام‌های پالیزان، عزیزآباد، نیشاک، سیاه‌مرزکوه، چمن‌ساور، صوفیکم و گمیشان در کنار سه تالاب بین‌المللی آلماگل، آلاگل و آجی‌گل و سایر زیستگاه‌های آبی، میزبان ۸۳ گونه پستاندار، ۳۸۰ گونه پرنده، ۵۶ گونه خزنده، هشت گونه دوزیست و ۶۰ گونه ماهی است که ۱۲۶ محیط‌بان کار حفاظت از آنها را انجام می‌دهند.
نقش محیط‌بانان در مقابله با تخلفات زیست‌محیطی، پیشگیری از شکار و صید غیرمجاز، حفاظت از گونه‌های در معرض تهدید و پاسداری از زیستگاه‌ها، نقشی اساسی و انکارناپذیر است با این حال حفاظت موثر از طبیعت فقط به حضور در عرصه محدود نمی‌شود و نیاز به تقویت امکانات و تجهیزات، ارتقای توان تخصصی، حمایت قانونی و سازمانی و توجه جدی به شان و منزلت این تلاشگران دارد.
محیط‌بانانی که عاشقانه برای حفاظت از حیات وحش و طبیعت به صورت شبانه روزی در حال گشت زنی هستند و روزهای متوالی، خانواده و فرزندان خود را نمی‌بینند، همواره نگرانی‌های زیادی مانند فشار مضاعف ناشی از کمبود نیرو، فرسودگی ناوگان خودرویی، تبعات استفاده از اسلحه برای دفاع در مقابله با شکارچیان متخلف و تامین معیشت دارند که می‌طلبد مسوولان برای این نگرانی‌ها راه حلی پیدا کنند و در کنار آن باید تلاش کرد با تقویت رویکرد حفاظت مشارکتی و همراهی بیشتر مردم، شرایط شایسته‌تری برای خدمت این حافظان طبیعت فراهم شود.
محیط‌بانان در خط مقدم دفاع از تنوع زیستی
رییس حفاظت محیط زیست گنبدکاووس که به عنوان رییس و فرمانده یگان حفاظت محیط زیست نمونه شهرستانی کشور برگزیده شد در گفت و گو با خبرنگار ایرنا به تشریح وظایف و چالش‌های محیط‌بانان پرداخت و گفت: محیط‌بانان خط مقدم دفاع از تنوع زیستی و زیستگاه‌های حیات وحش کشور هستند و با حضور در پاسگاه‌های محیط‌بانی در قالب شیفتی به صورت شبانه روزی فعالیت دارند.
احمد احمدی افزود: محیط‌بانان در گشت‌های شبانه‌روزی خود در صورت مشاهده تخلفات محیط زیستی مانند شکار، تخریب زیستگاه، قطع درختان، زنده‌گیری حیوانات یا تخلیه زباله، متخلفان را اعمال قانون می‌کنند و از دیگر وظایفشان مقابله با آتش سوزی‌های عمدی و غیرعمدی همچنین ثبت اطلاعات زیستگاه‌ها به ویژه سرشماری و برآورد جمعیت حیات وحش است.
وی بیان کرد: گلستان به واسطه اقلیم‌ها و زیستگاه‌های متفاوتی که دارد مثل مناطق کوهستانی، جنگلی، دشتی، تالاب‌های بین المللی و اراضی ساحلی همچنین وجود پارک ملی گلستان از جمله استان‌های مهم در محیط زیست کشور شناخته می‌شود.
وی مهمترین مشکل در خصوص شغل محیط‌بانی را تعداد کم نیرو در مقایسه با استانداردهای جهانی دانست و گفت: در استانداردهای جهانی به ازای هر هزار هکتار یک محیط‌بان مشغول به کار است اما در ایران شاید این عدد به ازای هر ۱۰ تا ۱۱ هزار هکتار یک محیط‌بان باشد.
رییس حفاظت محیط زیست گنبدکاووس، دوری‌های طولانی مدت از خانواده را از دیگر مشکلات محیط‌بانان برشمرد و افزود: در بعضی از پاسگاه‌های محیط‌بانی دور دست، ماموران پنج شبانه روز دور از خانواده در محل خدمت حضور دارد، در کنار آن نیازمند نوسازی ناوگان خودرویی و موتوری فرسوده در اختیار پاسگاه‌های محیط‌بانی هستیم.
احمدی ادامه داد: یکی از بزرگترین تهدیدات شغل محیط‌بانی مقابله با شکارچیان و صیادان غیرمجاز و عوامل تخریب محیط زیست است و فقط بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سازمان حفاظت محیط زیست با تعداد نیروی اندک خود ۱۵۴ شهید و بیش از ۵۷۰ جانباز تقدیم راه حفاظت از طبیعت کرده است که از جمله آنان می‌توان از سه شهید پارک ملی گلستان به نام‌های «تاج محمد باشقره، محمود شهمرادی و یاسر مصدق» نام برد.
نبود حمایت کافی از محیط‌بانان
وی افزود: فقط مامورانی که در مقابله با شکارچیان جان خود را از دست می‌دهند به عنوان شهید لحاظ می‌شوند اما خیلی وقت‌ها است که همکاران ما به دلیل فعالیت در عمق زیستگاه‌ها بر اثر تصادف، پرت شدن از کوه و عوامل مختلف آسیب‌های زیادی دیدند یا جان خود را از دست دادند اما عنوان شهید یا جانبازی دریافت نکردند.
رییس حفاظت محیط زیست گنبدکاووس تصریح کرد: نبود حمایت کافی به دلیل تصویب نشدن لایجه حمایت از محیط‌بانان در مجلس شورای اسلامی و نداشتن پشتوانه قانونی در مقابله با شکارچیان باعث شده همکاران ما نتوانند از اسلحه در اختیار خود را در زمان تقابل با شکارچیان استفاده کنند.
احمدی افزود: اگر شکارچیان همکاران ما را مورد اصابت قرار دهند از طریق مراجع قضایی پیگیری‌های لازم انجام می‌شود اما اگر همکاران ما در مقابله با شکارچیان، شخصی را مورد هدف قرار دهند هیچ حمایت قانونی در این خصوص انجام نمی‌شود و مثل یک فرد عادی با وی برخورد خواهد شد.
وی با تاکید بر لزوم افزایش همکاری نهادهای فرهنگی برای ارتقای آموزش‌های محیط زیستی، گفت: کافی نبودن آموزش‌های لازم از سوی دستگاه‌های متولی فرهنگ سازی مانند وزارت آموزش و پرورش و صدا و سیما در راستای حفاظت از محیط زیست یکی دیگر از مشکلات این حوزه است چرا که اجرای شعار «۸۰ میلیون ایرانی ۸۰ میلیون محیط‌بان» نیاز به تقویت فرهنگ محیط زیستی در جامعه دارد.
وی با اشاره به اینکه تامین معیشت از دیگر مشکلات محیط‌بانان است، بیان کرد: سازمان محیط زیست در سال‌های اخیر برای بهبود مشکلات معیشتی کارکنان تلاش کرده اما کافی نیست و یک محیط‌بان در کنار سختی و فشار مضاعف شغل خود باید نگران تامین اقتصاد خانواده‌اش هم باشد که باعث کاهش راندمان وی خواهد شد.
فعالیت سه برابر ظرفیت محیط‌بانان در گلستان
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست گلستان با اشاره به کمبود نیروی انسانی، گفت: هر محیط‌بان در استان به اندازه سه نیرو به صورت شبانه روزی در حال خدمت است و برای ارتقای سطح مراقبت از حیات وحش نیازمند افزایش نیرو هستیم.
قنبرعلی تمسکنی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با تبریک روز ملی محیط‌بان، اظهارکرد: هم اینک یک سوم ظرفیت پست‌های سازمانی معادل ۱۲۶ نفر در یگان حفاظت محیط زیست گلستان مشغول به فعالیت هستند و از مجموع ۳۳ محیط بانی، سه مورد آن به دلیل کمبود نیرو از چرخه فعالیت خارج شد.
وی با اشاره به مجوز جذب ۲۶ محیط بان برای امسال که فرآیند آن در حال انجام است، افزود: علاوه بر آن برای جبران کمبود نیرو با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست از ظرفیت ۲۵ آتش‌بان به صورت موقت در حال استفاده هستیم که بیشترین آنان در پارک ملی گلستان تمرکز دارند و همچنین با تاکید بر رویکرد حفاظت مشارکتی، در برنامه‌هایی مانند گاوبانگی یا سرشماری حیات وحش با صدور فراخوان از مشارکت علاقمندان به طبیعت، همیاران محیط زیست و افراد بومی استفاده می‌کنیم.
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست گلستان گفت: همچنین بیشتر خودروهای موجود در محیط‌بانی‌های استان با عمر بین ۱۰ تا ۱۵ سال قدیمی و فرسوده است و نیاز به تعمیر اساسی یا تعویض دارد، و به تازگی هم پنج دستگاه خودرو مکسوز جدید تحویل یگان شد اما جوابگو نیست و امیدواریم با بهبود شرایط ناشی از تحریم، جنگ تحمیلی و تخصیص اعتبار، بخش زیادی از مشکلات این حوزه رفع شود.
تمسکنی ادامه داد: ایجاد یگان پهپادی و هوشمندسازی پارک ملی گلستان جزو برنامه‌های پیش بینی شده در استان است که به دلیل شرایط جنگی کشور روند اجرای آن به کندی پیش می‌رود.
وی افزود: با پیگیری‌های صورت گرفته در سطح ملی و استانی، ۷۵ میلیارد تومان به محیط زیست گلستان برای خریداری ۵۰ هکتار زمین مستثنیات واقع شده بین منطقه حفاظت شده لوه و پارک ملی گلستان اختصاص یافت و فرایند عملیات آن در حال اجراست که امیدواریم با انجام آن این ۲ منطقه به هم متصل و روند حفاظت بهتر شود.
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست گلستان گفت: با وجود همه این مشکلات همکاران ما با تمام وجود امر محیط بانی را انجام می‌دهند و بر اساس مطالعه روانشناسی بر روی رفتار محیط‌بانان استان، بخش ایثار و شهادت بالاترین شاخص ارزشی در میان آنان است که نمونه آن می‌توان به شهادت ۲ محیط‌بان در سال گذشته اشاره کرد.
بیشترین زیست گونه‌های گیاهی و جانوری استان مربوط به پارک ملی گلستان به عنوان نخستین پارک ملی کشور با داشتن ۲ زیستگاه جنگل‌های هیرکانی و بوم‌سازگان (اکوسیستم) ایرانی- تورانی است طوری که بیش از هزار و ۳۶۰ گونه گیاهی، هزار و ۱۰۰ گونه حشره، ۱۵۰ گونه پرنده، ۶۹ گونه پستاندار، ۲۴ گونه خزنده و دوزیست و ۱۰ گونه ماهی در عرصه‌های جنگلی و مرتعی و منابع آبی این ذخیره‌گاه زیست‌کره شناسایی شدند.
نوع اقلیم استان گلستان که دریا، جنگل، کوهستان، دشت و بیابان را در گستره افزون بر ۲۰ هزار کیلومتر مربع جای داده، باعث گوناگونی گونه‌های گیاهی و جانوری و به دنبال آن بیشتر شدن طمع متخلفان و شکارچیان به این خطه شده است.