دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران بر اهمیت پاسداری از دانش بومی و آیین‌های مرتبط با آب تاکید کرد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، فرطوسی صبح امروز دوشنبه ۱۸ آبان در مراسم بزرگداشت روز جهانی میراث فرهنگی ناملموس که در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برگزار شد، با اشاره به پیوند دیرینه تمدن‌های بشری با منابع آب اظهار کرد: تمدن‌های بزرگی همچون تمدن ایران، میان‌رودان و مصر باستان در کنار رودخانه‌ها و منابع آبی شکل گرفتند و در گذر زمان، نظام‌های پیچیده‌ای از دانش، مهارت، شیوه‌های معیشت، مدیریت آب و سازمان‌های اجتماعی و فرهنگی را پدید آوردند.
وی افزود: در ایران با توجه به تنوع اقلیمی و گستردگی مناطق خشک و نیمه‌خشک، آب همواره نقشی محوری در شکل‌گیری شیوه‌های زندگی، باورها، آیین‌ها، معماری و معیشت جوامع داشته است.
پاسداری از میراث ناملموس؛ فراتر از حفظ سنت‌ها
فرطوسی با اشاره به کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس تصریح کرد: در این کنوانسیون به‌جای مفهوم حفاظت به معنای تثبیت و نگهداری صرف، از مفهوم پاسداری استفاده شده است تا ماهیت زنده، پویا و در حال تحول این میراث مورد تأکید قرار گیرد.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران ادامه داد: پاسداری از میراث ناملموس مجموعه‌ای از اقدامات شامل شناسایی، مستندسازی، پژوهش، حمایت، ترویج و فراهم کردن زمینه انتقال آن به نسل‌های آینده را در بر می‌گیرد. این فرایند باید از طریق آموزش رسمی و غیررسمی دنبال شود تا میراث فرهنگی در زندگی روزمره جوامع استمرار یابد.
وی با اشاره به اهمیت آموزش میراث فرهنگی به نسل جوان گفت: پاسداری از میراث تنها به معنای تثبیت سنت‌ها در شکل تاریخی آنها نیست، بلکه باید شرایط انتقال بین‌نسلی و حفظ پیوند این میراث با زندگی امروز فراهم شود.
تیرگان؛ میراث مشترک ایران و ارمنستان برای پاسداشت آب و باران
فرطوسی با اشاره به پرونده مشترک ایران و ارمنستان برای ثبت آیین تیرگان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو اظهار کرد: آیین تیرگان نمونه ارزشمندی از همکاری فرهنگی دو کشور همسایه و هدیه مشترک ایران و ارمنستان به جهان برای پاسداشت آب و باران است.
وی با بیان اینکه این آیین در جوامع محلی مختلف ایران، از مازندران و گیلان تا فرهنگ تاتی، دیلمان و سنگسر، با جلوه‌های گوناگون استمرار یافته است، افزود: تیرگان علاوه بر بزرگداشت آب و باران، بستری برای شادی جمعی، گردهمایی، تعامل میان نسل‌ها و تقویت پیوندهای اجتماعی است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران همچنین مشارکت زنان در برگزاری و تداوم آیین‌های فرهنگی را از ویژگی‌های مهم این میراث دانست و گفت: در بسیاری از جشن‌ها و آیین‌های ایرانی، نقش زنان در حفظ و انتقال سنت‌ها و تقویت همبستگی اجتماعی برجسته است.
دانش بومی آب؛ راهکاری برای تاب‌آوری در برابر بحران‌های اقلیمی
وی با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی جهان از جمله تغییرات اقلیمی، کم‌آبی و افزایش آسیب‌پذیری جوامع در برابر بحران‌های محیطی خاطرنشان کرد: میراث فرهنگی ناملموس بازتاب رابطه تاریخی انسان با طبیعت و منبعی ارزشمند از دانش و تجربه‌هایی است که جوامع طی نسل‌ها برای سازگاری با محیط طبیعی خود توسعه داده‌اند.
فرطوسی با اشاره به معیشت‌های سنتی جوامع وابسته به تالاب‌ها، از جمله ماهیگیری و صنایع دستی مبتنی بر نی‌بافی، این تجربه‌ها را دارای ظرفیت ارزشمند برای تقویت جوامع محلی و تحقق اهداف توسعه پایدار دانست.
وی همچنین با تأکید بر جایگاه دانش سنتی قنات در تمدن ایرانی گفت: قنات‌ها از نگاه یونسکو صرفاً سازه‌های مهندسی تاریخی نیستند، بلکه مجموعه‌ای از دانش فنی، باورهای فرهنگی و اجتماعی و مهارت‌های تخصصی را در خود جای داده‌اند که نشان‌دهنده توانایی انسان در سازگاری با شرایط اقلیمی و مدیریت منابع محدود آب است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران افزود: امروز که تاب‌آوری سرزمین در برابر بحران‌ها و چالش‌های محیطی اهمیت بیشتری یافته است، باید میراث ناملموس را نه صرفاً یادگارهایی متعلق به گذشته، بلکه منابعی برای یادگیری، نوآوری و مواجهه با مسائل آینده بدانیم.
رئیس دفتر یونسکو در تهران با تأکید بر اهمیت میراث فرهنگی ناملموس در حفظ دانش و تجربه نسل‌های گذشته گفت: سنت‌ها و مهارت‌های مرتبط با آب در ایران، از شیوه‌های سنتی آبیاری و جمع‌آوری آب باران تا نظام‌های مدیریت منابع آبی با مشارکت جوامع محلی، نمونه‌هایی ارزشمند از دانش فرهنگی برای دستیابی به مدیریت پایدار و عادلانه آب هستند.
وی در سخنانی به مناسبت روز جهانی میراث فرهنگی ناملموس، ضمن قدردانی از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، مرکز میراث ناملموس تهران و تمامی دست‌اندرکاران برگزاری این مناسبت، اظهار کرد: میراث فرهنگی صرفاً یادگار گذشته نیست، بلکه مجموعه‌ای زنده از دانش، هویت و حس تعلق است که جوامع به‌طور پیوسته آن را بازآفرینی و به نسل‌های بعد منتقل می‌کنند.
وی با اشاره به پیوند دیرینه فرهنگ ایرانی با آب افزود: در زندگی روزمره مردم در نقاط مختلف ایران، شیوه‌ها و مهارت‌های ارزشمندی برای زیستن در کنار آب، مدیریت منابع آبی و پاسداری از آن شکل گرفته است. این سنت‌ها علاوه بر بازتاب خلاقیت و توانمندی انسان، ارزش‌هایی همچون همبستگی، مسئولیت‌پذیری و احترام به طبیعت را در خود جای داده‌اند.
رئیس دفتر یونسکو در تهران، نظام‌های سنتی آبیاری، روش‌های جمع‌آوری آب باران و شیوه‌های مدیریت آب مبتنی بر مشارکت جوامع محلی را نمونه‌هایی از ظرفیت دانش فرهنگی برای شکل‌گیری رویکردهای پایدار در مدیریت منابع آب دانست و بر ضرورت انتقال این دانش تأکید کرد.
وی ادامه داد: باید فرصت‌هایی فراهم شود تا نسل جوان بتواند از دانش و تجربه استادان و حاملان میراث فرهنگی بیاموزد و این مهارت‌های ارزشمند را به نسل‌های آینده منتقل کند؛ چراکه تداوم حیات میراث ناملموس در گرو زنده و پویا ماندن آن و توانایی پاسخ‌گویی به نیازها و چالش‌های آینده است.
وی همچنین با اشاره به اهمیت شناسایی و حمایت از افراد و جوامع حامل میراث ناملموس گفت: اقداماتی که به معرفی و برجسته‌سازی تلاش‌های این افراد و جوامع منجر می‌شود، در تقویت جایگاه آنان و تداوم انتقال میراث ارزشمند فرهنگی نقش مؤثری دارد.