بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای از نخستین داده‌نمای آماری استریمرهای ایرانی رونمایی کرد. براساس نتایج این پژوهش، محتوای تولیدشده توسط استریمرهای بازی در

نشست رونمایی از نخستین داده‌نمای آماری استریمرهای ایرانی با حضور محمد حاجی‌میرزایی، مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، فرزانه شریفی، معاون پژوهش این بنیاد و محمدعلی امینی، مدیرعامل گروه سیاست‌پژوهی و تحلیل داده نمافر برگزار شد. در این نشست، جزئیات پژوهشی ارائه شد که برای نخستین‌بار تلاش کرده است با استفاده از داده‌های واقعی پلتفرم‌های داخلی، تصویری آماری از فعالیت استریمرهای بازی در ایران ارائه دهد.

این آمار مربوط به فعالیت کانال‌ها از ابتدای حضور آن‌ها در آپارات است و تعداد دنبال‌کنندگان نیز لزوماً بیانگر تعداد افراد منحصربه‌فرد نیست.

فرایند جمع‌آوری اطلاعات این پژوهش از ۱۱ تیرماه ۱۴۰۵ آغاز شده و داده‌های اولیه گزارش تا ۲۱ آبان‌ماه را در بر می‌گیرد. اطلاعات در قالب یک داشبورد زنده جمع‌آوری می‌شوند که هر ۳۰ دقیقه یک‌بار به‌روزرسانی شده و امکان بررسی تغییرات جامعه استریمرها را فراهم می‌کند.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، تمرکز قابل‌توجه مخاطبان در تعداد محدودی از کانال‌های استریم بازی است.

در مقابل، بخش بزرگی از استریمرها هنوز در مراحل ابتدایی فعالیت خود قرار دارند. براساس داده‌های ارائه‌شده، حدود ۶۲ درصد استریمرهای شناسایی‌شده تازه‌کار هستند و بخش قابل‌توجهی از آن‌ها هنوز مخاطبان زیادی جذب نکرده‌اند.

در این دسته‌بندی، استریمرهای ستاره بیش از ۱۰۰ هزار دنبال‌کننده دارند و در میان پرمخاطب‌ترین کانال‌های پلتفرم قرار می‌گیرند.

نکته جالب دیگر اینکه برخلاف تصور رایج، استریمرهای پرمخاطب لزوماً بیشترین فعالیت را در زمینه پخش زنده ندارند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد کانال‌های بزرگ‌تر بیشتر به انتشار ویدیوهای از پیش ضبط‌شده گرایش دارند، درحالی‌که پخش زنده در میان استریمرهای رده میانی رایج‌تر است.

ماینکرفت و روبلاکس در میان محبوب‌ترین بازی‌های استریمرهای ایرانی

بخش دیگری از این پژوهش به بررسی بازی‌های محبوب در میان استریمرها و مخاطبان آن‌ها اختصاص دارد.

طبق اطلاعات ارائه‌شده، ماینکرفت، کالاف دیوتی، جی‌تی‌ای و روبلاکس از مهم‌ترین بازی‌های مورد توجه استریمرهای فعال در آپارات هستند. در این میان، ماینکرفت و روبلاکس رشد قابل‌توجهی داشته‌اند و بخش بزرگی از محتوای کانال‌های محبوب به این دو بازی اختصاص دارد.

شریفی با اشاره به تفاوت یافته‌های پژوهش با برخی تصورات عمومی درباره سلیقه نوجوانان توضیح داد که بازی‌های مبتنی بر ساخت‌وساز، تعامل و خلاقیت، برخلاف تصور رایج، جایگاه بسیار مهمی در میان مخاطبان کم‌سن‌وسال دارند.

همچنین ویدیوهای چالشی در مقایسه با نمایش ساده گیم‌پلی، استقبال بیشتری دریافت می‌کنند. محتوای مرتبط با بازی‌های ترسناک، نمایش تریلرها و تحلیل بازی‌های جدید نیز از دیگر موضوعات مورد توجه مخاطبان است.

براساس یافته‌های ارائه‌شده، ماینکرفت یکی از اصلی‌ترین گزینه‌های استریمرهای تازه‌کار برای آغاز فعالیت است. در میان بازی‌های ایرانی نیز فیلم «پسرخوانده» به‌ویژه از سال ۱۴۰۳ به بعد توانسته توجه بخشی از تولیدکنندگان محتوا را جلب کند.

پژوهشگران همچنین اعلام کردند که در میان ۱۰ استریمر محبوب بررسی‌شده، محتوای ماینکرفت و روبلاکس سهم قابل‌توجهی دارد.

آمار استریمرهای ایرانی در یوتیوب و توییچ نیز بررسی خواهد شد

محمد حاجی‌میرزایی، مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، در این نشست با تأکید بر اهمیت استریمرها در صنعت بازی گفت که این گروه تا امروز به‌اندازه کافی در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با بازی‌های ویدیویی دیده نشده‌اند.

به گفته او، شناخت تعداد استریمرها، میزان مخاطبان و شیوه فعالیت آن‌ها نخستین گام برای طراحی سیاست‌های حمایتی و به رسمیت شناختن جایگاه این گروه در زنجیره ارزش صنعت بازی است.

حاجی‌میرزایی تأکید کرد که آمار فعلی به هیچ عنوان نماینده تمام استریمرهای ایرانی نیست و تنها فعالیت کانال‌های مرتبط با بازی در یک پلتفرم داخلی را پوشش می‌دهد.

محمدعلی امینی نیز در تشریح مراحل آینده پژوهش اعلام کرد که جمع‌آوری اطلاعات از یوتیوب تا حد زیادی انجام شده و بررسی داده‌های توییچ نیز در دستور کار قرار دارد.

او توضیح داد که داده‌های مربوط به حدود ۳۷ هزار کانال فارسی‌زبان در یوتیوب جمع‌آوری شده است؛ البته این رقم نباید با تعداد استریمرهای بازی یکسان در نظر گرفته شود و بررسی تخصصی کانال‌های گیمینگ نیازمند تفکیک داده‌ها است.

در بخش پرسش و پاسخ نشست، زومجی این موضوع را مطرح کرد که با اضافه شدن پلتفرم‌های خارجی، آیا تنها استریمرهای ساکن ایران بررسی خواهند شد یا تولیدکنندگان محتوای فارسی‌زبان خارج از کشور نیز در آمار قرار می‌گیرند.

امینی در پاسخ توضیح داد که برخلاف پلتفرم داخلی، در سرویس‌هایی مانند یوتیوب امکان تعیین قطعی موقعیت جغرافیایی تمام تولیدکنندگان محتوا وجود ندارد. به همین دلیل، پژوهش آینده می‌تواند استریمرهای فارسی‌زبان را فارغ از محل سکونت آن‌ها در بر بگیرد؛ از جمله تولیدکنندگانی که در خارج از ایران فعالیت می‌کنند.

در این بخش، ضرورت توجه به سایر پلتفرم‌های فعال در حوزه استریم، از جمله Kick، نیز مطرح شد؛ بااین‌حال برنامه مشخصی برای اضافه شدن این پلتفرم به داده‌نما اعلام نشد.

درآمد استریمرهای ایرانی چقدر است؟

یکی دیگر از پرسش‌های مطرح‌شده توسط زومجی به گردش مالی استریمرها و احتمال بررسی درآمد آن‌ها در مراحل بعدی پژوهش اختصاص داشت.

محمدعلی امینی در پاسخ توضیح داد که امکان تخمین بخشی از درآمد تولیدکنندگان محتوا در یوتیوب با استفاده از داده‌ها و مدل‌های محاسباتی وجود دارد، اما بررسی درآمد استریمرهای آپارات نیازمند همکاری و دسترسی به اطلاعات پلتفرم است.

او همچنین تأکید کرد که درآمد استریمرها تنها به پرداخت‌های مستقیم پلتفرم محدود نمی‌شود. دریافت کمک مالی از مخاطبان یا دونیت و قراردادهای اسپانسری نیز بخش‌هایی از مدل درآمدی تولیدکنندگان محتوا هستند.

به گفته امینی، به‌ویژه در زمینه قراردادهای تبلیغاتی، اطلاعات درآمدی معمولاً محرمانه است و دسترسی به آن‌ها دشوار خواهد بود.

بنابراین، پژوهش فعلی هنوز داده قابل‌اتکایی درباره مجموع گردش مالی استریمرهای ایرانی یا میانگین درآمد آن‌ها ارائه نمی‌دهد.

حمایت از استریمرها؛ از مشکلات اینترنت تا مسائل حقوقی و مالیاتی

در بخش دیگری از نشست، درباره نقش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در حمایت از استریمرها و نگرانی‌های مربوط به افزایش نظارت بر فعالیت آن‌ها پرسش‌هایی مطرح شد.

حاجی‌میرزایی اعلام کرد که بنیاد در تلاش است امکان ثبت نقش استریمرها را در سامانه حمایتی خود فراهم کند تا این گروه نیز بتوانند متناسب با ظرفیت‌های موجود از برخی خدمات استفاده کنند.

او توضیح داد که حمایت از استریمرها لزوماً به معنای پرداخت مستقیم پول نیست و می‌تواند شامل کمک‌های حقوقی و مالیاتی، بهبود دسترسی به زیرساخت‌های ارتباطی و ایجاد ارتباط میان استریمرها، بازی‌سازان، ناشران، شرکت‌های تبلیغاتی و سایر بخش‌های صنعت بازی باشد.

مدیرعامل بنیاد همچنین در پاسخ به نگرانی‌ها درباره افزایش نظارت بر استریمرها گفت که تصور نمی‌کند انتشار این داده‌ها به‌خودی‌خود باعث سخت‌گیری بیشتر شود و هدف از این اقدام، شناخت بهتر ظرفیت‌های این حوزه و کمک به جایگاه حرفه‌ای استریمرها است.

تأثیر انتشار GTA 6 بر استریمرهای ایرانی قابل‌اندازه‌گیری خواهد بود

یکی از موضوعات مطرح‌شده در این نشست، تأثیر انتشار بازی GTA 6 بر فعالیت استریمرهای ایرانی بود.

محمدعلی امینی توضیح داد که یکی از مزایای داشبورد زنده، امکان بررسی تغییرات رفتار تولیدکنندگان محتوا هم‌زمان با رویدادهای مهم صنعت بازی است.

حاجی‌میرزایی نیز در پاسخ به پرسشی درباره انتشار محتوای GTA 6 در پلتفرم‌های داخلی، میان پوشش خبری و تحلیلی بازی با محتوای تبلیغی و ترغیب‌کننده برای مخاطبان زیر ۱۸ سال تفاوت قائل شد.

او تأکید کرد که رسانه‌ها و استریمرها می‌توانند درباره بازی‌های بزرگ صحبت کنند، اما محتوایی که مخاطبان کم‌سن‌وسال را به استفاده از بازی‌های نامناسب برای گروه سنی آن‌ها تشویق کند، ممکن است با محدودیت مواجه شود.

نخستین گام برای شناخت اقتصاد تولید محتوای بازی در ایران

رونمایی از این داده‌نما را می‌توان نخستین تلاش گسترده برای بررسی آماری فعالیت استریمرهای بازی در یک پلتفرم ایرانی دانست؛ حوزه‌ای که با وجود رشد قابل‌توجه در سال‌های اخیر، اطلاعات جامعی درباره تعداد فعالان، مدل درآمدی و رفتار مخاطبان آن منتشر نشده بود.

بااین‌حال، محدود بودن داده‌های فعلی به آپارات، مشخص نبودن درآمد استریمرها و نبود اطلاعات دقیق درباره ویژگی‌های جمعیت‌شناختی آن‌ها نشان می‌دهد که برای رسیدن به تصویری جامع از این صنعت همچنان به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

اضافه شدن داده‌های پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب و توییچ و بررسی تفاوت رفتار مخاطبان در سرویس‌های داخلی و خارجی می‌تواند در مراحل بعدی تصویر دقیق‌تری از جایگاه استریمرهای فارسی‌زبان در صنعت بازی ارائه دهد.