بندرعباس - ایرنا - گستردگی جغرافیایی، تنوع اقلیمی، پراکندگی جزایر و مناطق ساحلی و وقوع بارش‌های گاه شدید و نقطه‌ای در هرمزگان، پایش دقیق و به‌هنگام بارندگی را به ضرورتی مهم برای مدیریت منابع آب و کاهش خسارت مخاطرات جوی تبدیل کرده؛ ضرورتی که با وجود توسعه برخی زیرساخت‌های هواشناسی استان، هنوز بخش عمده شبکه باران‌سنجی آن به شیوه سنتی فعالیت می‌کند.
به گزارش خبرنگار ایرنا، بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مدیرکل هواشناسی هرمزگان، از مجموع ۱۰۹ ایستگاه باران‌سنجی استان، تنها یک ایستگاه خودکار بوده و ۱۰۸ ایستگاه دیگر آن نیز به‌صورت دستی میزان بارندگی را ثبت می‌کنند؛ آماری که ضرورت نوسازی و هوشمندسازی شبکه پایش بارش در این استان را بیش از پیش آشکار می‌کند.
باران‌سنجی دستی به معنای ثبت میزان بارندگی از سوی نیروی مستقر در محل ایستگاه است، در این روش، پس از وقوع بارش، مسئول ایستگاه میزان بارندگی را اندازه‌گیری و اطلاعات را به مجموعه هواشناسی گزارش می‌کند.
از مجموع ۱۰۹ ایستگاه باران‌سنجی هرمزگان، تنها یک ایستگاه خودکار بوده و ۱۰۸ ایستگاه دیگر به صورت دستی میزان بارندگی را ثبت می‌کنند. این شیوه اگرچه همچنان در شبکه پایش بارش کاربرد دارد، اما وابستگی آن به حضور نیروی انسانی و ارسال گزارش، در مقایسه با سامانه‌های خودکار، محدودیت‌هایی در سرعت و پیوستگی انتقال داده‌ها ایجاد می‌کند.
در مقابل، ایستگاه‌های خودکار با استفاده از تجهیزات اندازه‌گیری و ثبت الکترونیکی، میزان بارش را به‌صورت پیوسته پایش و اطلاعات را از طریق بسترهای ارتباطی ارسال می‌کنند؛ دسترسی سریع‌تر به داده‌ها، امکان بررسی تغییرات بارندگی در بازه‌های زمانی کوتاه‌تر و کاهش وابستگی به ثبت و گزارش دستی، از مهم‌ترین مزیت‌های این سامانه‌هاست.
ضرورت پایش دقیق در استانی با بارش‌های نقطه‌ای
در استان هرمزگان، تفاوت شرایط جغرافیایی و اقلیمی مناطق مختلف، اهمیت برخورداری از شبکه‌ای گسترده و دقیق برای سنجش بارندگی را دوچندان می‌کند؛ بارش ممکن است در یک محدوده جغرافیایی رخ دهد، اما مناطق مجاور آن سهم چندانی از بارندگی نداشته باشند، از این رو، شناخت میزان و پراکنش بارش در نقاط مختلف استان، به داده‌های دقیق و قابل اتکا نیاز دارد.
این اطلاعات تنها برای تهیه گزارش‌های هواشناسی اهمیت ندارد، بلکه می‌تواند در ارزیابی وضعیت منابع آب، مدیریت حوضه‌های آبریز، برنامه‌ریزی کشاورزی و آمادگی در برابر سیلاب‌های ناگهانی نیز نقش موثری ایفا کند.
هرچه شبکه پایش از پوشش مکانی و زمانی مناسب‌تری برخوردار باشد، امکان شناخت بهتر شرایط جوی و تصمیم‌گیری بر پایه داده‌های واقعی افزایش می‌یابد.
مدیرکل هواشناسی هرمزگان اخیرا در نشستی خبری با اشاره به وضعیت ایستگاه‌های استان، اظهار کرد: هرمزگان دارای ۱۶ ایستگاه سینوپتیک، پنج ایستگاه اقلیم‌شناسی و ۱۰۹ ایستگاه باران‌سنجی است که از این تعداد، ۱۰۸ ایستگاه به‌صورت دستی و تنها یک ایستگاه به‌صورت خودکار فعالیت می‌کند که این امر نیازمند اعتبارات کلان است.
مجید بیجندی توضیح داد: در ایستگاه‌های دستی، نیروهای محلی پس از بارندگی میزان بارش را اندازه‌گیری و گزارش می‌کنند و برنامه هواشناسی استان، حرکت تدریجی به سمت خودکارسازی این ایستگاه‌ها و انتقال خودکار اطلاعات است.
هوشمندسازی؛ فراتر از نصب تجهیزات
توسعه ایستگاه‌های خودکار تنها به خرید و نصب دستگاه‌های اندازه‌گیری محدود نمی‌شود بلکه این تجهیزات برای فعالیت مستمر به زیرساخت‌هایی مانند تامین برق، شبکه ارتباطی و اینترنت، حفاظت فیزیکی و نگهداری فنی نیاز دارند؛ بنابراین، برنامه‌ریزی برای توسعه این شبکه باید هم‌زمان تأمین تجهیزات، ایجاد زیرساخت و هزینه‌های پشتیبانی و نگهداری را دربر بگیرد.
از سوی دیگر، گستردگی جغرافیایی هرمزگان و پراکندگی برخی ایستگاه‌ها، ضرورت توجه به حفاظت از تجهیزات و تامین اعتبار پایدار برای نگهداری آن‌ها را افزایش می‌دهد؛ در چنین شرایطی، توسعه شبکه پایش بارش نمی‌تواند تنها به منابع و امکانات یک دستگاه اجرایی متکی باشد و همراهی مجموعه مدیریت استان، دستگاه‌های مرتبط و نهادهای ملی را می‌طلبد.
البته خودکارسازی ایستگاه‌ها به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش دقت پیش‌بینی‌ها نیست؛ زیرا کیفیت داده‌ها، محل استقرار ایستگاه‌ها، میزان پوشش مناطق مختلف و نگهداری صحیح تجهیزات نیز در اعتبار اطلاعات هواشناسی نقش دارند؛ از این رو، توسعه کمی ایستگاه‌ها باید با توجه به نیازهای جغرافیایی و فنی استان دنبال شود.
ضرورت اولویت‌بندی در توسعه ایستگاه‌ها
با توجه به محدودیت منابع مالی و فنی، خودکارسازی ۱۰۸ ایستگاه دستی هرمزگان می‌تواند به‌صورت مرحله‌ای و بر اساس اولویت‌های کارشناسی دنبال شود؛ در این مسیر، مناطقی که با خطر سیلاب‌های ناگهانی مواجه‌اند، حوضه‌های آبریز حساس، نقاط کم‌برخوردار از پوشش پایش و مناطق دورافتاده می‌توانند در اولویت بررسی و تجهیز قرار گیرند.
همچنین تعیین مسئولیت دستگاه‌های متولی در تامین اعتبار، نگهداری و حفاظت از تجهیزات، تدوین برنامه زمان‌بندی برای خودکارسازی ایستگاه‌ها و ارزیابی مستمر عملکرد آن‌ها، می‌تواند از پراکندگی اقدامات و فرسودگی زیرساخت‌های تازه تاسیس جلوگیری کند.
بارش‌های هرمزگان، باتوجه به گستره جغرافیایی و تفاوت شرایط اقلیمی مناطق مختلف، نیازمند شبکه‌ای دقیق، به‌روز و قابل اتکاست.
با این تفاسیر؛ باقی ماندن ۱۰۸ ایستگاه از مجموع ۱۰۹ ایستگاه باران‌سنجی استان در وضعیت دستی، نشان می‌دهد که مسیر نوسازی این زیرساخت هنوز طولانی است؛ مسیری که تکمیل آن نه‌تنها به ارتقای عملکرد هواشناسی، بلکه به مدیریت بهتر منابع آب، افزایش آمادگی در برابر مخاطرات جوی و کاهش خسارت‌های احتمالی کمک خواهد کرد.