کرمان - ایرنا - وسعت پهناور کرمان و تنوع اقلیمی کم‌نظیر آن باعث شده تا در حالی که ارتفاعات سردسیری استان به پیشواز دماهای زیر صفر می‌روند، دشت‌های حاصلخیز جنوبی در حاشیه امن حرارتی قرار داشته باشند و افت پاییزی دما آسیبی به محصولات زراعی آن‌ها نزند.
به گزارش ایرنا، استان پهناور کرمان به دلیل موقعیت ویژه توپوگرافی، تنوع اقلیمی کم‌نظیری را تجربه می‌کند؛ اقلیمی که در آن نقاط کوهستانی با ارتفاعات بالا در فاصله کوتاهی از دشت‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری قرار دارند. این تقابل پستی و بلندی‌ها سبب می‌شود تا رفتار توده‌های هوای پاییزی در سراسر استان یکدست نباشد؛ در حالی که مناطق مرتفع به پیشواز دماهای زیر صفر می‌روند، نواحی جلگه‌ای جنوب تازه وارد فصل مطلوب رویش محصولات زراعی و گلخانه‌ای می‌شوند.
از منظر اقلیم‌شناسی و فیزیولوژی گیاهی، کاهش دما مساوی با سرمازدگی نیست. کارشناسان علمی، پدیده سرما را به دو بخش تفکیک‌پذیر تقسیم می‌کنند که شامل سرمای فیزیولوژیک یا خنک‌شدن عادی هوا که تنها بر سرعت رشد اثر می‌گذارد و سرمازدگی زیان‌بار که با تخریب بافت‌های سلولی همراه است، می‌شود. از این رو، آگاهی بهره‌برداران از این مرزهای حرارتی نقشی تعیین‌کننده در اتخاذ راهبردهای پیشگیرانه و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های سنگین و زودهنگام دارد.
با ورود امواج هوای ناپایدار پاییزی و احساس سرمای نسبی در نقاط مختلف استان، رییس مرکز پیش‌بینی اداره کل هواشناسی استان کرمان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا جزییات این نوسانات دمایی و دامنه اثر آن بر بخش کشاورزی را تشریح و بر بی‌خطر بودن آن برای مزارع جنوبی تأکید کرد.
شیب ملایم افت دما و بازگشت گرمای نسبی از یکشنبه
رئیس مرکز پیش‌بینی اداره کل هواشناسی استان کرمان با اشاره به وضعیت جوی حاکم بر استان اظهار کرد: همزمان با ورود این شرایط جوی، مقداری کاهش دما را در سطح استان خواهیم داشت؛ به طوری که دمای ماکسیمم نسبت به روزهای جاری احتمالا حدود چهار تا پنج درجه کاهش پیدا می‌کند.
حمیده حبیبی با بیان بازه زمانی این پدیده افزود: این افت دما طی روزهای پنجشنبه، جمعه و حتی شنبه رخ می‌دهد و در بسیاری از مناطق استان شاهد کاهش دما خواهیم بود، اما از روزهای شنبه و یکشنبه به بعد، دوباره روند افزایشی دما در سطح منطقه آغاز می‌شود.
وی در خصوص میزان اثرپذیری مناطق مختلف تصریح کرد: به نظر نمی‌رسد این میزان خنک‌شدن حتی برای جنوب استان خطری از نظر سرمازدگی ایجاد کند. در برخی مناطق جنوب و دشت‌های حاصلخیز، وضعیت آب و هوا اصلا به آستانه سرمازدگی نمی‌رسد و پدیده حاضر تنها یک خنک‌تر شدن طبیعی هواست.
رئیس مرکز پیش‌بینی اداره کل هواشناسی استان کرمان با تفکیک مناطق سردسیر و مستعد یادآور شد: البته مناطقی نظیر لاله‌زار که پیش از این و طی روزهای گذشته نیز دمای زیر صفر درجه را ثبت کرده‌اند، مجددا ممکن است چنین شرایطی را تجربه کنند، اما در مناطقی که تمرکز اصلی محصولات کشاورزی حساس وجود دارد مثل جنوب استان افت دما به حد خسارت و سرمازدگی نخواهد رسید.
وی خاطرنشان کرد: شاید در اواخر پاییز شرایطی پیش بیاید که سرما در مناطقی نظیر جیرفت و دیگر نواحی جنوبی محسوس‌تر شود و افت درجه حرارت مشهودی را شاهد باشیم، ولی در مقطع فعلی چنین رخدادی پیش‌بینی نمی‌شود.
دماسنج جنوب کرمان چند درجه فاصله تا مرز خطر دارد؟
برای درک چرایی عدم بروز خسارت در جنوب استان، بررسی فاصله دمای فعلی تا نقطه یخ‌زدگی سلول‌های گیاهی ضروری است. بر مبنای منابع هواشناسی کشاورزی، بیشتر سبزیجات و صیفی‌جات پرکشت پاییزه جنوب در دماهای کمتر از حد استاندارد دچار رکود رشد می‌شوند و خسارت بافتی معمولاً در محدوده‌های پایین‌تر رخ می‌دهد. این در حالیست که حتی کمینه‌های شبانه فعلی در گرمسیرات استان، فاصله زیادی با این آستانه‌ها دارد.
رئیس مرکز پیش‌بینی اداره کل هواشناسی استان کرمان با ارائه شواهد عددی از وضعیت ثبت‌شده در ایستگاه‌ها گفت: به عنوان نمونه در مناطق گرمسیری‌تر نظیر فاریاب و کهنوج، حداقل دماها اخیرا حدود ۱۹ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد بوده است. حتی اگر این کمینه‌ها تا ۱۰ درجه هم کاهش پیدا کنند و به حدود ۱۰ درجه سانتی‌گراد برسند، باز هم خطری تحت عنوان سرمازدگی محصولات را تهدید نمی‌کند.
وی تصریح کرد: همان‌طور که اداره کل هواشناسی در زمان احتمال وقوع وزش بادهای شدید که می‌تواند آسیب کشاورزی به دنبال داشته باشد هشدارهای لازم را صادر می‌کند، برای سرمازدگی نیز در صورت احساس خطر و تقارن شرایط با نیازهای حفاظتی، اخطاریه‌های بهنگام در اختیار بهره‌برداران قرار می‌گیرد. اما در حال حاضر برای جنوب استان خطری در کار نیست و تنها در مناطق مرتفع و کوهستانی مانند لاله‌زار امکان ثبت دماهای زیر صفر وجود دارد.
سازوکار علمی سرمازدگی و بایسته‌های حفاظتی با نزدیک‌شدن به زمستان
از دیدگاه دانش باغبانی و زراعت، سرمازدگی در اراضی به ۲ شکل اصلی شامل سرمای جبهه‌ای ناشی از ورود توده‌های عظیم هوای قطبی و خشک همراه با وزش باد، و سرمای تابشی در شب‌های صاف و بدون باد پاییزی بروز می‌کند که در حالت دوم، خاک حرارت روزانه را از دست داده و هوای سرد در کف دشت‌ها به دام می‌افتد.
کارشناسان توصیه می‌کنند کشاورزان از هم‌اکنون و پیش از ورود به ماه‌های سردتر سال، به اصول علمی مجهز شوند که شامل تغذیه پتاسیم‌محور با استفاده از کودهای پتاسه برای افزایش غلظت شیره سلولی گیاه و کاهش نقطه انجماد بافت، مدیریت رطوبت خاک از طریق آبیاری سبک در ساعات پایانی روزهای سرد برای حفظ گرمای نهان آب در مجاورت طوقه گیاه و آماده‌سازی سامانه‌های گرمایشی گلخانه‌ها برای سرویس مشعل‌ها و بررسی حسگرهای دما می‌شود تا در شب‌های افت ناگهانی اواخر پاییز مشکلی ایجاد نشود.
پایش داده‌های هواشناسی و چشم‌انداز دمایی حاکی از آن است که خنکای پیش‌رو، نه تنها بحرانی برای قطب تولید صیفی‌جات خارج از فصل جنوب استان ایجاد نمی‌کند، بلکه می‌تواند به تعادل بخشی فیزیولوژیک برخی محصولات نیز کمک کند. مدیریت مزرعه در چنین شرایطی مستلزم پرهیز از شتاب‌زدگی و پایش مداوم پیش‌بینی‌های معتبر است.
در نهایت، کشاورزی اقلیم‌محور در پهنه متکثر استان کرمان ایجاب می‌کند که کشاورزان ضمن حفظ آرامش در جریان افت‌های فصلی فعلی، همگام با سامانه‌های ترویجی و هشدارهای رسمی اداره کل هواشناسی حرکت کنند تا تدابیر حفاظتی به طور دقیق در همان بزنگاهی که شیب تغییرات دما به خطوط قرمز نزدیک می‌شود، به اجرا درآید.