در پی انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال حمله مجدد به تأسیسات هسته‌ای ایران و ادعای توزیع قرص ید در مناطق اطراف این مراکز، حسین کرمانپور، مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با رویداد۲۴ از آمادگی اورژانس و پیش‌بینی اقدامات درمانی برای مواجهه با حوادث پرتوی خبر داد. او به مردم توصیه کرد هنگام وقوع حادثه در فضای بسته پناه بگیرند، لباس‌های احتمالاً آلوده را خارج کنند و از مصرف خودسرانه قرص ید بپرهیزند.
رویداد۲۴ | منیره چگینی- در پی انتشار گزارش‌هایی درباره آمادگی ایران برای مواجهه با احتمال حمله به تأسیسات هسته‌ای و ادعای توزیع قرص ید در مناطق اطراف این تأسیسات، موضوع آمادگی نظام سلامت برای مقابله با حوادث پرتوی بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. روزنامه بریتانیایی تایمز در گزارشی مدعی شد که قرص‌های ید در محدوده دو تا سه کیلومتری تأسیسات هسته‌ای در اختیار ساکنان قرار می‌گیرد. حالا حسین کرمانپور، مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت ضمن تایید اقدامات ضروری و آمادگی برای هرگونه حمله غیرقابل پیش‌بینی از سوی دشمن، در گفت‌وگو با رویداد۲۴ تأکید می‌کند که آمادگی‌های نظام سلامت برای مواجهه با چنین شرایطی از قبل پیش‌بینی شده و موضوع تازه‌ای نیست.
کرمانپور در توضیح آمادگی وزارت بهداشت برای مواجهه با حوادث احتمالی پرتوی به رویداد۲۴ گفت: «هر جا احساس شود خطری مردم را تهدید می‌کند، وزارت بهداشت از قبل درباره آن فکر کرده است. البته نمی‌توان گفت همه اتفاقات احتمالی از پیش قابل پیش‌بینی است و ممکن است برخی شرایط متناسب با اتفاقی که در لحظه رخ می‌دهد، شکل بگیرد؛ اما آمادگی اورژانس، طبقه‌بندی بیماران و پیش‌بینی اقدامات درمانی از جمله مواردی است که برای آن برنامه‌ریزی شده است.»
او با اشاره به سابقه حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران و نگرانی از پیامدهای احتمالی چنین حملاتی افزود: «خوشبختانه به دلیل استانداردهایی که در این مراکز وجود دارد، در حملات قبلی نیز کمترین دوز تشعشع اتمی به سطح زمین نرسیده است. اصولاً این تأسیسات بر اساس استانداردهای موجود ساخته شده‌اند و بخش‌هایی از آن‌ها در عمق زمین قرار دارند. بااین‌حال، عقل اقتضا می‌کند که نسبت به چنین تهدیدهایی بی‌تفاوت نباشیم؛ به‌ویژه آنکه نمی‌توان احتمال رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی دشمن را نادیده گرفت.»
مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت درباره نخستین اقدامات این وزارتخانه در صورت وقوع حمله‌ای که به انتشار مواد پرتوزا منجر شود، توضیح داد: «تقسیم کار انجام شده است. بخشی از مسئولیت‌ها بر عهده سازمان انرژی اتمی است و اگر این سازمان وجود مواد رادیواکتیو در منطقه‌ای را تأیید کند، نخستین اقدام، هشدار و سپس اعلام آماده‌باش خواهد بود. پیش‌بینی‌های لازم از سوی وزارت بهداشت و سازمان انرژی اتمی انجام شده و اطلاع‌رسانی و آموزش مردم نیز در همین چارچوب صورت گرفته است.»
در صورت حمله هسته‌ای چه کنیم؟
کرمانپور با اشاره به ضرورت آموزش عمومی در شرایط اضطراری، چهار توصیه را برای مردم برشمرد و گفت: «نخست اینکه مردم در صورت مشاهده نور انفجار نباید به آن نگاه کنند. دوم اینکه باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن به محلی پناه ببرند که در و پنجره و مسیر ورود هوای بیرون نداشته باشد. سوم اینکه اگر احتمال می‌دهند گردوغبار آلوده روی لباسشان نشسته است، لباس‌ها را خارج کرده و در کیسه پلاستیکی قرار دهند و از تماس بیشتر با آن خودداری کنند. پس از آن نیز باید دوش بگیرند و وارد محیط تمیز شوند. مهم این است که مردم از قبل این آموزش‌ها را بدانند و در زمان حادثه دچار سردرگمی نشوند.»
او همچنین از آمادگی نیروهای اورژانس و آموزش کارکنان مناطق مرتبط با تأسیسات هسته‌ای خبر داد و گفت: «اورژانس‌های مناطق هسته‌ای باید آمادگی لازم را داشته باشند. نیروهای مربوطه آموزش دیده‌اند که در صورت مواجهه با فرد آلوده، چگونه اقدامات رفع آلودگی و درمان را انجام دهند تا آلودگی به دیگران منتقل نشود و کارکنان درمانی نیز در معرض خطر قرار نگیرند.»
کرمانپور درباره احتمال قطع ارتباطات در شرایط وقوع حادثه نیز گفت: «ممکن است در چنین شرایطی تلفن و اینترنت دچار اختلال شود و ارتباط مردم با وزارت بهداشت به شکل معمول برقرار نباشد. به همین دلیل، اطلاع‌رسانی و آموزش‌های قبلی اهمیت زیادی دارد و نیروهای امدادی و گروه‌های مسئول در محل باید بتوانند به مردم کمک کنند.»
قرص ید برای همه مردم نیست
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت، موضوع قرص ید و ضرورت پرهیز از مصرف خودسرانه آن است. کرمانپور با تأکید بر اینکه این دارو برای مصرف عمومی و پیشگیرانه نیست، گفت: «بارها توضیح داده‌ایم که قرص ید برای مصرف بدون دلیل نیست. اگر فرد بدون ضرورت و بدون دستور مسئولان مربوطه آن را مصرف کند، ممکن است به غده تیروئید خود آسیب بزند.»
او ادامه داد: «اگر در شرایط اضطراری نیاز به استفاده از این دارو باشد، تصمیم‌گیری درباره مصرف آن بر اساس نظر مسئولان مربوطه و با توجه به شرایط منطقه انجام می‌شود. این‌طور نیست که همه مردم، صرف‌نظر از محل زندگی و میزان مواجهه با خطر، مشمول مصرف قرص ید باشند. ممکن است بر اساس فاصله از محل حادثه، وضعیت باد و شرایط آب‌وهوایی، محدوده مشخصی برای مصرف تعیین شود و فقط به افراد همان مناطق توصیه شود که دارو را در زمان تعیین‌شده مصرف کنند.»
کرمانپور با اشاره به اینکه زمان مصرف دارو نیز اهمیت دارد، تأکید کرد: «مصرف قرص باید مطابق دستورالعمل و در زمان مشخصی باشد و مردم نباید پیش از اعلام نیاز از سوی مراجع مسئول، اقدام به مصرف آن کنند.»
او در پایان، با تأکید بر اینکه آمادگی‌های لازم از قبل پیش‌بینی شده است، گفت: «آموزش‌ها انجام شده و امیدواریم هیچ‌گاه نیازی به اجرای این اقدامات نباشد؛ اما مهم است که بدانیم در صورت وقوع حادثه چه اقداماتی باید انجام دهیم.»
روایت رسانه‌های خارجی از آمادگی پرتوی ایران
اظهارات مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت در حالی مطرح می‌شود که روزنامه تایمز بریتانیا در گزارشی با عنوان «آمادگی ایرانیان برای مواجهه با حمله احتمالی آمریکا به کوه کلنگ»، از افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران خبر داده است.
این روزنامه به نقل از یک منبع ناشناس در وزارت بهداشت مدعی شده بود که قرص ید در محدوده دو تا سه کیلومتری تأسیسات هسته‌ای توزیع می‌شود و این اقدام در دوره‌های جنگ نیز سابقه داشته است. بااین‌حال، تایمز جزئیات مستقلی درباره زمان آغاز توزیع اخیر، تعداد قرص‌ها و مناطق تحت پوشش ارائه نکرده است.
این گزارش همچنین به انتشار یک ویدئو در شبکه‌های اجتماعی اشاره کرده که در آن توصیه‌هایی درباره نحوه مواجهه با انفجار هسته‌ای احتمالی و پیامدهای ریزش مواد پرتوزا مطرح شده است. در این ویدئو، نسبت به احتمال رسیدن ذرات آلوده در فاصله زمانی کوتاه هشدار داده شده است.
روزنامه سان نیز در گزارشی جداگانه به انتشار توصیه‌های مربوط به پناه گرفتن در فضای بسته، ماندن در داخل ساختمان و پیگیری هشدارهای رسمی اشاره کرده است. این رسانه‌ها همچنین از نگرانی‌ها درباره تأسیسات زیرزمینی کوه کلنگ در نزدیکی نطنز نوشته‌اند؛ تأسیساتی که درباره ماهیت و کاربری دقیق بخش‌های زیرزمینی آن اطلاعات مستقلی منتشر نشده و حتی میزان دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به آن محل نیز محل بحث است.
در مقابل، حسین کرمانپور در واکنش به گزارش تایمز اعلام کرده بود که هیچ مقام وزارت بهداشت با این روزنامه مصاحبه نکرده و نقل‌قول منتسب به وزارتخانه درباره توزیع قرص ید نادرست است. او همچنین تأکید کرده بود که نظام سلامت برای سناریوهای مختلف و تهدیدهای احتمالی آمادگی دارد، اما اعلام وضعیت جنگی در صلاحیت وزارت بهداشت نیست.
قرص ید چه می‌کند و چه نمی‌کند؟
بر اساس دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت، یدید پتاسیم یا قرص ید پایدار، تنها برای محافظت از غده تیروئید در برابر جذب ید رادیواکتیو کاربرد دارد. این دارو پادزهر تشعشعات هسته‌ای نیست و در برابر سایر مواد رادیواکتیو یا تابش خارجی از بدن محافظت نمی‌کند.
سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده است که مصرف این دارو باید صرفاً با دستور مراجع بهداشتی و در زمان مناسب انجام شود. مصرف خودسرانه آن نه‌تنها ضرورتی ندارد، بلکه می‌تواند عوارضی برای سلامت افراد ایجاد کند. به همین دلیل، توزیع یا ذخیره‌سازی احتمالی این دارو نیز به معنای توصیه به مصرف همگانی آن نیست.
در واقع، آنچه از اظهارات کرمانپور برمی‌آید، تفکیک میان آمادگی قبلی نظام سلامت برای مواجهه با حادثه پرتوی و مصرف دارو در زمان وقوع چنین حادثه‌ای است؛ آمادگی‌ای که به گفته او از قبل پیش‌بینی شده، اما اجرای اقدامات درمانی و دارویی آن به ارزیابی خطر و اعلام نظر مراجع مسئول بستگی دارد.