در این گزارش به بیان برخی از سخنان و فرمایشات امام راحل(ره) و رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی(ره) درباره آستان قدس رضوی، به ویژه در زمینه اهمیت کار فرهنگی در آستان مقدس رضوی پرداخته‌ایم.
ایران زیر سایه حضرت رضا(ع)
انگار گوشه گوشه خاک سرزمین ایران با مهر و عشق آقا و مولایمان امام رضا(ع) پیوند خورده است. سلطانی که بنده‌نواز است و درگاه کرمش به روی همه باز است. فرقی نمی‌کند فقیر باشی یا غنی، مشهور باشی یا گمنام، رئیس باشی یا مرئوس و... اینجا پناه همه پناهجویان است. ایران و جهان زیر سایه لطف و رحمت امام رئوف حضرت علی بن موسی الرضا(ع) قرار دارند. امام راحل، خمینی کبیر(ره) در این باره می‌فرمایند:
«... ما و شما پیروان مکتبی هستیم که آن مکتب، ائمه هدی(ع) جریان‌دهنده او بودند بعد از رسول خدا(ص) و حضرت رضا(ع) که مهمان ما ایرانی‌ها هست و ما مفتخریم به اینکه زیر سایه ایشان هستیم، مجری این بودند...». (منبع: کتاب آستان قدس رضوی در کلام امام و رهبری، ص۱۹ و صحیفه امام(ره)، ج۱۳، ص۴۲۶)
آستان قدس «مرکز» ایران و همه قدرت‌ها محتاج توجه حضرت رضا(ع) هستند
حرم مطهر رضوی دریای محبت و دوست داشتن اهل‌بیت(ع) و به ویژه امام رضا(ع) است. خیلی‌ها مرکز و پایتخت معنوی و مرکز ثقل توجه همه ایرانیان را مشهد مقدس و بارگاه مطهر امام ثامن و ضامن(ع) می‌دانند. بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، امام راحل(ره) در این باره می‌فرمایند: «... اصلاً مرکز ایران، آستان قدس است و ما امیدواریم که همه ما را خداوند از خدمتگزاران آستان قدس رضوی قرار بدهد... همه نیروها، همه قدرت‌ها در هر جا هستند، محتاج به توجه خاص حضرت رضا(ع) هستند. (همان، ص۲۰ و صحیفه امام(ره)، ج۱۶، ص۳۸۷)
آستان قدس «دستگاه امامت» است
هر چند که در تصور برخی افراد، گروه‌ها و تشکل‌های گوناگون، آستان قدس رضوی یکی از بزرگ‌ترین نهادهای موقوفاتی اسلامی است که مدیریت نذورات و موقوفات بارگاه مطهر امام هشتم شیعیان حضرت رضا(ع) را برعهده داشته و زیر نظر تولیت (متولی) این نهاد اداره می‌شود، اما از نظر معرفتی و معنایی و با توجه به انتساب این نهاد مقدس به بارگاه مطهرامام رضا(ع) این تعریف نمی‌تواند چندان جامع و کامل باشد. رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای(ره) در این باره می‌فرمایند: «... واقعاً دستگاه امامت، دستگاه امامت است؛ نمی‌شود گفت که دستگاه علی بن موسی الرضا(ع)، امروز فرق دارد با آن زمانی که ایشان در حیات ظاهری بودند؛ همان است فرقی نمی‌کند. این یک دستگاه معنوی است، دستگاهی الهی است که خب بحمدالله امکانات عظیم و وسیعی هم دارد و شماها دارید این کار بزرگ را با تشریک مساعی انجام می‌دهید و کارهایی را انجام می‌دهید، به هر حال خدمتگزاری این بزرگوار [است]... اساس کار این است که این فکر وجود داشته باشد. (همان کتاب، ص۲۳، بیانات در دیدار با کارکنان آستان قدس رضوی به تاریخ ۲۱/۰۵/۱۳۷۴)
کار فرهنگی، مهم‌ترین کار آستان قدس است
آستان قدس رضوی با داشتن مؤسسه‌ها، سازمان‌ها، شرکت‌ها، بخش‌ها و واحدهای مختلف و با بهره‌مندی از منابع موقوفاتی و نذوراتی، خدمات مذهبی و دینی، فرهنگی، علمی و آموزشی، اجتماعی، اقتصادی و... متنوع و گسترده‌ای را در چارچوب شرح وظایف و سیاست‌های ابلاغی از سوی تولیت این نهاد مقدس، به زائران و مجاوران ارائه می‌کند، اما شاید در ذهن شما هم این پرسش مطرح شود که مهم‌ترین کار این نهاد مقدس چیست؟ امام مجاهد و شهید(ره) در بین مأموریت‌ها و اقدام‌های گوناگونی که در آستان ملائک پاسبان رضوی در حال اجراست، مهم‌ترین رسالت آستان قدس را «کار فرهنگی» می‌دانند. ایشان دراین باره بیان می‌کنند: «... ما قبلاً هم درباره کارهای فرهنگی آستان قدس، ... خدمت آقای طبسی عرض کردیم... واقعاً مهم‌ترین کار آستان قدس، فرهنگی است. اساس کار وجود مقدس علی بن موسی الرضا(ع) فرهنگی و تبلیغی بوده؛ به خراسان هم که آمدند، چقدر در این سفر مباحثات و مناظرات انجام گرفت. اگر کار فرهنگی بشود، مهم‌ترین کار آستان قدس صورت گرفته است و ارزش آن از همه کارهای خدماتی بیشتر خواهد بود. باید منتظر بمانیم تا ان‌شاءالله آثار شیرینش را مشاهده کنیم. (همان، ص۲۷، بیانات مقام معظم رهبری(ره) در دیدار دسته جمعی روزهای دوشنبه در مشهد، به تاریخ ۱۱/۰۴/۱۳۷۵)«... کار اصلی آستان قدس کار فرهنگی است. کار دینی است؛ چون این مرقد مطهر رمز و نشانه و سمبل یک عظمت فرهنگی، یک حقیقت درخشان فرهنگی است، بقیه چیزها باید پشتیبانی کند آن را...». (همان، ص۲۸، بیانات در دیدار با اعضای بنیاد پژوهش‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، به تاریخ ۰۶/۰۱/۱۳۶۶)«... مبنای کار آستان قدس بر چیست؟ بر مسائل معنوی و فرهنگی و هدایت. همه چیزهای دیگر مقدمه و وسیله است برای اینکه این دستگاه، این فضای مقدس، بتواند قداست خودش را به مراجعانش، به آن مریدان، عاشقان، مشتاقان بدهد؛ جز برای این نیست...». (همان، ص۲۸، بیانات در دیدار با حجت‌الاسلام طبسی و هیئت امنای آستان قدس رضوی، به تاریخ ۱۲/۱۱/۱۳۶۰)
دلم می‌خواهد معتکف کارهای فرهنگی آستان قدس بشوم...
توجه به کیفیت محتوایی نشریات و مطبوعات در آستان قدس
غنا و کیفیت محتوایی در کنار توسعه کمی و شمارگان منشورات و مطبوعات تولیدی در آستان قدس رضوی دو رکن مورد اهتمام رهبر شهید و حکیم(ره) انقلاب بوده است. ایشان در این زمینه تصریح می‌کنند: «...یک مؤسسه‌ای که از لحاظ جامع‌الاطراف بودن، درجه یک است، [از لحاظ] تنوع، بی‌نظیر است و از لحاظ نفس استعداد و ظرفیت فرهنگی یکی از مراکز بزرگ محسوب می‌شود، این بایستی محصولاتش حتی از این هم بیشتر شود... باید بیش از این بشود، باید برنامه‌ریزی کرد و طراحی کرد برای اینکه اگر فرضاً مجله، فصلی یک بار است، نمی‌دانم سه ماه یا چهار ماه یک بار است مثلاً، این تعدادش بیشتر شود؛ روزنامه هرچه غنی‌تر بشود؛ کتاب‌ها تعدادش بیشتر بشود. (همان، ص۵۲، بیانات در دیدار با اعضای بنیاد پژوهش‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، به تاریخ ۰۶/۰۱/۱۳۶۶)
آستان قدس یکی از بزرگ‌ترین مؤسسه‌های فرهنگی دنیای اسلام است
رهبر فرزانه و مجاهد و شهید انقلاب اسلامی(ره) با شناخت دقیق از ظرفیت‌های بی‌نظیر فرهنگی در آستان قدس رضوی، تعابیر، توصیه‌ها و رهنمودهای ارزشمندی را در این زمینه بیان فرموده‌اند. ایشان در یکی از سخنان و فرمایشات خود در این زمینه می‌فرمایند: «... در مورد آستان قدس، من یک جمله‌ای را عرض بکنم... می‌توان گفت، آستان قدس یکی از بزرگ‌ترین مؤسسات فرهنگی دنیای اسلام است؛ یعنی مؤسسه‌ای که در خود از قرن‌ها تجربه و کار و علم و فرهنگ و کتاب و نسخه و این چیزها داشته باشد و بعد با رشد این چند سال اخیر، به شعب گوناگونی از علم و فرهنگ نائل آمده باشد، ما کم داریم در دنیا و مطمئناً این مجموعه را می‌توان در عداد مجموعه‌های فرهنگی بزرگ دنیای اسلام قرار داد...». (همان، ص۴۷، بیانات در دیدار با اعضای بنیاد پژوهش‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، به تاریخ ۰۶/۰۱/۱۳۶۶)