حوزه / حجت‌الاسلام والمسلمین علی رضوی، استاد حوزه و دانشگاه، در سلسله جلسات «تربیت از منظر قرآن کریم» با محوریت سوره مبارکه مجادله، با تبیین آموزه‌های قرآن و روایات اهل‌بیت(ع) درباره عالم برزخ و عقبات قیامت، بر ضرورت اصلاح اخلاق در خانواده، پرهیز از غیبت، تقویت اخلاص و انفاق از دارایی‌های محبوب تأکید کرد و این مؤلفه‌ها را از زمینه‌های مهم خودسازی و آمادگی برای زندگی اخروی دانست.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین علی رضوی، استاد حوزه و دانشگاه، در سلسله جلسات «تربیت از منظر قرآن کریم» با محوریت سوره مبارکه مجادله، به تبیین آموزه‌های تربیتی قرآن کریم و روایات اهل‌بیت(ع) درباره خودسازی، اصلاح رفتار و آمادگی برای زندگی پس از مرگ پرداخت.
هشدار قرآن درباره تکیه بر ستمگران
حجت‌الاسلام رضوی در بخشی از سخنان خود با اشاره به آیه شریفه «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ» اظهار کرد: قرآن کریم به مؤمنان هشدار می‌دهد که به ستمگران تکیه نکنند؛ زیرا چنین وابستگی‌ای می‌تواند انسان را گرفتار پیامدهای سنگین کند.
وی با اشاره به تحولات منطقه و روابط برخی کشورهای عربی با قدرت‌های خارجی افزود: سال‌ها درباره پیامدهای تکیه بر قدرت‌های خارجی هشدار داده شده است و تحولات منطقه بار دیگر ضرورت توجه به این هشدارها را یادآوری می‌کند.
ضرورت شناخت عالم برزخ و منزلگاه‌های آخرت
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با تأکید بر ضرورت شناخت مراحل پس از مرگ گفت: گاهی این پرسش مطرح می‌شود که چرا باید درباره فشار قبر، عالم برزخ و مراحل قیامت سخن گفت، به‌ویژه هنگامی که مخاطبان جوان هستند.
وی افزود: همان‌طور که در حوزه سلامت، مسائل اجتماعی و امور مالی، هشدارها و توصیه‌های پیشگیرانه به مردم ارائه می‌شود، شناخت منزلگاه‌های آخرت نیز اهمیت دارد. انسان باید بداند زندگی دنیا محدود است و پس از آن وارد مرحله دیگری از حیات می‌شود؛ بنابراین، لازم است از فرصت زندگی برای اصلاح رفتار و آمادگی معنوی استفاده کند.
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به کتاب «منازل الآخره» اثر مرحوم شیخ عباس قمی خاطرنشان کرد: این کتاب با بهره‌گیری از روایات و متون دینی، مراحل و دشواری‌های آخرت را بیان می‌کند و در کنار آن، راهکارهایی برای آسان‌تر شدن این مراحل ارائه می‌دهد. بنابراین، پرداختن به موضوع آخرت نباید صرفاً به بیان دشواری‌ها محدود شود، بلکه باید راه‌های اصلاح و آمادگی نیز مورد توجه قرار گیرد.
نقش اخلاق خانوادگی در تربیت انسان
وی با تأکید بر اهمیت اخلاق در محیط خانواده اظهار کرد: در زندگی مشترک ممکن است اختلاف‌نظر و بحث پیش بیاید، اما اهانت و بداخلاقی مسئله دیگری است. انسان باید مراقب باشد که رفتارهای نادرست خود را به عادت تبدیل نکند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به روایاتی درباره تأثیر رفتار انسان در عالم برزخ افزود: در آموزه‌های دینی، نسبت به پیامدهای بداخلاقی و رعایت نکردن حقوق دیگران هشدار داده شده است. ازاین‌رو، اصلاح رفتار در محیط خانواده باید از اولویت‌های تربیتی انسان باشد.
حجت‌الاسلام رضوی تصریح کرد: اگر کسی در خانه رفتار نامناسبی داشته است، باید درصدد جبران آن برآید. پوزش‌خواهی تنها به یک اقدام عملی محدود نمی‌شود و در بسیاری از موارد، عذرخواهی زبانی نیز ضرورت دارد. انسان باید از کسی که به او بی‌احترامی کرده است، صریح و روشن عذرخواهی کند و در رفتار خود نیز تغییر ایجاد کند.
غیبت؛ آسیبی اخلاقی در روابط اجتماعی
حجت‌الاسلام رضوی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رواج غیبت در روابط روزمره مردم گفت: یکی از آسیب‌های اخلاقی جامعه، بدگویی درباره دیگران است؛ مسئله‌ای که گاهی در گفت‌وگوهای دوستانه و خانوادگی نیز به امری عادی تبدیل می‌شود.
وی با اشاره به آموزه‌های دینی درباره غیبت افزود: در فرهنگ اسلامی، غیبت از گناهان مورد نکوهش است و تشبیه آن به خوردن گوشت برادر مؤمن، نشان‌دهنده زشتی این رفتار در نگاه قرآن کریم است.
استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: عادی شدن یک گناه، از سنگینی آن نمی‌کاهد. انسان باید در گفت‌وگوهای روزمره مراقب زبان خود باشد و به پیامدهای سخنانش درباره دیگران توجه کند.
وی خاطرنشان کرد: در تبیین مسائل اخلاقی برای نسل جوان، باید پرسش‌ها درباره غیبت، فشار قبر و عالم برزخ با زبانی قابل فهم و با تکیه بر منابع معتبر دینی پاسخ داده شود.
ارتباط روح با بدن پس از مرگ
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به پرسش‌هایی درباره عالم برزخ اظهار کرد: در روایات اسلامی درباره ارتباط روح با بدن پس از مرگ و چگونگی حیات انسان در عالم برزخ مطالبی مطرح شده است. بر همین اساس، موضوعاتی مانند زیارت اهل قبور، دعا برای درگذشتگان و پاشیدن آب بر مزار نیز در منابع دینی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
وی افزود: آنچه در این زمینه اهمیت دارد، توجه به یاد درگذشتگان، دعا برای آنان و حفظ پیوند معنوی با کسانی است که از دنیا رفته‌اند. برای فهم دقیق کیفیت ارتباط روح با بدن و جزئیات عالم برزخ نیز باید به منابع معتبر دینی مراجعه کرد.
فشار قبر و اهمیت رفتارهای پنهان انسان
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با اشاره به روایتی درباره یکی از صحابه پیامبر اکرم(ص) گفت: در برخی نقل‌های روایی، به مسئله فشار قبر و اهمیت رفتار انسان در زندگی دنیا اشاره شده است.
وی افزود: پیام تربیتی این دسته از روایات آن است که ظاهر زندگی اجتماعی و میزان احترام دیگران، به‌تنهایی معیار نهایی سعادت انسان نیست؛ بلکه رفتار او در زندگی خصوصی و چگونگی رعایت حقوق دیگران نیز اهمیت دارد.
حجت‌الاسلام رضوی تأکید کرد: انسان باید مراقب باشد که در برابر دیگران چهره‌ای موجه داشته باشد، اما در محیط خانه با اعضای خانواده بدرفتاری کند. اصلاح اخلاق، جبران اشتباهات و رعایت حقوق دیگران باید از همین دنیا آغاز شود.
صراط قیامت و بازتاب رفتار انسان در دنیا
وی با اشاره به موضوع صراط در قیامت اظهار کرد: در روایات، صراط به‌عنوان یکی از مراحل مهم عبور انسان در قیامت مطرح شده است و در برخی نقل‌ها از دشواری عبور از آن سخن گفته‌اند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به مباحث اخلاقی مرحوم حجت‌الاسلام والمسلمین محمدتقی فلسفی درباره صراط گفت: یکی از نکات مهم در این بحث، توجه به تأثیر رفتارها و انتخاب‌های انسان در دنیا بر سرنوشت اخروی اوست.
وی با استفاده از مثال انعکاس تصویر انسان در آینه افزود: همان‌طور که تصویر انسان در آینه، حرکت او را بازتاب می‌دهد، رفتارهای انسان نیز می‌تواند در سرنوشت اخروی او تأثیرگذار باشد.
حجت‌الاسلام رضوی با تأکید بر اهمیت اخلاص خاطرنشان کرد: اخلاص از ویژگی‌هایی است که به‌آسانی به دست نمی‌آید. انسان باید در عبادت، خدمت به دیگران و انجام وظایف اجتماعی، نیت خود را اصلاح کند و مراقب باشد که رفتارهایش صرفاً برای جلب توجه دیگران نباشد.
سوره یوسف؛ الگویی برای مقاومت در برابر گناه
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به داستان حضرت یوسف(ع) در قرآن کریم اظهار کرد: یکی از درس‌های مهم سوره یوسف، پایداری در برابر وسوسه‌ها و حفظ عفت در شرایط دشوار است.
وی افزود: در داستان حضرت یوسف(ع)، هنگامی که زمینه گناه فراهم شد، آن حضرت با یادآوری جایگاه خود در پیشگاه خداوند و پناه بردن به او، در برابر وسوسه مقاومت کرد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تعبیر «مَعَاذَ اللَّهِ» در آیه ۲۳ سوره یوسف گفت: رفتار حضرت یوسف(ع) نشان می‌دهد که انسان برای عبور از آزمون‌های اخلاقی باید از پیش، چارچوب اعتقادی و اخلاقی روشنی داشته باشد.
وی ادامه داد: عفت و خویشتن‌داری در فرهنگ دینی، نشانه‌ای از تسلط بر نفس و توانایی مقاومت در برابر خواسته‌های نادرست است. انسان باید این ویژگی را در خود تقویت کند و اجازه ندهد شرایط دشوار، او را از اصول اخلاقی و دینی دور سازد.
عقبات قیامت و ضرورت خودسازی
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به فرازهایی از نامه ۳۱ نهج‌البلاغه اظهار کرد: امیرالمؤمنین علی(ع) در این نامه، انسان را به توجه به دشواری‌های مسیر آخرت دعوت می‌کنند و ضرورت آمادگی برای عبور از این مراحل را یادآور می‌شوند.
وی با اشاره به آیه چهارم سوره بلد، «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی کَبَدٍ»، افزود: زندگی انسان با رنج و دشواری همراه است و عبور از موانع، بخشی از مسیر رشد او به شمار می‌رود. قرآن کریم نیز در سوره بلد از «عقبه» سخن می‌گوید؛ گردنه‌ای که عبور از آن به تلاش و تحمل سختی نیاز دارد.
استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: اگر انسان در دنیا برای عبور از موانع اخلاقی و معنوی تلاش کند، می‌تواند امیدوار باشد که مراحل دشوار آخرت را نیز آسان‌تر پشت سر بگذارد. نکته مهم این است که موانع رشد را بشناسد و برای برطرف کردن آنها اقدام کند.
چهار بخش از قرآن برای شناخت ویژگی‌های مؤمنان
وی با توصیه به مطالعه مجموعه‌ای از آیات قرآن کریم گفت: آیه ۱۷۷ سوره بقره، آیات آغازین سوره مؤمنون، آیات مربوط به «عبادالرحمن» در سوره فرقان و آیات سوره معارج از جمله بخش‌هایی هستند که می‌توان برای شناخت ویژگی‌های مؤمنان به آنها مراجعه کرد.
حجت‌الاسلام رضوی افزود: با بررسی این آیات روشن می‌شود که ایمان در فرهنگ قرآن تنها به اعتقاد زبانی یا انجام برخی مناسک محدود نیست، بلکه مجموعه‌ای از ویژگی‌های اعتقادی، اخلاقی و عملی را در بر می‌گیرد.
وی با اشاره به اهمیت انفاق در این آیات اظهار کرد: انفاق مالی یکی از محورهای مهم در معرفی مؤمنان است و در کنار آن، ویژگی‌هایی مانند پایبندی به عهد، توجه به نیازمندان، اقامه نماز و رعایت حقوق دیگران نیز مورد تأکید قرار گرفته‌اند.
انفاق از آنچه دوست داریم؛ راهی برای رسیدن به نیکی
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به آیه ۹۲ سوره آل‌عمران گفت: خداوند متعال می‌فرماید: «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّیٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ»؛ یعنی هرگز به نیکی حقیقی دست نمی‌یابید، مگر آنکه از آنچه دوست دارید انفاق کنید.
وی افزود: این آیه به یکی از موانع مهم رشد معنوی انسان اشاره دارد؛ دلبستگی به دارایی‌ها و چیزهایی که انسان به آنها علاقه‌مند است. گاهی فرد تصور می‌کند اهل انفاق است، اما وقتی پای بخشیدن چیزی می‌رسد که واقعاً به آن علاقه دارد، با دشواری روبه‌رو می‌شود.
استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: معیار مهم در این زمینه، توجه به میزان دلبستگی انسان و تلاش برای غلبه بر آن است. انفاق باید آگاهانه و متناسب با توانایی فرد باشد و انسان را از بخل و وابستگی افراطی به مال دور کند.
کنار زدن موانع درونی برای رشد معنوی
حجت‌الاسلام رضوی برای توضیح ضرورت اصلاح درونی، به مثال دو قطعه فلز اشاره کرد و گفت: اگر قرار باشد دو قطعه فلز به یکدیگر متصل شوند، برجستگی‌ها و ناهمواری‌های سطح آنها می‌تواند مانع اتصال مناسب شود؛ بنابراین، برای رفع این مانع باید سطح فلز را صاف و صیقلی کرد.
وی افزود: انسان نیز برای نزدیک شدن به خداوند باید موانع درونی خود را برطرف کند. دلبستگی‌های افراطی، بخل، خودخواهی و وابستگی‌های نادرست می‌توانند مانع رشد معنوی شوند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیه ۱۱۱ سوره توبه، «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَیٰ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ»، اظهار کرد: قرآن کریم در این آیه از معامله خداوند با مؤمنان سخن می‌گوید؛ معامله‌ای که در آن جان و مال انسان در مسیر الهی قرار می‌گیرد و وعده بهشت مطرح می‌شود.
وی تأکید کرد: حرکت در این مسیر به تصمیم‌گیری و اقدام عملی نیاز دارد. گاهی انسان تصمیم درستی می‌گیرد، اما پیوسته آن را به آینده موکول می‌کند؛ در حالی که فرصت‌های زندگی محدودند و برای برخی انتخاب‌ها باید در زمان مناسب اقدام کرد.
تصمیم‌های مهم را به آینده موکول نکنیم
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به تجربه‌هایی از تغییر مسیر تحصیلی و زندگی افراد گفت: گاهی انسان مدت زیادی درباره یک تصمیم فکر می‌کند، اما پس از روشن شدن مسیر، باید برای تحقق آن اقدام کند.
وی افزود: فردی را می‌شناختم که در رشته مهندسی تحصیل کرده بود و پس از بررسی و مطالعه به این نتیجه رسید که باید در مسیر علوم قرآنی ادامه تحصیل دهد. هنگامی که تصمیم خود را جدی گرفت، برای آزمون آماده شد و در ادامه توانست به موفقیت‌هایی در این حوزه دست پیدا کند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در مقابل، گاهی افراد برای انجام یک کار خیر یا حمایت از فعالیتی فرهنگی، تصمیم خود را پیوسته به آینده موکول می‌کنند. این در حالی است که برخی فرصت‌ها با اقدام به‌موقع به نتیجه می‌رسند.
وی خاطرنشان کرد: اگر تصمیم درستی گرفته‌ایم، نباید بدون دلیل آن را به تعویق بیندازیم. البته تصمیم‌گیری باید همراه با شناخت، مشورت و توجه به شرایط باشد، اما پس از روشن شدن مسیر، اقدام عملی اهمیت دارد.
دلبستگی‌ها؛ زمینه‌ای برای آزمون الهی
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به داستان‌های قرآنی درباره حضرت ابراهیم(ع)، حضرت یعقوب(ع) و حضرت یوسف(ع) اظهار کرد: در قرآن کریم، زندگی پیامبران با آزمون‌هایی همراه بوده است که به دلبستگی‌های مهم آنان مربوط می‌شد.
وی افزود: داستان حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) و نیز داستان حضرت یعقوب(ع) و حضرت یوسف(ع)، از جمله نمونه‌هایی هستند که می‌توان از آنها درباره جایگاه دلبستگی‌ها و تسلیم در برابر اراده الهی درس گرفت.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ماجرای حضرت یعقوب(ع) و فرزندش بنیامین گفت: این داستان نشان می‌دهد که دلبستگی‌های انسان می‌توانند در مسیر زندگی او موضوع آزمون قرار گیرند. انسان باید مراقب باشد که علاقه به افراد و دارایی‌ها، او را از وظایف الهی و اخلاقی بازندارد.
وی تصریح کرد: گاهی انسان در عبادت و انجام مستحبات پیشرفت می‌کند، اما هنگام کمک مالی، حضور در یک فعالیت اجتماعی یا پذیرفتن مسئولیتی دشوار، از خود تردید نشان می‌دهد. در چنین شرایطی باید میزان آمادگی خود را برای عبور از دلبستگی‌ها ارزیابی کند.
انفاق در روزهای سخت؛ جلوه‌ای از ایمان
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به آیات سوره بلد درباره عبور از عقبه اظهار کرد: قرآن کریم در توضیح این گردنه دشوار، از آزاد کردن بردگان و اطعام در روزهای گرسنگی سخن می‌گوید.
وی افزود: ارزش کمک به دیگران زمانی روشن‌تر می‌شود که انسان در شرایط دشوار قرار دارد و نیازمندان با کمبودهای جدی مواجه‌اند. کمک به دیگران در روزهای سخت می‌تواند جلوه‌ای برجسته از ایثار و ایمان باشد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نمونه‌ای درباره فردی که در شرایط کمبود غذا حاضر به بخشیدن نان خود نشد، گفت: گاهی انسان در ظاهر با رنج دیگران همدردی می‌کند، اما هنگامی که نوبت به اقدام عملی می‌رسد، حاضر نیست بخشی از دارایی خود را در اختیار نیازمند قرار دهد.
وی تأکید کرد: همدردی واقعی باید در رفتار انسان نیز آشکار شود. اگر کسی توان کمک دارد، شایسته است در حد امکان برای رفع نیاز دیگران اقدام کند.
معیار انفاق؛ میزان غلبه بر بخل و دلبستگی
حجت‌الاسلام رضوی با تأکید بر اینکه انفاق تنها به مبلغ پرداخت‌شده محدود نمی‌شود، اظهار کرد: در این زمینه باید به میزان دلبستگی خود توجه کنیم. گاهی مبلغی که برای یک نفر ناچیز است، برای فرد دیگری بخش مهمی از دارایی او به شمار می‌رود.
وی افزود: معیار مهم این است که انسان در مسیر کمک به دیگران، از بخل و دلبستگی افراطی فاصله بگیرد و در حد توان خود مسئولیت اجتماعی و دینی‌اش را انجام دهد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به توصیه امیرالمؤمنین علی(ع) درباره مشورت نکردن با افراد بخیل گفت: در روایات اخلاقی، نسبت به تأثیر خصلت بخل بر تصمیم‌گیری انسان هشدار داده شده است؛ زیرا فرد بخیل ممکن است هنگام ارزیابی یک کار خیر، بیش از هر چیز به حفظ دارایی خود فکر کند.
وی خاطرنشان کرد: عبور از عقبات، تنها به یک اقدام محدود نیست، بلکه مجموعه‌ای از اصلاحات اخلاقی، مالی و رفتاری را شامل می‌شود که انسان باید در طول زندگی دنبال کند.
سبک‌بار بودن؛ شرط عبور آسان‌تر از عقبات
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به فرازی از نامه ۳۱ نهج‌البلاغه اظهار کرد: امیرالمؤمنین علی(ع) در این نامه، انسان را به توجه به دشواری‌های مسیر آخرت دعوت می‌کنند و یادآور می‌شوند که سبک‌باران در این مسیر وضعیت بهتری دارند.
وی افزود: سبک‌بار بودن به معنای کنار گذاشتن مسئولیت‌های خانوادگی و بی‌توجهی به نیازهای زندگی نیست، بلکه منظور آن است که انسان خود را اسیر انباشت بی‌حدوحصر دارایی‌ها و دلبستگی‌های غیرضروری نکند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به زندگی شهید آیت‌الله سیدمحمد حسینی بهشتی گفت: در نقل‌هایی درباره زندگی و وصیت‌نامه ایشان، به سادگی و اختصار در بیان مسائل شخصی اشاره شده است. چنین نمونه‌هایی می‌توانند انسان را به بازنگری در سبک زندگی و میزان وابستگی به امکانات مادی دعوت کنند.
وی تأکید کرد: هر فرد باید متناسب با مسئولیت‌های خانوادگی و شرایط زندگی خود تصمیم بگیرد، اما انباشتن دارایی بدون توجه به نیازهای دیگران و وظایف اخلاقی، نمی‌تواند به‌تنهایی معیار موفقیت انسان باشد.
آمادگی برای آخرت باید از همین دنیا آغاز شود
حجت‌الاسلام رضوی با اشاره به اهمیت آمادگی برای عالم برزخ اظهار کرد: انسان باید پیش از آنکه فرصت زندگی در دنیا به پایان برسد، برای مراحل بعدی آماده شود.
وی افزود: در منابع دینی درباره پرسش‌های عالم برزخ و حسابرسی قیامت مطالبی مطرح شده است. شناخت این مباحث می‌تواند انسان را به اصلاح رفتار و جدی گرفتن مسئولیت‌های خود در دنیا ترغیب کند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیات ۹۹ و ۱۰۰ سوره مؤمنون، به‌ویژه عبارت «رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّی أَعْمَلُ صَالِحًا فِیمَا تَرَکْتُ»، گفت: این آیات هشداری جدی درباره محدود بودن فرصت عمل صالح در دنیاست. انسان نباید اصلاح رفتار و جبران خطاها را تا زمانی نامعلوم به تأخیر بیندازد.
بهره‌گیری از راهنمایی عالمان در مسیر تربیت معنوی
حجت‌الاسلام رضوی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از راهنمایی افراد آگاه و باتجربه اظهار کرد: انسان برای عبور از مراحل دشوار زندگی به شناخت و راهنمایی نیاز دارد. در مسائل معنوی نیز بهره‌گیری از عالمان دینی و افراد آگاه می‌تواند در روشن شدن مسیر مؤثر باشد.
وی با اشاره به تجربه‌ای از دیدار خود با آیت‌الله ناصری گفت: در یکی از دیدارها، مسئله‌ای را مطرح کردم و ایشان پس از توجه به موضوع، توصیه‌ای روشن ارائه کردند. این تجربه برای من یادآور اهمیت بهره‌گیری از راهنمایی افرادی بود که در مسائل معنوی تجربه و شناخت دارند.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: مطالعه کتاب‌ها، شنیدن سخنرانی‌ها و استفاده از منابع آموزشی ارزشمند است، اما در کنار آن باید صبر، تأمل و توجه به شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر گرفت.
وی تصریح کرد: مسیر رشد معنوی با تصمیم‌های لحظه‌ای و هیجانی طی نمی‌شود، بلکه به شناخت، استمرار، اصلاح رفتار و بهره‌گیری از راهنمایی درست نیاز دارد.
فرصت عمل صالح محدود است
حجت‌الاسلام رضوی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به مباحث مربوط به پرسش‌های پس از مرگ اظهار کرد: در آموزه‌های دینی درباره پرسش‌های عالم برزخ و حسابرسی قیامت مطالبی مطرح شده است که هرکدام باید در چارچوب منابع مربوط به خود بررسی شوند.
وی افزود: انسان باید از هم‌اکنون درباره اعتقادات، رفتارها و مسئولیت‌های خود فکر کند و برای پاسخ‌گویی نسبت به اعمالش آمادگی داشته باشد. توجه به آخرت نباید صرفاً به ترس از مرگ محدود شود، بلکه باید به اصلاح زندگی و افزایش مسئولیت‌پذیری منجر شود.
استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: پیام اصلی آموزه‌های مربوط به آخرت این است که انسان پیش از پایان یافتن فرصت دنیا، مسیر خود را اصلاح کند و با شناخت، اخلاص و عمل صالح به استقبال زندگی پس از مرگ برود.
وی در پایان با اشاره به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س)، بر ضرورت توجه به معارف اهل‌بیت(ع) و بهره‌گیری از آموزه‌های آنان در اصلاح زندگی فردی و اجتماعی تأکید کرد.