محمود شوری، تحلیل‌گر مسائل اوراسیا در گفتگو با خبرآنلاین تاکید کرد: طرف آمریکایی در این گفت‌وگوها، طرفی نیست که روسیه و چین بتوانند با اطمینان زیادی به توافق‌های آن امیدوار باشند یا نسبت به پایبندی واشنگتن به آن‌ها مطمئن باشند. به اعتقاد من، ترامپ در شرایط بحرانی قرار دارد و مسائلی که برای خود ایجاد کرده است، شاید در حال حاضر ارتباط چندانی با موضوع روسیه یا چین نداشته باشد.

خبرآنلاین - محمد عارف معزی: نشست سه‌جانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ در شرایطی مورد توجه قرار گرفته که اختلافات راهبردی میان واشنگتن، مسکو و پکن همچنان پابرجاست. اگرچه گردهمایی سه قدرت بزرگ می‌تواند بر تحولات بین‌المللی تأثیرگذار باشد، اما تفاوت منافع و اولویت‌های آن‌ها، دستیابی به توافقی جامع برای مدیریت نظم جهانی را دشوار می‌کند. پرونده ایران، کنترل تسلیحات هسته‌ای و بحران‌های منطقه‌ای از جمله موضوعاتی هستند که ممکن است در این گفت‌وگوها مطرح شوند؛ بااین‌حال، اختلاف رویکردها، به‌ویژه درباره تعهدات هسته‌ای، چشم‌انداز تفاهم مشترک را محدود می‌کند.

مقایسه این نشست با کنفرانس تهران و اجلاس یالتا نیز چندان دقیق به نظر نمی‌رسد؛ چراکه برخلاف قدرت‌های پیروز جنگ جهانی دوم، سه کشور امروز دستورکار و اهداف مشترکی برای ترسیم نظم جدید ندارند. در چنین شرایطی، اهمیت اصلی نشست بیش از توافق‌های عملی، در پیام سیاسی و نمادین آن و نمایش تداوم تعامل میان سه قدرت ارزیابی می‌شود.

در همین راستا، خبرگزاری خبرآنلاین در گفتگویی با محمود شوری، تحلیل‌گر مسائل اوراسیا به بررسی ابعاد و جزئیات این رویداد پرداخته است.

در ادامه مشروح گفتگوی شوری با خبرآنلاین را می‌خوانید؛

روس‌ها و چینی‌ها می‌دانند که نمی‌توان انتظار چندانی از نتایج گفت‌وگوها با ترامپ داشت/ این نشست بیش از آنکه جنبه عملی و نتیجه‌بخش داشته باشد، واجد جنبه‌ای نمادین است

*** نشست سه‌جانبه ترامپ، پوتین و شی جین‌پینگ با چه اهداف و دستور کاری برگزار می‌شود؟ آیا این دیدار صرفاً فرصتی برای گفت‌وگو درباره اختلافات سه قدرت است یا می‌تواند به توافق‌هایی برای مدیریت نظم جهانی منجر شود؟

طرف آمریکایی در این گفت‌وگوها، طرفی نیست که روسیه و چین بتوانند با اطمینان زیادی به توافق‌های آن امیدوار باشند یا نسبت به پایبندی واشنگتن به آن‌ها مطمئن باشند. دیدار و گفت‌وگوی میان سه قدرت بزرگی همچون روسیه، چین و آمریکا می‌تواند نقشی تعیین‌کننده و تأثیرگذار در تحولات آتی بین‌المللی داشته باشد؛ بااین‌حال، باید در نظر داشت که این نشست سه‌جانبه در شرایط کنونی احتمالاً بیش از آنکه جنبه عملی و نتیجه‌بخش داشته باشد، واجد جنبه‌ای نمادین است. نباید تصور کرد که چنین دیداری می‌تواند شکاف‌های موجود میان این سه قدرت را برطرف کند یا به مدیریت مؤثر برخی مسائل و بحران‌های بین‌المللی بینجامد؛ زیرا روسیه، چین و آمریکا هرکدام در شرایط خاصی قرار دارند و نمی‌توان انتظار داشت که گفت‌وگوها و تعاملات میان آن‌ها به نتایجی مؤثر و تعیین‌کننده منجر شود.

اگر از منظر هر یک از این سه کشور به موضوع نگاه کنیم، درمی‌یابیم که هرکدام دلایل، انگیزه‌ها، شرایط و ظرفیت‌های متفاوتی دارند. به همین دلیل، تصور اینکه یک دستورکار واحد بتواند این سه قدرت بزرگ را درباره راه‌های حل یک بحران یا مسئله مشخص به اجماع برساند، در شرایط کنونی واقع‌بینانه نیست.

روسیه در حال حاضر بیش از هر چیز به دنبال آن است که از طریق حضور در چنین نشست‌هایی نشان دهد همچنان یکی از قدرت‌های بزرگ و تأثیرگذار جهان است. با وجود تمام تلاش‌هایی که پس از جنگ اوکراین برای منزوی‌کردن روسیه و اعمال تحریم علیه این کشور صورت گرفت، مسکو می‌خواهد اثبات کند که همچنان می‌تواند به‌عنوان یکی از سه قدرت اصلی جهان در چنین گفت‌وگوهایی حضور داشته باشد. از این منظر، حتی جنبه نمادین نشست و نفس گفت‌وگوهای میان رهبران این کشورها نیز برای روسیه اهمیت و تأثیرگذاری قابل‌توجهی دارد.

در مورد چین نیز طبیعتاً با توجه به دیدگاه‌ها و ملاحظات این کشور، پکن به دنبال حفظ روابط مطلوب و تداوم تعاملات خود با روسیه است. در عین حال، چین تلاش می‌کند اختلافات و مسائل مشترک خود با آمریکا را نیز مدیریت کند و در جریان این گفت‌وگوها به آن‌ها بپردازد.

نکته مهم این است که طرف آمریکایی در این گفت‌وگوها، طرفی نیست که روسیه و چین بتوانند با اطمینان زیادی به توافق‌های آن امیدوار باشند یا نسبت به پایبندی واشنگتن به آن‌ها مطمئن باشند. به اعتقاد من، ترامپ در شرایط بحرانی قرار دارد و مسائلی که برای خود ایجاد کرده است، شاید در حال حاضر ارتباط چندانی با موضوع روسیه یا چین نداشته باشد.

از سوی دیگر، ترامپ در نهایت تنها دو سال دیگر در قدرت خواهد بود و به همین دلیل، روس‌ها و چینی‌ها نیز می‌دانند که نمی‌توان انتظار چندانی از نتایج این گفت‌وگوها داشت.

نکته مهم‌تر این است که اساساً دستورکار جهانی مشترکی میان این سه طرف وجود ندارد. شاید آمریکایی‌ها علاقه‌مند باشند موضوعاتی مانند کنترل تسلیحات هسته‌ای و پیمان‌های مرتبط با آن را به محور گفت‌وگوها تبدیل کنند، اما چینی‌ها چنین تمایلی ندارند. از نگاه پکن، چین به لحاظ ظرفیت تسلیحات هسته‌ای در جایگاهی نیست که بخواهد خود را در چارچوب این پیمان‌ها به کاهش تسلیحات متعهد کند.

ترامپ در موضع ضعف، شی در جایگاه برتر؛ سه قدرت و سه مسیر متفاوت / شوری: روسیه و چین می‌دانند توافق‌های احتمالی با ترامپ عمر چندان طولانی نخواهد داشت

اروپایی‌ها می‌دانند ترامپ نمی‌تواند امتیاز چندانی از چین و روسیه بگیرد/ ترامپ با نوعی موضع ضعف وارد این مذاکرات شده است

*** برخی این نشست را با کنفرانس تهران و اجلاس یالتا در دوران جنگ جهانی دوم مقایسه می‌کنند. این مقایسه تا چه اندازه معتبر است و آیا سه قدرت امروز نیز در پی توافق بر سر تقسیم حوزه‌های نفوذ و ترسیم نظم جدید جهانی هستند؟

نمی‌توان انتظار چندانی از نتایج این نشست داشت. بااین‌حال، باید در نظر گرفت که چینی‌ها به نوعی خود را در موضع برتر این گفت‌وگوها می‌بینند؛ زیرا میزبانی و مدیریت نشست را بر عهده دارند. درست است که چنین مقایسه‌هایی درباره احتمال برگزاری کنفرانسی مشابه مطرح می‌شود، اما واقعیت این است که مسائل، دغدغه‌ها و نگرانی‌های روسیه، چین و آمریکا تفاوت‌های بسیاری با یکدیگر دارند. در کنفرانس یالتا و حتی کنفرانس تهران، قدرت‌های بزرگ در جایگاهی قرار داشتند که می‌خواستند درباره آینده نظم بین‌المللی تصمیم‌گیری کنند. آن‌ها قدرت‌های پیروز جنگ جهانی دوم بودند و درصدد تعیین تکلیف نظم جهانی پس از جنگ برآمده بودند.

اما در شرایط کنونی، مسائل و اولویت‌های این سه قدرت کاملاً متفاوت است. روسیه تلاش می‌کند از طریق این تعاملات، جایگاه خود را در عرصه بین‌المللی تثبیت کند و از سوی دیگر، در حل‌وفصل بحران اوکراین و تعیین سرنوشت آینده این بحران، شرایط را به نفع خود تغییر دهد.

چینی‌ها همچنان رویکردی محتاطانه دارند و تلاش می‌کنند دامنه تعهدات خود را گسترش ندهند. به همین دلیل، آن‌ها نیز هنوز به دنبال دستیابی به یک اجماع مشخص درباره چارچوب نظم آینده جهانی نیستند و علاقه چندانی به ورود جدی به این عرصه نشان نمی‌دهند. پکن می‌داند که مسائل و مشکلات جهانی به‌اندازه‌ای گسترده و پیچیده هستند که نمی‌توان به‌سادگی برای آن‌ها راه‌حل مشترکی پیدا کرد یا نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت همه آن‌ها ایفا کرد.

از سوی دیگر، همان‌طور که اشاره کردم، آمریکایی‌ها نیز در شرایطی نیستند که بتوانند با اطمینان درباره ویژگی‌ها و قواعد نظم بین‌المللی آینده تصمیم‌گیری کنند یا چارچوب مشخصی برای آن ترسیم کنند.

بنابراین، شاید بتوان گفت حداقل انتظاری که هر سه طرف از این نشست دارند، این است که بتوانند درباره برخی بحران‌های موجود در عرصه بین‌المللی به دیدگاه‌های نزدیک‌تری دست پیدا کنند. بحران منطقه خلیج فارس و جنگ اوکراین از جمله موضوعاتی هستند که قطعاً در چنین گفت‌وگوهایی مطرح خواهند شد. بااین‌حال، برداشت من و بسیاری از تحلیلگران در کشورهای مختلف، از جمله روسیه، چین و آمریکا، این است که نمی‌توان انتظار چندانی از نتایج این نشست داشت.

نمی‌توان انتظار چندانی از نتایج این نشست داشت. بااین‌حال، باید در نظر گرفت که چینی‌ها به نوعی خود را در موضع برتر این گفت‌وگوها می‌بینند؛ زیرا میزبانی و مدیریت نشست را بر عهده دارند. روس‌ها نیز این فرصت را مغتنم می‌شمارند تا همان‌طور که اشاره کردم، بار دیگر خود را به‌عنوان یک قدرت بزرگ و تأثیرگذار در عرصه بین‌المللی معرفی کنند.

اما در این میان، آمریکایی‌ها و به‌طور کلی اروپایی‌ها و کشورهای غربی، نگاه چندان مثبتی به این نشست ندارند. نخست اینکه اروپایی‌ها در این گفت‌وگوها حضور ندارند. دوم اینکه آن‌ها می‌دانند ترامپ در شرایط کنونی نمی‌تواند امتیاز چندانی از چین و روسیه بگیرد و در واقع، با نوعی موضع ضعف وارد این مذاکرات شده است. به همین دلیل، برخلاف نگاه چینی‌ها و روس‌ها، احتمالاً ارزیابی کشورهای غربی از این گفت‌وگوها چندان مثبت نخواهد بود.

روسیه و چین می‌دانند توافق‌های احتمالی با ترامپ عمر چندان طولانی نخواهند داشت/ سابقه ترامپ در مواجهه با توافقات بین‌المللی چندان مثبت و مطلوب نیست

*** دونالد ترامپ ایده تشکیل گروهی متشکل از قدرت‌های بزرگ برای مدیریت مسائل جهانی را مطرح کرده است. آیا این نشست می‌تواند مقدمه‌ای برای تحقق چنین ایده‌ای و شکل‌گیری سازوکاری جدید در تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی باشد؟

اگر اراده و تلاش مشخصی از سوی آمریکا، به‌ویژه شخص ترامپ، برای تداوم این گفت‌وگوهای سه‌جانبه وجود داشته باشد، می‌توان گفت همین مسئله به‌خودی‌خود دستاوردی حداقلی برای چین و روسیه خواهد بود همان‌طور که اشاره کردم، نمی‌توان سابقه ترامپ در مواجهه با توافقات بین‌المللی، سازمان‌ها و نهادهای جهانی را نادیده گرفت. این سابقه چندان مثبت و مطلوب نیست که سایر طرف‌ها بتوانند به او اعتماد کنند. از سوی دیگر، روسیه و چین نیز به‌خوبی می‌دانند که توافق‌های احتمالی با ترامپ احتمالاً عمر چندان طولانی نخواهند داشت؛ چراکه او حداکثر دو سال دیگر در قدرت خواهد بود. بنابراین، تصور نمی‌کنم چنین ایده‌ای، حتی اگر در چارچوب تعارفات دیپلماتیک مطرح شود، به‌طور جدی مورد توجه طرف‌های دیگر قرار بگیرد.

این نشست نمی‌تواند نقشی تعیین‌کننده در معادلات جهانی ایفا کند/ نمی‌توان این گردهمایی را مبنایی برای تعاملات و توافق‌های بعدی دانست

*** با توجه به رقابت‌ها و اختلافات راهبردی میان واشنگتن، مسکو و پکن، دورنمای موفقیت این نشست را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا باید منتظر توافق‌های عملی بود یا اهمیت اصلی آن در پیام سیاسی و نمادین گردهمایی سه قدرت بزرگ است؟

به نظر می‌رسد هر سه طرف انتظارات بسیار محدودی از این دیدار دارند و می‌دانند که نباید انتظار دستاوردهایی با تأثیر قابل‌توجه بر آینده تحولات بین‌المللی داشته باشند. در واقع، برآورد تحلیلگران نیز این نیست که این نشست بتواند نقشی تعیین‌کننده و تأثیرگذار در معادلات جهانی ایفا کند.

بااین‌حال، اگر اراده و تلاش مشخصی از سوی آمریکا، به‌ویژه شخص ترامپ، برای تداوم این گفت‌وگوهای سه‌جانبه وجود داشته باشد، می‌توان گفت همین مسئله به‌خودی‌خود دستاوردی حداقلی برای چین و روسیه خواهد بود؛ زیرا آن‌ها موفق شده‌اند آمریکا را متقاعد کنند که در مسائل بین‌المللی با این دو کشور وارد گفت‌وگو و تعامل شود. با وجود این، برداشت شخصی من این است که این نشست رویدادی نیست که بتوان چندان روی تداوم آن یا تبدیل‌شدنش به مبنایی برای تعاملات و توافق‌های بعدی حساب باز کرد.