محمد آسیابانی نوشت:. شبکه‌های اجتماعی فضایی گسترده برای روایت زندگی خصوصی، بیان احساسات، شرح شکست‌ها و آشکار کردن تجربه‌های شخصی فراهم کرده‌اند. افراد درباره روابط، ترس‌ها، ناکامی‌ها و خواسته‌های خود سخن می‌گویند و این سخنان در معرض مشاهده، داوری و ثبت قرار می‌گیرند. این وضعیت را می‌توان با پرسش فوکو درباره رابطه میان آشکارسازی خویشتن و سازوکارهای قدرت بررسی کرد.
سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- محمد آسیابانی؛ در سکانس مشهوری از «مهر هفتم» شاهکار جاویدان اینگمار برگمان، شوالیه‌ای به نام آنتونیوس بلاک پس از بازگشت از جنگ‌های صلیبی وارد اتاق اعتراف می‌شود. او پشت شبکه چوبی اتاقک می‌رود و مشغول اعتراف می‌شود با این گمان که شنونده اعترافاتش کشیش است. آنتونیوس از ترس‌ها و تردیدهای خود حرف می‌زند و نقشه‌اش برای شکست دادن مرگ در بازی شطرنج را شرح می‌دهد. شنونده در واقع فرشته مرگ است که چهره‌اش را پشت شبکه پنهان کرده و به سخنان شوالیه گوش می‌دهد. آنتونیوس در فضایی که آن را امن می‌پندارد، راز خود را آشکار می‌کند و اطلاعاتی در اختیار نیرویی قرار می‌دهد که قصد دارد از آن بگریزد. این صحنه پرسشی مهم درباره اعتراف پیش می‌کشد: وقتی انسان از درون خود سخن می‌گوید، چه کسی به این سخنان گوش می‌دهد و دانشی که از این راه به دست می‌آید، در اختیار چه نیرویی قرار می‌گیرد؟ شاید اگر متفکر یگانه و یکه‌ای چون میشل فوکو نبود، هیچگاه پاسخی برای این سوالات بسیار مهم نمی‌یافتیم.
فوکو در سال‌های پایانی فعالیت فکری خود به تاریخ اعتراف در مسیحیت پرداخت. این پژوهش بخشی از طرح گسترده او برای شناخت رابطه میان حقیقت، قدرت و شکل‌گیری سوژه انسانی بود. جلد چهارم مجموعه تاریخ جنسیت، با عنوان «اعترافات تنانگی» یکی از مهم‌ترین آثار این دوره است. فوکو در این کتاب به متون و آموزه‌های نویسندگان مسیحی قرن‌های نخست بازمی‌گردد و شیوه‌هایی را بررسی می‌کند که از طریق آنها فرد به شناخت، بررسی و بیان حقیقت درباره خویش فراخوانده می‌شد. موضوع کتاب باستان‌شناسی یا به تعبیر مترجمان فوکو دیرینه‌شناسی مجموعه‌ای از اعمال و قواعدی است که انسان را به موضوع شناخت و گفتار خودش تبدیل می‌کنند.
برای فهم این بحث باید به صورت‌های مختلف اعتراف در مسیحیت اولیه توجه کرد. در سنت مسیحی، اظهار ایمان هنگام غسل تعمید، آیین توبه و آشکارسازی وضعیت گناه‌آلود و بیان مداوم افکار در جریان هدایت روحانی، تجربه‌هایی با کارکردها و صورت‌های متفاوت بودند. فوکو در بررسی این تاریخ دو مفهوم یونانی exomologesis و exagoreusis را از هم متمایز کرد. مفهوم نخست به اظهار آیینی و آشکار کردن وضعیت فرد گناهکار اشاره دارد؛ عملی که در آن توبه‌کننده وضعیت خود را از طریق مجموعه‌ای از رفتارها و نشانه‌های بیرونی به نمایش می‌گذارد. مفهوم دوم به شیوه‌ای از بیان و بررسی پیوسته افکار در زندگی رهبانی مربوط است. فرد در این شیوه باید افکار و وسوسه‌های خود را برای راهنمای روحانی آشکار کند و در این فرایند، خود را در نسبت با حقیقت و فرمان راهبر قرار دهد. این شیوه‌ها در بستر تاریخی و مناسکی خاص خود شکل گرفته‌اند و اهمیت آنها برای فوکو در پرسشی است که درباره رابطه فرد با حقیقت مطرح می‌کنند: انسان چگونه به بیان حقیقت درباره وضعیت و درون خویش ملزم می‌شود؟ این الزام چه نسبتی با اطاعت دارد؟ و چگونه در جریان این اعمال، صورتی از سوژه انسانی پدید می‌آید که باید خود را پیوسته بررسی و تفسیر کند؟
در بخش نخست «اعترافات تنانگی» فوکو سه حوزه مهم را بررسی می‌کند: غسل تعمید، توبه دوم و آنچه در عنوان «هنر هنرها» آمده است. بحث «هنر هنرها» به هدایت روحانی، قاعده اطاعت، بررسی وجدان و ضرورت اعتراف می‌پردازد. در بحث اعتراف می‌بایست پس از بیان خطا و قول به پایان دادن آن، افکار خود را نیز زیر نظر بگیرد و فی‌المثل نشانه‌های وسوسه را تشخیص دهد و آنها را برای راهنمای روحانی آشکار کند. در این روند گفتن حقیقت درباره خویش به بخشی از تمرین اطاعت تبدیل می‌شود. شخص در این فرایند، خود را در جایگاه کسی قرار می‌دهد که باید درباره آنچه در درونش می‌گذرد سخن بگوید و برای تفسیر آن از راهنمایی شخص دیگری که قاعدتا واسطه‌ای است میان آموزه‌های ربانی و انسان عادی، بهره بگیرد.
فوکو در درس‌گفتارهایی موسوم به حکومت بر زندهها (Du gouvernement des vivants) که در سال ۱۹۸۰ در کلژدوفرانس ارائه کرد، همین مسئله را با صراحت بیشتری صورت‌بندی کرد. پرسش او این بود که چرا در فرهنگ مسیحی غرب، حکومت بر انسان‌ها با الزام به اطاعت همراه شده و از آنها می‌خواهد حقیقت وجود خود، خطاها، امیال و وضعیت روحی‌شان را نیز بیان کنند؟ در اینجا با نوعی رابطه قدرت روبه‌رو هستیم که فرد را به سخن گفتن درباره خودش فرامی‌خواند و او را به پذیرش چارچوبی معین برای تفسیر این سخنان سوق می‌دهد. اعتراف عملی – زبانی با پیامدهای اخلاقی و سیاسی است. فرد از طریق آن خود را در نسبت با حقیقتی قرار می‌دهد که باید آن را کشف و آشکار کند. فوکو این بحث را در ادامه با مفهوم «قدرت شبانی» امتداد داد.
قدرت شبانی الگویی از هدایت است که در مسیحیت شکل تاریخی مهمی پیدا به خود می‌گیرد. شبان مسئول مراقبت از جماعت و تک‌تک افراد آن است. او باید وضعیت هر فرد را بشناسد، مسیر زندگی او را پیگیری کند و برای هدایتش از جزئیات افکار و رفتار او آگاه شود. این رابطه بر مراقبت، هدایت و اطاعت استوار است. شناخت فرد در چنین رابطه‌ای بجز اطلاعات بیرونی درباره رفتار او به شناخت درونیات و شنیدن سخنان او درباره خودش نیز وابستگی دارد. به عبارتی اعتراف در این ساختار به ابزاری برای شناخت فرد و هدایت رفتار او تبدیل می‌شود. فوکو در تبارشناسی خود نشان می‌دهد که برخی فنون بررسی خویشتن، گفتن حقیقت درباره خود و قرار گرفتن در برابر مرجع تفسیرکننده، در شکل‌های گوناگون به نهادهای جدید راه یافته‌اند. روان‌کاوی، پزشکی، نظام قضایی و نهادهای تربیتی هرکدام شیوه‌هایی برای گردآوری سخنان افراد درباره خود پدید آورده‌اند. در این نهادها، فرد درباره تجربه‌ها، رفتارها، امیال و گذشته خود سخن می‌گوید و سخنانش در چارچوب دانش و قواعد تخصصی تفسیر می‌شوند. این نهادها تاریخ و کارکردهای ویژه خود را دارند و به باور فوکو برخی شیوه‌های شناخت و هدایت انسان در کارکردهای ویژه این نهادها بازآرایی شده‌اند.
شاید بتوان گفت در عصر حاضر این مسئله جلوه‌های دیگری نیز به خود دیده است. شبکه‌های اجتماعی فضایی گسترده برای روایت زندگی خصوصی، بیان احساسات، شرح شکست‌ها و آشکار کردن تجربه‌های شخصی فراهم کرده‌اند. افراد درباره روابط، ترس‌ها، ناکامی‌ها و خواسته‌های خود سخن می‌گویند و این سخنان در معرض مشاهده، داوری و ثبت قرار می‌گیرند. پلتفرم‌ها نیز از داده‌های حاصل از این مشارکت برای شناخت علایق و رفتار کاربران استفاده می‌کنند. این وضعیت را می‌توان با پرسش فوکو درباره رابطه میان آشکارسازی خویشتن و سازوکارهای قدرت بررسی کرد. هرکسی در هرجایی که قصد دارد نکته‌ای را درباره زندگی شخصی و خصوصیات خلقی و روانی خود با دیگران به اشتراک بگذارد، باید قبلش از خود بپرسد که این سخن در چه فضایی بیان می‌شود، چه کسی آن را تفسیر می‌کند و چه پیامدهایی برای گوینده و مخاطبانش دارد.
میل به دیده‌شدن و ضرورت توضیح دادن خویش می‌تواند به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود. فرد گاهی برای به رسمیت شناخته شدن، جلب اعتماد یا دریافت تایید دیگران، بخش‌هایی از زندگی خصوصی خود را آشکار می‌کند. روایت شخصی به محتوایی تبدیل می‌شود که قابلیت انتشار، ارزیابی و بازنشر دارد. حقیقت زندگی فرد در معرض گردش قرار می‌گیرد و از زمینه اولیه خود جدا می‌شود. در این وضعیت پرسش اصلی درباره مناسباتی است که آشکارسازی خویشتن را به یک انتظار اجتماعی و گاه ضرورتی روزمره تبدیل می‌کنند.
بازخوانی فوکو از این منظر، توجه به شرایطی است که در آن فرد به سخن گفتن درباره خویش فراخوانده می‌شود و پیامدهای این سخن گفتن را می‌پذیرد. هر نوع بیان حقیقت درباره خود می‌تواند در مناسبات قدرت نقش پیدا کند. اهمیت دارد که فرد در چه رابطه‌ای سخن می‌گوید، چه اختیاری بر روایت خود دارد و تا چه اندازه می‌تواند حدود این آشکارسازی را تعیین کند. البته در آثار متاخر فوکو مفهوم «پارسیا» یا شجاعت حقیقت‌گویی نیز جایگاه مهمی دارد. پارسیا به شیوه‌ای از گفتن حقیقت اشاره می‌کند که با خطرپذیری و مسئولیت گوینده همراه است. فرد حقیقتی را بیان می‌کند که ممکن است موقعیت او را به خطر اندازد و در این کار مسئولیت سخن خود را می‌پذیرد. این مفهوم با اعتراف تفاوت دارد. در اعتراف، فرد در بسیاری از صورت‌های تاریخی آن باید حقیقتی را درباره خویش در برابر مرجعی معین آشکار کند. پارسیا بر کنش شجاعانه حقیقت‌گویی و رابطه گوینده با مخاطب و قدرت تاکید دارد. این تمایز به ما کمک می‌کند صورت‌های مختلف سخن گفتن درباره حقیقت را از یکدیگر تشخیص دهیم.
بر این اساس بازگشت به سکانس مشهور «مهر هفتم» اکنون معنای دیگری پیدا می‌کند. شوالیه در اتاق اعتراف با این تصور سخن می‌گوید که شنونده، رازدار اوست. او نمی‌داند که مخاطبش فرشته مرگ است و سخنانش را در جهت دیگری به کار خواهد گرفت. این صحنه پرسشی درباره اعتماد، شنونده و سرنوشت حقیقتی مطرح می‌کند که انسان از درون خود آشکار می‌سازد. فوکو این پرسش را به سطحی تاریخی و سیاسی می‌برد: چه نهادها و روابطی انسان را به سخن گفتن درباره خویش فرا می‌خوانند؟ چه دانشی از این سخنان تولید می‌شود؟ و این دانش چگونه در هدایت رفتار و شکل دادن به هویت فرد نقش پیدا می‌کند؟ یکی از نتایج مهم این خوانش، توجه به اختیار انسان در بیان حقیقت درباره خویش است. هر انسان آزادی حق دارد درباره آنچه که قرار است از زندگی‌اش روایت کند، درباره مخاطب سخنانش و حدود آشکارسازی تجربه‌های شخصی‌اش تصمیم بگیرد. سکوت نیز می‌تواند بخشی از این اختیار باشد. در جهانی که پیوسته از ما می‌خواهد خود را توضیح دهیم، شناخت سازوکارهای این مطالبه اهمیت پیدا می‌کند و اینجاست که متوجه می‌شویم که پرسش فوکو همچنان پیش روی ماست: وقتی درباره خود سخن می‌گوییم، چه نسبتی میان حقیقتی که بیان می‌کنیم، قدرتی که آن را می‌شنود و سوژه‌ای که از خلال این گفتار شکل می‌گیرد، برقرار می‌شود؟