آثاری که براساس رویدادهای واقعی ساخته شده‌اند، از دیرباز مورد توجه مخاطبان ژانرهای گوناگون بوده‌اند و این آثار، خصوصاً اگر با حضور بازیگران مطرح سینما و موقعیت‌های اکشن همراه باشند، همواره نقطه‌ای طلایی برای جذب مخاطب و موفقیت در گیشه به شمار می‌آیند. از این میان می‌توان به A Beautiful Mind، The Pianist و Zodiac اشاره کرد. جدیدترین ساخته الگانس براتون، By Any Means نیز با تکیه بر همین مؤلفه ساخته شده است؛ اثری که در ابتدا به نظر می‌رسید حرفی برای گفتن دارد. در ادامه به نقد و بررسی این فیلم سینمایی خواهیم پرداخت.
فیلمنامه‌ای بسیار ساده، اما قابل‌قبول
ساشا پن نگارش فیلمنامه By Any Means را برعهده دارد. او که پیش‌تر با نویسندگی در آثاری چون Power Book III: Raising Kanan و Creed 2 و تهیه‌کنندگی Code 8 شناخته شده بود، این‌بار داستانی از یک پرونده امنیتی را به‌عنوان منبع فیلمنامه خود برگزیده است. یک آدمکش بدنام مافیایی و یک مأمور جوان سیاه‌پوست اف‌بی‌آی برای بررسی قتل رهبران حقوق مدنی در سال ۱۹۶۶ در می‌سی‌سی‌پی با یکدیگر همکاری می‌کنند. این خلاصه داستان از این جهت که بخش‌های مختلف پرونده تا مدت‌زمان زیادی مسکوت مانده بودند، به‌خودی‌خود توجه مخاطبان را جلب می‌کند. علاوه بر این، افزوده شدن موضوعاتی چون داغ بودن مباحث تبعیض نژادی به ماجرای قتل ورنون دامر نیز علاقه‌مندان ژانرهای تاریخی و بیوگرافی را بیش از پیش به تماشای اثر ترغیب می‌کند. مسیر روایت با محول شدن پرونده به وین استرایدر آغاز می‌شود و با پایان روند بررسی و تعیین محکومان به اتمام می‌رسد. فیلمنامه در کلیات قابل تأمل است؛ اما هر بار که پن به گسترش داستان و ارائه جزئیات می‌پردازد، صرفاً مؤلفه‌هایی کلیشه‌ای به نمایش می‌گذارد. نوشته پن به‌قدری ساده است که از آغاز هر سکانس می‌توان پایان آن را پیش‌بینی کرد. بااین‌حال، این سادگی چندان نامطلوب نیست؛ چراکه روند روایت از منطق خارج نشده و اتفاقات، در مواردی، معقول و باورپذیر هستند. البته نباید این نکته را نادیده گرفت که برخی رخدادها بیش از اندازه ساده‌انگارانه و سطحی پرداخت شده‌اند و بار دراماتیک خود را از دست داده‌اند.
هشدار اسپویل
برای مثال، می‌توان به لحظه پیدا کردن دو نفر از قاتلان دامر اشاره کرد. استرایدر و اسکارپا، افسر اف‌بی‌آی و مافیای مشهور، هر دو بدون مواجهه با هیچ چالش یا طی کردن مسیر مشخصی برای یافتن دو قاتل، به محل حضور آن‌ها می‌رسند. این میزان از ساده‌سازی و فقدان پرداخت سینمایی به جزئیات، از جمله ضعف‌هایی است که فیلمنامه اثر با خود دارد و نویسنده نیز راهکاری برای برطرف کردن آن ارائه نکرده است.
شخصیت‌پردازی و عمق‌بخشی به کاراکترها نیز از دیگر نقاط ضعف نوشته ساشا پن است. هیچ‌یک از شخصیت‌های By Any Means نمی‌توانند همدلی مخاطب را برانگیزند؛ چراکه نویسنده اطلاعاتی از پیشینه آن‌ها در اختیار بیننده قرار نمی‌دهد. همچنین هیچ اتفاق محسوسی از گذشته یا واکنشی که در نتیجه یک رخداد و متناسب با تجربه‌های پیشین زندگی فرد شکل گرفته باشد، در اثر وجود ندارد تا بتوان از این طریق به عمق شخصیت‌ها پی برد و با آن‌ها همراه شد.
شاید بتوان گفت این سهل‌انگاری در پرداخت شخصیت‌ها، مهم‌ترین عامل شکست فیلمنامه است.
کارگردانی مشابه سایر آثار اکشن، و نه یک فیلم زندگی‌نامه‌ای
الگانس براتون که یازدهمین تجربه فیلم‌سازی خود را به‌عنوان کارگردان پشت سر گذاشته، از همان الگوی رایج میان سازندگان آثار اکشن بهره برده است. از میزانسن تا نورپردازی زرد و سایه‌های روی چهره، انتخاب لوکیشن‌های سینمایی و جلوه‌های ویژه آتش‌سوزی و تیراندازی، همگی گویای این نکته هستند که براتون در ابتدا قصد ساخت یک فیلم بیوگرافی یا مستند را داشته؛ اما در عمل، تمایل او به تولید اثری در ژانر درام و اکشن بیشتر بوده و فیلم را نیز براساس همین رویکرد پیش برده است. ساخته جدید الگانس براتون نشان می‌دهد که او صرفاً تلاش داشته از عبارت Based on true events در مسیر تبلیغات و فروش اثر استفاده کند و از این طریق، احتمال موفقیت آن در گیشه را افزایش دهد. تنها نکته قابل قبول در کارگردانی، پرداختن به مسائلی چون تفاوت نگرش‌های اجتماعی و تبعیض نژادی و تمرکز بر آن‌ها در موقعیت‌های متعدد است. براتون با هدایت بازیگران نقش‌های فرعی و همچنین تعیین درست جایگاه افراد مختلف با رنگ پوست متفاوت، خصوصاً در فضاهای بسته، این مؤلفه را به شکلی قابل قبول در معرض دید مخاطبان قرار داده است.
بازیگران فیلم؛ باز هم یک سوپراستار در کنار انتخاب‌هایی کلیشه‌ای
گروه بازیگران By Any Means را افرادی چون مارک والبرگ، یحیی عبدالمتین دوم، نیکول بهاری، جیانکارلو اسپوزیتو و دیوید استراتایرن تشکیل داده‌اند. با نگاهی اجمالی به فهرست بازیگران اثر، بلافاصله به یاد فیلم‌هایی چون Revolver، In The Grey، Get Out و Exit Protocol می‌افتیم و درمی‌یابیم که فرمولی نخ‌نما، در ساخته براتون مجدداً به کار رفته است؛ استفاده از یک بازیگر شناخته‌شده برای جذب طرفداران او به فیلم و در نتیجه، افزایش فروش آن. والبرگ، بازیگر مطرح هالیوود، که او را با آثاری چون The Fighter، Ted، Transformers: Age of Extinction، The Family Plan و The Departed به یاد می‌آوریم، در حضور تازه خود همچنان عملکرد خوبی دارد. تسلط بالای او بر میمیک صورت، حرکات بدن متناسب با وضعیت کاراکتر، خصوصاً در سکانس‌های اکشن، و تنظیم لحن صدا هنگام بیان دیالوگ‌ها، نه‌تنها نقش گرگ اسکارپا را از سایر شخصیت‌ها متمایز کرده، بلکه او را چندین گام از فیلم پرسروصدای قبلی‌اش، The Family Plan 2، جلوتر برده است.
در کنار والبرگ، یحیی عبدالمتین در نقش افسر اف‌بی‌آی، وین استرایدر، حضور دارد. عبدالمتین که با ایفای نقش در Aquaman، Us و Black Mirror توانایی‌های بازیگری خود را به نمایش گذاشته بود، این‌بار بیش از اندازه کلیشه‌ای ظاهر شده است. این ویژگی بیش از سایر بخش‌ها در شیوه بیان دیالوگ‌های او نمایان می‌شود. دیالوگ‌گویی وی کاملاً مشابه نیروهای امنیتی در آثاری چون Seven، The Town، Beekeeper و سایر فیلم‌های اکشن و پلیسی است. از طرفی، در طول By Any Means هیچ احساس ملموسی در چهره عبدالمتین دیده نمی‌شود و حتی گریه او نیز، به‌دلیل فقدان کنترل مناسب بر اجزای صورت، از باورپذیری لازم برخوردار نیست و نمی‌تواند حس همدردی مخاطب را برانگیزد. انضباط حرکات بدن این بازیگر نیز بیش از حد معمول است و تقریباً تا سکانس‌های پایانی فیلم، حالتی ربات‌گونه به شخصیت او بخشیده است. سایر بازیگران اثر نیز عملکردی کلیشه‌ای از خود ارائه کرده‌اند.
از نکات جالب‌توجه در By Any Means می‌توان به حضور جیانکارلو اسپوزیتو، بازیگر مشهور سریال Breaking Bad در نقش ورنون دامر اشاره کرد. با اینکه بازی اسپوزیتو قابل بحث است و این بازیگر، خصوصاً در حرکات دست خود، اجرای مناسبی داشته، انتخاب او برای ایفای نقش دامر تعجب‌برانگیز است. علت این تعجب آن است که طبق تصاویر موجود، دامر سفیدپوست بوده، اما بااین‌حال الگانس براتون بازیگری سیاه‌پوست را برای ایفای این نقش برگزیده است.
دو عنصر با دو عملکرد متفاوت؛ تصویربرداری خوب و تدوین ضعیف
تصویربرداری By Any Means از معدود نقاط قوت آن به شمار می‌آید و می‌توان از آن به‌عنوان یکی از بخش‌های موفق فیلم یاد کرد. آنته چنگ که فیلم‌برداری آثاری چون Blue Bayou، فیلم کوتاه Angles Landing و مینی‌سریال His & Hers را برعهده داشته، در این فیلم توانایی‌های خود را بهتر از گذشته به نمایش گذاشته است. ثبت فاصله مناسب دوربین از سطح زمین، انتخاب لنز متناسب با موقعیت و وضعیت کاراکتر، حرکت پن دوربین برای ارائه برخی اطلاعات، از جمله مؤلفه‌های موفقیت چنگ در مقام فیلم‌بردار هستند.
در مقابل، تدوین وضعیت مطلوبی ندارد. کریستن اسپراگ، تدوینگر فیلم، که پیش‌تر این مسئولیت را در آثاری چون Manos sucias و Master برعهده داشته، در تازه‌ترین فعالیت خود، همچون کارگردانی، از الگوی تولید فیلم مستند فاصله گرفته است. کات‌های سریع و ترنزیشن‌های نامناسب برای آغاز و پایان هر سکانس، از جمله نقاط ضعف تدوین اسپراگ هستند.
موسیقی متن ارکسترال؛ ناآگاه از موقعیت و نیاز آن به موسیقی
موسیقی متن به غیرقابل‌قبول‌ترین بخش فیلم سینمایی By Any Means تبدیل شده است. ترنس بلانچارد، آهنگساز و نوازنده ترومپت، که پیش‌تر موسیقی او را در فیلم BlacKkKlansman شنیده بودیم، تازه‌ترین حضور خود را با حال‌وهوایی ارکسترال پیش برده است. قطعات موسیقی متن در اکثر موقعیت‌های اکشن یا دراماتیک، ترکیبی از سازهای زهی و بادی در قالب یک ارکستر هستند و حتی برای لحظه‌ای نیز نمی‌توانند تشویش یا هیجان را به مخاطب منتقل کنند. موسیقی By Any Means بیش از آنکه به موسیقی متن یک اثر سینمایی شباهت داشته باشد، یادآور ترکیب‌های موسیقایی آثار کمدی است.
در نهایت، می‌توان By Any Means را فیلمی دانست که در ابتدا تصمیم سازندگانش بر تولید یک درام مستندگونه استوار بوده است، اما با وارد کردن مؤلفه‌هایی که ضرورتی برای حضورشان وجود نداشته، از جمله خرده‌داستان‌ها و تعدد موقعیت‌های اکشن، از هویت اصلی خود فاصله گرفته و صرفاً تلاش کرده است تا با استفاده از عنوان Based on true events، افزودن متن‌های طولانی و کم‌ثمر در انتها و نمایش تصاویر پرونده‌های واقعی در تیتراژ ابتدایی، برای خود اعتباری مستندگونه ایجاد کند.
بااین‌حال، این رویکرد نیز با توجه به ضعف‌های موجود در بازیگری، کارگردانی و تدوین، با شکست مواجه شده و از اثر، تنها پوسته‌ای باقی مانده است که عنوان براساس رویدادهای واقعی را یدک می‌کشد. اگرچه مؤلفه‌هایی چون تصویربرداری و جلوه‌های ویژه تا حد زیادی از ناکامی فیلم در گیشه کاسته‌اند، اما همچنان نمی‌توان By Any Means را در فهرست آثار موفق هم‌ژانر خود قرار داد.
نمره نویسنده به فیلم: ۵ از ۱۰