تورم کیسه بیضه یکی از مشکلاتی است که ممکن است در نوزادان و کودکان پسر دیده شود. این وضعیت می‌تواند به دلایل مختلفی، از تجمع مایع در اطراف بیضه تا فتق مغبنی یا پیچ‌خوردگی بیضه، ایجاد شود. برخی از علل آن بی‌خطرند و با گذشت زمان برطرف می‌شوند؛ اما بعضی دیگر به بررسی و درمان فوری نیاز دارند.
تورم کیسه بیضه چیست؟
کیسه بیضه یا اسکروتوم، ساختاری پوستی در زیر آلت تناسلی است که بیضه‌ها را در خود جای می‌دهد. تورم این ناحیه ممکن است در یک طرف یا هر دو طرف ایجاد شود و با درد، قرمزی، حساسیت یا تغییر اندازه همراه باشد.
تورم ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در ماه‌ها و سال‌های بعد ظاهر شود. همچنین می‌تواند به‌تدریج افزایش یابد یا به‌صورت ناگهانی بروز کند. علت تورم، زمان شروع آن و وجود علائم همراه، در تشخیص و انتخاب روش درمان اهمیت دارند.
علل تورم کیسه بیضه در کودکان
هیدروسل؛ تجمع مایع اطراف بیضه
هیدروسل به تجمع مایع در اطراف بیضه گفته می‌شود و یکی از علل شایع تورم کیسه بیضه در نوزادان است. این عارضه معمولاً بدون درد است و به شکل تورمی نرم در کیسه بیضه دیده می‌شود.
در دوران جنینی، بیضه‌ها از داخل شکم به کیسه بیضه منتقل می‌شوند. گاهی مجرایی که در این مسیر وجود دارد، پس از تولد کاملاً بسته نمی‌شود و مایع می‌تواند از ناحیه شکم به اطراف بیضه راه پیدا کند. در موارد دیگر، مجرا بسته شده است، اما مقداری مایع در اطراف بیضه باقی می‌ماند.
بسیاری از هیدروسل‌های نوزادی به‌تدریج و بدون درمان برطرف می‌شوند. پزشک ممکن است وضعیت کودک را در طول زمان بررسی کند و در صورت باقی‌ماندن هیدروسل یا وجود ارتباط غیرطبیعی با شکم، جراحی را توصیه کند.
هیدروسل معمولاً خطرناک نیست؛ بااین‌حال، تشخیص آن باید توسط پزشک انجام شود، زیرا ممکن است از نظر ظاهری با فتق مغبنی شباهت داشته باشد.
فتق مغبنی؛ ورود بافت شکم به کشاله ران یا کیسه بیضه
فتق مغبنی (اینگوینال) زمانی ایجاد می‌شود که بخشی از بافت داخل شکم، مانند روده، از یک ناحیه ضعیف یا مجرای بسته‌نشده در کشاله ران عبور کند. در نوزادان پسر، این بافت ممکن است وارد کیسه بیضه شود و باعث ایجاد برجستگی یا تورم شود.
این برجستگی ممکن است هنگام گریه، زور زدن یا فعالیت کودک بیشتر دیده شود و در زمان استراحت کاهش یابد. بااین‌حال، ظاهر تورم به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
فتق مغبنی در کودکان معمولاً به ارزیابی جراح و ترمیم جراحی نیاز دارد؛ حتی اگر برجستگی گاهی ناپدید شود. اگر فتق گیر بیفتد و به داخل شکم بازنگردد، ممکن است خون‌رسانی به بافت گرفتار مختل شود و وضعیت به اورژانس پزشکی تبدیل شود.
پیچ‌خوردگی بیضه؛ یک وضعیت اورژانسی
پیچ‌خوردگی بیضه زمانی رخ می‌دهد که بیضه در داخل کیسه بیضه می‌چرخد و جریان خون آن مختل می‌شود. این وضعیت ممکن است در سنین مختلف، از دوره نوزادی تا نوجوانی، اتفاق بیفتد.
مهم‌ترین نکته برای والدین این است که تورم ناگهانی یا دردناک کیسه بیضه را اورژانسی در نظر بگیرند و مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازندعلائم احتمالی عبارت‌اند از:
- درد ناگهانی و شدید در بیضه یا کیسه بیضه
- تورم و حساسیت ناحیه
- قرمزی یا تغییر رنگ کیسه بیضه
- تهوع، استفراغ یا درد شکم
در نوزادان، علائم ممکن است متفاوت باشند و همیشه به شکل درد قابل تشخیص بروز نکنند.
پیچ‌خوردگی بیضه یک اورژانس پزشکی است. تأخیر در درمان می‌تواند به آسیب دائمی بیضه منجر شود؛ بنابراین، در صورت شک به این عارضه، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. نباید منتظر ماند تا درد یا تورم خودبه‌خود برطرف شود.
عفونت و التهاب
برخی عفونت‌ها یا التهاب‌های بیضه و بافت‌های اطراف آن نیز می‌توانند باعث تورم، درد، قرمزی و حساسیت شوند. تب، بی‌حالی یا درد هنگام ادرار کردن ممکن است از علائم همراه باشند.
علت عفونت می‌تواند بسته به سن کودک و نوع بیماری متفاوت باشد. برای تشخیص، پزشک علائم را بررسی می‌کند و در صورت لزوم آزمایش یا تصویربرداری درخواست می‌دهد. درمان نیز بر اساس علت زمینه‌ای تعیین می‌شود.
آسیب و ضربه
ضربه به ناحیه تناسلی ممکن است باعث درد، تورم یا کبودی شود. شدت آسیب از موارد خفیف تا صدماتی که به بررسی فوری نیاز دارند، متفاوت است.
اگر پس از ضربه، درد شدید یا مداوم، تورم قابل‌توجه یا تغییر رنگ ایجاد شود، کودک باید فوراً ارزیابی پزشکی شود. حتی اگر شدت آسیب مشخص نباشد، درد یا تورم پایدار پس از ضربه نباید نادیده گرفته شود.
علائم و تشخیص تورم کیسه بیضه
علائم به علت زمینه‌ای بستگی دارند. برخی کودکان فقط تورم بدون درد دارند؛ درحالی‌که برخی دیگر دچار درد، قرمزی، حساسیت، تب، استفراغ یا تغییر در اندازه و ظاهر کیسه بیضه می‌شوند.
برای تشخیص، پزشک درباره زمان شروع تورم، تغییرات آن، وجود درد، سابقه ضربه و علائم همراه سؤال می‌کند. سپس شکم، کشاله ران و کیسه بیضه را معاینه می‌کند.
بر اساس یافته‌های معاینه، ممکن است از روش‌های زیر استفاده شود:
- سونوگرافی: برای بررسی بیضه‌ها، تجمع مایع و برخی علل تورم، در صورت نیاز.
- آزمایش ادرار: در صورت شک به عفونت ادراری یا برخی عفونت‌های مرتبط.
- آزمایش‌های دیگر: در صورت نیاز و بر اساس علائم کودک.
در موارد مشکوک به پیچ‌خوردگی بیضه، ارزیابی اورژانسی ضروری است و انجام آزمایش یا تصویربرداری نباید باعث تأخیر در درمان شود.
درمان تورم کیسه بیضه در کودکان
درمان به علت تورم، سن کودک و شدت علائم بستگی دارد. یک روش درمانی واحد برای همه موارد وجود ندارد.
- هیدروسل: در بسیاری از نوزادان، پزشک ابتدا وضعیت را تحت نظر می‌گیرد؛ زیرا ممکن است مایع به‌تدریج جذب شود. در صورت باقی‌ماندن هیدروسل یا وجود شرایط خاص، جراحی ممکن است لازم باشد.
- فتق مغبنی: معمولاً به ترمیم جراحی نیاز دارد. در صورت گیر افتادن فتق یا اختلال خون‌رسانی، درمان فوری ضروری است.
- پیچ‌خوردگی بیضه: به ارزیابی و جراحی اورژانسی برای بازگرداندن جریان خون نیاز دارد.
- عفونت یا التهاب: درمان بر اساس علت مشخص می‌شود و ممکن است شامل داروهای تجویزشده پزشک باشد.
- آسیب و ضربه: روش درمان به شدت آسیب بستگی دارد؛ صدمات قابل‌توجه یا درد و تورم مداوم باید سریع بررسی شوند.
والدین نباید بدون تشخیص پزشک به کودک آنتی‌بیوتیک یا داروی دیگری بدهند یا برای کاهش تورم به ناحیه فشار وارد کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بروز هرکدام از علائم زیر، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است:
- شروع ناگهانی درد یا تورم کیسه بیضه
- درد شدید یا درد همراه با تهوع، استفراغ یا درد شکم
- تورم سفت، قرمز یا تیره، به‌ویژه اگر با درد همراه باشد
- برجستگی کشاله ران یا کیسه بیضه که دردناک شده یا از بین نمی‌رود
- تورم یا درد قابل‌توجه پس از ضربه
حتی اگر تورم بدون درد باشد، بهتر است کودک در اسرع وقت توسط پزشک معاینه شود؛ به‌ویژه اگر تورم تازه ایجاد شده، در حال بزرگ‌شدن است یا علت آن مشخص نیست.
جمع‌بندی
تورم کیسه بیضه در نوزادان و کودکان می‌تواند ناشی از هیدروسل، فتق مغبنی، پیچ‌خوردگی بیضه، عفونت یا آسیب باشد. برخی از این شرایط با پایش پزشکی برطرف می‌شوند، اما برخی دیگر به درمان سریع نیاز دارند.
مهم‌ترین نکته برای والدین این است که تورم ناگهانی یا دردناک کیسه بیضه را اورژانسی در نظر بگیرند و مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.