سینماپرس: معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاکید بر ضرورت بازنگری در ساختارهای حکمرانی هنر گفت: در بسیاری از بخش‌ها، از جمله نهادها و مقررات به بازنگری نیاز داریم و برخی از مقررات موجود با شرایط امروز هنر تناسب ندارند.
به گزارش سینماپرس، مهدی شفیعی در ششمین نشست میز تخصصی مطالعات حکمرانی هنر که با هدف بررسی چارچوب عملیاتی این نهاد برگزار شد، ضمن تشکر از دغدغه‌مندی اعضا در راستای نهایی شدن طرح پیشنهادی حکمرانی هنر، اظهار کرد: تلاش کرده‌ایم در شوراهای سیاست‌گذاری معاونت هنری، از حضور پژوهشگاه بیشتر بهره ببریم تا نگاه پژوهشی و مطالعاتی در تغییر رویکردها و اصلاح سیاست‌ها موثر باشد.
وی با تاکید بر ضرورت بازنگری در ساختارهای حکمرانی هنر گفت: در بسیاری از بخش‌ها، از جمله نهادها و مقررات، به بازنگری نیاز داریم. حوزه هنر نیز از این قاعده مستثنا نیست. ارکان مختلف زیست‌بوم هنر، از جمله آموزش، تولید، عرضه، نهادهای فعال و زیرساخت‌ها نیازمند انسجام برای رسیدن به مدلی از یک حکمرانی متوازن هستند.
شفیعی افزود: برخی از مقررات موجود با شرایط امروز هنر تناسب ندارند و نیازمند بازنگری هستند. برای نمونه، در حوزه تئاتر، مصوبه‌ای در اواخر دهه ۷۰ از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره صدور پروانه اجرای نمایش به تصویب رسیده است که بر اساس آن، مسئولیت بررسی نمایشنامه‌ها، مشاهده آثار و نظارت بر اجراها بر عهده یک شورای پنج نفره در تهران قرار گرفته است.
معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: این مصوبه در زمانی تدوین شده که تعداد نمایش‌های در حال اجرا در تهران بسیار محدود بود اما امروز تنها در تهران، هر شب بیش از یکصد نمایش روی صحنه می‌رود. با این وجود، همچنان همان ساختار پنج نفره مسئولیت بررسی، ارزشیابی، صدور مجوز و نظارت بر این حجم از فعالیت‌ها را بر عهده دارد. روشن است که چنین ساختاری با شرایط امروز تناسب ندارد.
لزوم شکل‌گیری چرخه پیوسته تولید، عرضه و مصرف آثار هنری
شفیعی با تاکید بر لزوم شکل‌گیری چرخه پیوسته تولید، عرضه و مصرف آثار هنری گفت: داشتن آمار و اطلاعات به روز از وضعیت زیرساخت‌ها، تولید، عرضه و مخاطبان آثار از مهم‌ترین شئون حکمرانی هنر با هدف رفع کاستی‌ها و توسعه فعالیت‌هاست.
وی افزود: متأسفانه هنر در کشور ما تا حدودی رویدادزده شده است. به جز تهران و برخی نقاط محدود، توزیع پایگاه‌های ثابت و مستمر برای تولید و عرضه آثار هنری، متناسب با ظرفیت مخاطبان و علاقه‌مندان به ویژه نسل جوان نیست.
معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تشریح دلایل تشکیل شورای عالی هنر و ادبیات در دولت اظهار کرد: با توجه به نیازها و ضرورت‌هایی که در حوزه هنر وجود دارد و به برخی از آنها اشاره کردم، تصمیم گرفته شد از ظرفیت اجرایی دولت برای تقویت این حوزه استفاده شود، صدای اصناف و فعالان هنری در سطوح عالی دولت شنیده شود، ظرفیت‌های اقتصادی و صنعتی به کمک هنر بیاید و هنر به یکی از اولویت‌های مدیریت عالی استان‌ها تبدیل شود.
شفیعی با تاکید بر اینکه هنر می‌تواند به عنوان یکی از بازوهای مؤثر مدیریت کشور، در پرداختن به مسائل اجتماعی و کمک به حل آنها نقش‌آفرینی کند، افزود: بر همین اساس، شورای عالی هنر و ادبیات در دولت به تصویب رسید؛ شورایی با ساختاری مشابه شورای سینما که در گذشته فعالیت می‌کرد و قرار است بخشی از ظرفیت‌های آن نیز در استان‌ها در این ساختار مورد استفاده قرار گیرد.
وی گفت: امیدواریم با پیوند میان ظرفیت‌های حقوقی و حقیقی، امکان هم‌افزایی نهادها و حل مسائل مختلف حوزه هنر فراهم شود.
تشریح ساختار شوراهای هنر و ادبیات در استان‌ها
معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با تشریح ساختار شورای هنر و ادبیات در استان‌ها اظهار کرد: شوراهای هنر و ادبیات استان‌ها که ذیل شورای عالی تشکیل می‌شوند، حتی می‌توانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند. در هر استان، شورای هنر و ادبیات به ریاست استاندار تشکیل می‌شود و مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان دبیری آن را بر عهده دارد. اعضای متناظر دستگاه‌های حقوقی و تعدادی از هنرمندان و فعالان رشته‌های مختلف هنری نیز در این شورا حضور خواهند داشت.
شفیعی گفت: هدف اصلی این است که توجه مدیریت عالی استان‌ها به ظرفیت هنر جلب شود. استانداران با مسائل و مسئولیت‌های متعددی مواجه هستند و گاهی موضوعات فرهنگی و هنری در میان این اولویت‌ها فراموش می‌شوند. تشکیل این شوراها می‌تواند کمک کند که هنر به عنوان یکی از موضوعات ثابت و مهم در برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری استان‌ها مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ضرورت پیوند هنر با مسائل هر استان افزود: هر استان مسائل فرهنگی اجتماعی خاص خود را دارد و این مسائل در مناطق مختلف کشور یکسان نیست. در گفت‌وگو با شورای فرهنگ عمومی نیز مطرح کرده‌ایم که مسائل و اولویت‌های فرهنگی و اجتماعی استان‌ها احصا شود و در شورای هنر استان مورد بررسی قرار گیرد تا هنرمندان و فعالان هنری بتوانند در بهبود آسیب‌های اجتماعی و ارتقای وضعیت فرهنگی با مدیریت عالی استان همکاری کنند.
معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: هنرمندان و فعالان می‌توانند با تولید آثار متناسب، به مسائل اجتماعی ورود کنند و در حل آنها اثرگذار باشند. برای نمونه، در یکی از دوره‌های جشنواره فجر، با توجه به مسئله آب در کشور، پیشنهاد شد رابطه جامعه با آب از طریق هنر بازتعریف شود. این موضوع با استقبال وزارت نیرو همراه شد و در میدان هنر نیز مورد توجه قرار گرفت. چنین رویکردهایی نشان می‌دهد که هنر می‌تواند به مسائل واقعی جامعه ورود کند و در کنار سایر بخش‌ها نقش‌آفرین باشد.
شفیعی با اشاره به حضور رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور در شورای عالی هنر و ادبیات و حضور برخی اعضای شورای برنامه‌ریزی استان‌ها در شوراهای استانی هنر و ادبیات گفت: امیدواریم با طرح ضرورت‌های حوزه فرهنگ و هنر در این شوراها، توجه سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران به تقویت اعتبارات تولیدات هنری و حمایت از فعالیت‌های هنرمندان جلب شود. این موضوع در نهایت به تقویت زیست‌بوم هنر در استان‌ها کمک خواهد کرد.
وی افزود: ظرفیت‌های مناسبی در اعتبارات فرهنگی خارج از پایتخت و منابع مرتبط با مسئولیت اجتماعی بخش‌های صنعتی و اقتصادی وجود دارد. شورای عالی هنر و ادبیات می‌تواند زمینه استفاده از این ظرفیت‌ها را برای حمایت از فرهنگ و هنر فراهم کند.
تغییر رویکرد آموزش و پرورش نسبت به هنر
معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تغییر رویکرد آموزش و پرورش نسبت به هنر اظهار کرد: خوشبختانه نگاه آموزش و پرورش به هنر نسبت به گذشته تغییر کرده است. در گذشته، پرداختن دانش‌آموزان به فعالیت‌های هنری بیشتر مقوله‌ای حاشیه‌ای بود اما امروز هنرستان‌های هنرهای زیبا در رشته‌های مختلف در سراسر کشور فعالیت می‌کنند.
شفیعی گفت: ظرفیت هنر در حوزه آموزش بسیار مهم است. آشنایی دانش‌آموزان با هنر می‌تواند در افزایش اعتماد به نفس، جامعه پذیری، شناخت تاریخ کشور و تقویت ارتباط آنان با حوزه فرهنگ و هنر مؤثر باشد. مدیران آموزش و پرورش و دانشکده‌های هنری نیز در شوراهای استانی حضور دارند تا بتوان از این ظرفیت‌ها با همگرایی بیشتری استفاده کرد.
وی بر ضرورت مشارکت بخش اقتصادی و صنعتی در حمایت از هنر تاکید کرد و افزود: در بسیاری از کشورهای جهان، بخش اقتصادی و صنعتی با سازوکارهای مختلف از تولید و عرضه آثار هنری حمایت می‌کنند. در برخی کشورها، قوانین مالیاتی به گونه‌ای تنظیم شده است که هزینه‌های مرتبط با تولیدات هنری به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی شناخته می‌شود یا معافیت‌هایی برای آن در نظر گرفته شده است. چنین سیاست‌هایی بدون نیاز به مداخله مستقیم دولت می‌تواند چرخه تولید وعرضه هنر را در رشته‌های مختلف فعال کند.
معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به برخی ابهام‌ها درباره مأموریت شورای عالی هنر و ادبیات اظهار کرد: لازم است تأکید کنم که شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی هنر و ادبیات از نظر جایگاه و مأموریت تفاوت دارند. شورای عالی انقلاب فرهنگی جایگاه سیاست‌گذاری به عنوان یک شورای بالادستی را دارد در حالی که شورای عالی هنر و ادبیات به عنوان نهادی برای همگرایی و هماهنگی در استفاده از ظرفیت‌های موجود زیرساختی، نهادی و اعتباری برای حمایت و توسعه هنر به ویژه در استان‌ها قرار است فعالیت کند.
شفیعی خطاب به حاضران و پژوهشگران گفت: درخواست من این است که در بررسی برنامه‌ها درباره حکمرانی هنر، نگاهی نیز به ساختار جدید شورای عالی هنر و ادبیات و شوراهای استانی داشته باشید. این ساختار می‌تواند در یک بازه زمانی مشخص بسیاری از مسیرها را هموار کند و امیدواریم با کمک و راهنمایی شما بتوانیم سازوکارهای مؤثری برای پیشبرد این مسیرها تعریف کنیم.
چگونگی شکل‌گیری میز تخصصی مطالعات حکمرانی هنر
حسین میرزایی رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات نیز در این نشست با اشاره به شکل‌گیری میز تخصصی مطالعات حکمرانی هنر در چارچوب سیاست‌های کلان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اهار کرد: این میز با همکاری معاونت‌های تخصصی و با هدف توسعه مطالعات کارشناسی و پاسخ‌گویی به نیازهای پژوهشی بخش‌های مختلف حوزه فرهنگ و هنر شکل گرفته است.
وی با اشاره به طرح ایده بهره‌گیری از ظرفیت‌های دانشگاهی، اجرایی و پژوهشی در همایش سیاست‌گذاری هنر در بهمن‌ماه سال گذشته، گفت: در ماه‌های گذشته، جلسات متعددی با حضور صاحب‌نظران و متخصصان حوزه‌های مختلف برگزار شده است تا مسائل حکمرانی هنر از منظرهای گوناگون بررسی شود.
میرزایی با تاکید بر مأموریت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در پشتیبانی پژوهشی از حوزه‌های تخصصی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، هنر را یکی از ارکان اصلی فعالیت‌های این وزارتخانه دانست و افزود: میز تخصصی مطالعات حکمرانی هنر به دلیل ماهیت فرابخشی و تنوع اعضای آن، از ویژگی متمایزی برخوردار است و می‌تواند زمینه پیوند مطالعات کارشناسی با فرایندهای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در حوزه هنر را فراهم کند.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات بیان کرد: یکی از مهم‌ترین کارویژه‌های این میز، بررسی مباحث کارشناسی، مطالعاتی و مسائل اصلی مرتبط با حکمرانی هنر و آماده‌سازی موضوعات لازم برای طرح در شورای هنر است؛ به گونه‌ای که در صورت نیاز، زمینه تدوین مصوبات و اتخاذ تصمیم‌های کارشناسی نیز فراهم شود.
وی گفت: رویکرد موردنظر این است که میز تخصصی مطالعات حکمرانی هنر، ضمن ایفای نقش اتاق فکر، پشتیبانی فکری و کارشناسی شورای هنر را بر عهده بگیرد و به تقویت پشتوانه مطالعاتی تصمیم‌ها و سیاست‌های این شورا کمک کند.
ضرورت مشارکت ذینفعان و بخش خصوصی در حکمرانی هنر
میرزایی با اشاره به ترکیب اعضای میز تخصصی اظهار کرد: در شکل‌گیری این مجموعه تلاش شده است صاحب‌نظران بخش دانشگاهی، مدیران اجرایی، نمایندگان نهادهای مدنی و خانه‌های هنری و متخصصان حوزه‌های مختلف حضور داشته باشند تا مسائل هنر با نگاهی جامع و از زوایای مختلف بررسی شود.
وی با تاکید بر ضرورت گسترش این ترکیب افزود: امیدواریم در ادامه، نمایندگان بخش خصوصی و دیگر ذینفعان حوزه هنر نیز به این جمع اضافه شوند تا از ظرفیت‌های متنوع این حوزه برای پیشبرد اهداف میز تخصصی استفاده شود.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات همچنین بر اهمیت پیوند مباحث کارشناسی با اقتضائات اجرایی حوزه هنر تأکید کرد و گفت: لازم است ظرفیت‌ها و راهکارهایی که در این نشست‌ها شناسایی و بررسی می‌شوند، با تعامل میان اعضای میز تخصصی و مدیران حوزه هنر به مسیر اجرایی مناسبی هدایت شوند و زمینه ریل‌گذاری صحیح برای اقدامات بعدی فراهم آید.
اثربخشی و بهبود فرایندها؛ معیار موفقیت نشست‌های تخصصی
میرزایی در بخش دیگری از سخنان خود، اثربخشی را معیار اصلی موفقیت فعالیت‌های این میز تخصصی دانست و اظهار کرد: گفت‌وگوها و نشست‌های کارشناسی زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسند که به بهبود رویه‌ها و فرایندهای موجود منجر شوند و بتوانند در عمل، مسائل و نیازهای جامعه هنری را پاسخ دهند.
وی افزود: هدف نهایی این تلاش‌ها، خدمت به جامعه هنری و در مقیاسی کلان‌تر، کمک به پیشرفت کشور و تأمین منافع مردم است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت علمی و تجربی اعضای میز تخصصی، از حاضران خواست با طرح دیدگاه‌ها و تبادل نظر، به غنای مباحث و دستیابی به راهکارهای مؤثر در حوزه حکمرانی هنر کمک کنند.