تهران - ایرنا - فیلم مستند «خارج از زمین» به روایت روزهایی می‌پردازد که اعضای تیم ملی فوتبال زنان ایران، در میان حاشیه‌های رسانه‌ای، دوری از خانواده و شرایط دشوار جنگ، تجربه‌ای متفاوت را پشت سر گذاشتند؛ روایتی جمعی از دخترانی که در روزهای پرالتهاب، دوباره کنار یکدیگر ایستادند.
نازنین زهرا رفیعی، کارگردان مستند «خارج از زمین»، درباره شکل‌گیری ایده این فیلم در گفت‌وگو با ایرنا اظهار کرد: از ابتدا علاقه‌مند بودم درباره ورزش زنان مستند بسازم. صعود تیم ملی فوتبال زنان ایران به جام ملت‌های آسیا اتفاق ارزشمندی بود، اما قرار گرفتن تیم در گروهی دشوار و هم‌زمانی این رقابت‌ها با شرایط جنگی، مسیر متفاوتی را پیش روی بازیکنان قرار داد. در ادامه هم حواشی رسانه‌ای، به‌ویژه انتشار خبر پناهندگی تعدادی از بازیکنان، توجه‌ها را به این تیم جلب کرد.
او ادامه داد: من اخبار مربوط به تیم را دنبال می‌کردم و تلاش کردم خودم را به بازیکنان برسانم، اما شرایط جنگی و دشواری خروج از کشور این امکان را محدود کرده بود. از طریق ارتباط با مربیان و بعضی بازیکنان پیگیر ماجرا بودم تا اینکه فیلم‌برداری رسمی مستند از ۲۷ اسفندماه، هم‌زمان با ورود اعضای تیم از مرز بازرگان به ایران، آغاز شد. در آن مقطع، شش بازیکن اعلام پناهندگی کرده بودند که چهار نفر از آنها به کشور برگشتند..
کارگردان «مک» با اشاره به همراهی خود با اعضای تیم در مسیر بازگشت به تهران بیان کرد: این سفر حدود دو روز طول کشید و در تبریز و زنجان توقف‌هایی داشتیم تا مردم بتوانند بازیکنان را ببینند. بچه‌ها از نظر روحی و جسمی خسته بودند و فرصت محدودی برای شناخت عمیق‌تر شخصیت آنها وجود داشت. به همین دلیل، آن سفر بیشتر جنبه پژوهشی داشت و زمینه شکل‌گیری دوستی و اعتماد میان من و بازیکنان را فراهم کرد. در ادامه، با گفت‌وگوهایی که با آنها داشتم و شناختی که از تجربه‌هایشان به دست آوردم، به ساختار اصلی فیلم رسیدم.
این مستندساز درباره انتخاب شیوه روایت فیلم توضیح داد: تصمیم گرفتم قصه، روایت جمعی تیم باشد، نه داستان یک یا دو بازیکن به‌عنوان قهرمان اصلی. می‌خواستم خود دختران راوی تجربه‌هایشان باشند و هرکدام از زاویه دید خود بخشی از این مسیر را روایت کنند. از آنجا که هنگام وقوع بسیاری از اتفاقات در خارج از کشور حضور نداشتم، برای بازسازی گذشته به تصاویر تلفن همراه و آرشیو رسانه‌ای متکی نشدم. منبع اصلی کار، پژوهش و مصاحبه با بازیکنان بود و تلاشم این بود که گذشته را از طریق روایت و تجربه زیسته خود آنها زنده کنم.
او درباره روند تولید و شکل‌گیری نگاه نهایی فیلم گفت: در شهریورماه و هم‌زمان با برگزاری اردوی تیم ملی برای فیفادی، فرصتی فراهم شد تا چند شبانه‌روز در کنار اعضای تیم مستقر شویم. این نخستین گردهمایی بازیکنان بعد از حدود شش ماه بود و همین حضور مشترک، زمینه شکل‌گیری ارتباطی صمیمانه میان ما را فراهم کرد. در آن مقطع متوجه شدم که ماجرا فراتر از یک اتفاق ورزشی است و تجربه‌ای انسانی در میان دخترانی شکل گرفته که فشارهای رسانه‌ای و قضاوت‌های مختلف را پشت سر گذاشته‌اند.
رفیعی گفت: حدود ۴۸ ساعت قبل از آغاز اردو، رسانه اینترنشنال خبری منتشر کرد مبنی بر اینکه از بازیکنان مستندی اجباری ساخته می‌شود و از آنها اعتراف می‌گیرند. این اتفاق باعث شد بیش از قبل به اهمیت موضوع و ضرورت روایت دقیق آن فکر کنم. فارغ از نگاه‌های سیاسی، موقعیت و شرایط این دختران برای من اهمیت داشت. احساس می‌کردم آنها در معرض قضاوت قرار گرفته‌اند، در حالی که توانایی‌ها و شایستگی‌هایشان کمتر دیده شده است. می‌خواستم در فیلم نشان بدهم این بازیکنان چه ظرفیت و پتانسیلی دارند.
او افزود: چند روز قبل از آغاز جنگ، اعضای تیم در استرالیا حضور داشتند. با شروع جنگ در ایران، نگرانی درباره خانواده‌هایشان به یکی از دشوارترین بخش‌های تجربه آنها تبدیل شد. برخی از بازیکنان خود مادر بودند و برخی دیگر دغدغه خانواده و عزیزانشان را داشتند. قطع اینترنت و بی‌خبری از وضعیت خانواده‌ها فشار روانی زیادی به آنها وارد کرده بود. مجموعه این اتفاقات و تجربه‌هایی که بازیکنان پشت سر گذاشته بودند، مسیر فیلم را برای من روشن‌تر کرد.
کارگردان «خارج از زمین» درباره مضمون محوری مستند گفت: آنچه برای من اهمیت داشت، همدلی و نزدیکی‌ای بود که در جریان اتفاقات استرالیا میان اعضای تیم شکل گرفت. گروهی که تا مرز فروپاشی پیش رفته بود، دوباره توانست خودش را پیدا کند و روی پای خود بایستد. این بازگشت و پیوند میان بازیکنان، هسته اصلی روایت من شد. فیلم در مدت‌زمان ۸۰ دقیقه، ضمن پرداختن به برخی کمبودها و مسائل، تلاش می‌کند تصویری چندجانبه از ماجرا ارائه دهد؛ از سرمربی و بازیکنان بازگشته تا کسانی که اعلام پناهندگی کرده بودند و دیگر اعضای تیم.
رفیعی درباره اعتماد شکل‌گرفته میان خود و بازیکنان نیز گفت: روز ورود اعضای تیم به کشور، با جمع زیادی از خبرنگاران و رسانه‌ها مواجه شدند و افراد مختلفی برای مصاحبه با آنها حضور داشتند. در چنین شرایطی، فرصت همنشینی و گفت‌وگو برای من اهمیت زیادی داشت. بازیکنان دختران باهوشی بودند و به‌تدریج به من اعتماد کردند. همین ارتباط در طول مسیر بازگشت و پس از آن، به شکل‌گیری گفت‌وگوهایی کمک کرد که در ساختار فیلم نقش مهمی داشت. هرچند «خارج از زمین» مستندی درباره فوتبال زنان است، اما معتقدم موضوع آن می‌تواند طیف گسترده‌تری از مخاطبان، به‌ویژه زنان، را با خود همراه کند.
او با تاکید بر ضرورت پرداختن به موضوعات حساس در سینمای مستند بیان کرد: موضوع فیلم من حساس است، اما اتفاقاً باید درباره موضوعات حساس حرف زد. مسئله اصلی این است که از چه زاویه‌ای به آنها نگاه کنیم و چگونه روایتی دقیق و منصفانه ارائه دهیم. معتقدم وظیفه من به‌عنوان مستندساز این است که برای ساخت فیلم‌هایی با مضامین حساس وقت و انرژی بگذارم و اجازه ندهم روایت‌های یک‌جانبه جای تجربه واقعی افراد را بگیرند.
این کارگردان در ادامه درباره جایگاه جشنواره سینماحقیقت در نمایش چنین آثاری گفت: جشنواره سینماحقیقت مهم‌ترین رویداد سینمای مستند در منطقه است و مواجهه فیلم ما با مخاطبان این جشنواره می‌تواند تجربه ویژه‌ای باشد. این جشنواره در طول سال‌های فعالیت خود نشان داده که ظرفیت نمایش فیلم‌هایی با مضامین حساس را دارد و می‌تواند بستری برای گفت‌وگو درباره موضوعاتی باشد که گاهی در فضای رسانه‌ای با روایت‌های متفاوت و متناقض مطرح می‌شوند. مخاطبان سینماحقیقت عموماً دغدغه‌مند، حرفه‌ای و علاقه‌مند به سینمای مستند هستند و همین ویژگی، این جشنواره را به فضای مناسبی برای نمایش و دیده‌شدن چنین آثاری تبدیل می‌کند.
عوامل فیلم مستند «خارج از زمین» عبارت‌اند از: طراح، پژوهشگر و کارگردان: نازنین زهرا رفیعی / تهیه‌کننده: محمدصادق اسماعیلی/ مدیر فیلم‌برداری: محمدرضا تیموری/ صدابردار: حمید زیباکلام/ تدوینگر: هانیه جلوخانی/ مدیر تولید: مصطفی رجبی/ دستیار کارگردان: ملیحه کورش‌زاده/ صداگذار: آرش قاسمی و عکاس: علیرضا گودرزی.
«خارج از زمین» متقاضی حضور در بیستمین جشنواره «سینماحقیقت» است.