گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار برای تشکیل کابینه جدید رژیم صهیونیستی مسیری پر فراز و نشیب را پیش روی خود دارد.
به گزارش مشرق، اسحاق هرتزوگ، رئیس رژیم صهیونیستی روز یکشنبه و در موعد قانونی اعلام کرد گادی آیزنکوت را مأمور تشکیل کابینه جدید این رژیم کرده است. این اقدام پس از آن صورت گرفت که هرتزوگ با نمایندگان احزاب پارلمان گفتگو کرد و پس از آنکه آیزنکوت توانست توصیه ۶۷ نماینده را به دست آورد، مسئولیت تشکیل کابینه را از آن خود ساخت. گفتنی است نتانیاهو فقط ۴۷ توصیه دریافت کرد و حزب حریدی یهودیت تورات با ۷ نماینده در کنست، تصمیم گرفت در این دوره هیچ فردی را توصیه نکند.
اما نکته محوری این است که سپردن این وظیفه به آیزنکوت، به معنای شکل‌گیری یک ائتلاف منسجم علیه نتانیاهو نیست، چرا که سه جریان سیاسی با محاسبات متفاوت در طیف اپوزیسیون قرار دارند که تصمیم گرفتند فعلاً در مرحله اول از آیزنکوت حمایت کنند. در همین حال جناح نتانیاهو تلاش می‌کند با برجسته کردن خطر تشکیل کابینه متکی به حمایت احزاب عربی و اختلافات بر سر خدمت نظامی حریدی‌ها در ارتش اسرائیل، ائتلاف مخالفان را از درون در هم بپاشد، چرا که در بلوک تغییر درباره نحوه تشکیل کابینه و میزان انعطاف در برابر احزاب حریدی، اختلاف نظر وجود دارد. در این راستا احزاب عربی نیز از فرصت به‌وجودآمده برای افزایش قدرت چانه‌زنی پارلمانی خود استفاده می‌کنند.
مسئله این است که در نتیجه انتخابات، جناح راست ۵۳ کرسی و بلوک تغییر ۴۸ کرسی به دست آورد و احزاب عربی هم در مجموع ۱۹ کرسی کسب کردند. با توجه به اینکه هیچ ائتلافی نتوانست به ۶۱ کرسی مورد نظر برای تشکیل کابینه دست یابد، بلوک تغییر برای تحقق این امر و همچنین تغییر رئیس پارلمان به همراهی اعراب نیازمند است. در حال حاضر آیزنکوت ۲۸ روز فرصت دارد تا کابینه تشکیل دهد و رئیس رژیم می‌تواند این مهلت را تا ۱۴ روز دیگر تمدید کند. اما بلوک راست بنا دارد به نحوی مانع چنین اتفاقی شود.
کارشکنی جناح نتانیاهو برای مقابله با تشکیل کابینه آیزنکوت
یکی از اقدامات مهم در این فرایند، رأی ممتنع حزب حریدی یهودیت تورات بود که هیچ فردی را توصیه نکرد. این حزب توانست در انتخابات ۷ کرسی کسب کند و برخلاف چند دوره قبلی انتخابات، اما این بار با نتانیاهو وارد ائتلاف نشد؛ چرا که رهبرانش در جریان رقابت انتخاباتی تأکید کرده بودند به دلیل نامشخص ماندن قانون معافیت حریدی‌ها از خدمت نظامی در ارتش اسرائیل، دیگر از نتانیاهو حمایت نمی کنند. در واقع حزب یهودیت تورات تصمیم دارد از موقعیت جدید برای گرفتن امتیاز در موضوع معافیت خدمت نظامی حریدی‌ها استفاده کند. شرط اصلی این حزب برای همکاری، تصویب قانونی است که معافیت دانشجویان مدارس دینی از خدمت نظامی در ارتش اسرائیل را حفظ کند؛ موضوعی که دقیقاً در نقطه مقابل یکی از شعارهای اصلی انتخاباتی آیزنکوت قرار دارد.[۱]
با این حال آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما که از سال ۲۰۱۸ مخالف جدی همسویی با احزاب حریدی است، اعلام کرد می‌توان با آنها به توافقی دست یافت. اگر این اتفاق رخ دهد، برای تشکیل کابینه دیگر نیازی به همراهی احزاب عربی حتی در چارچوب تشکیل کابینه اقلیت هم وجود نخواهد داشت. اما حزب شاص، دیگر حزب حریدی، رسماً اعلام کرد این حزب در جناح راست قرار دارد و بحث پیوستنش به کابینه آیزنکوت کذب است. این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آیزنکوت برای رسیدن به ۶۱ کرسی، به همکاری هر دو حزب حریدی نیاز دارد، نه صرفاً یهودیت تورات. در غیراین صورت نگاه آیزنکوت به همراهی اعراب خواهد بود که در تعارض کامل با دیدگاه لیبرمن است.
در چنین فضائی، نتانیاهو پیشنهاد تشکیل کابینه وحدت را مطرح کرده است. این اقدام پس از آن صورت گرفت که آیزنکوت مأمور تشکیل کابینه شد. با این کار، نتانیاهو موضوع لزوم همکاری احزاب ملی‌گرا و صهیونیستی را پیش کشید که در تضاد با ایده امکان استفاده از ظرفیت اعراب است. او همچنین آیزنکوت را متهم کرد قصد دارد با احزابی که به گفته او حامی تروریسم هستند، کابینه تشکیل دهد.
در مقابل، حزب آیزنکوت پاسخ داد اگر نتانیاهو واقعاً خواهان وحدت است، می‌تواند به جای ادامه ائتلاف با احزاب افراطی، اصول و شروط آیزنکوت را بپذیرد و به کابینه‌ای تحت رهبری او بپیوندد. این موضع‌گیری نشان می‌دهد آیزنکوت فعلاً قصد ندارد پیشنهاد نتانیاهو را به شکل یک کابینه چرخشی یا ائتلافی بپذیرد؛ بلکه تلاش می‌کند مسئولیت شکست مذاکرات را متوجه خود نتانیاهو کند.[۲]
در چنین شرایطی که احزاب عربی در خصوص تغییر رئیس پارلمان با احزاب بلوک تغییر همراهی خود را نشان داده‌اند و پیش‌بینی می‌شود با گزینه کابینه اقلیت نیز همسویی نشان دهند، مهم‌ترین ابزار سیاسی نتانیاهو، اختلافات داخلی بلوک تغییر است. این اختلافات در سه سطح هستند: تعارض بر سر همکاری با احزاب عربی؛ تفاوت دیدگاه بر سر میزان امتیازدهی به احزاب حریدی در موضوع خدمت نظامی در ارتش؛ و اختلاف بر سر پذیرش یا رد مشارکت احزاب راست‌گرای جداشده از ائتلاف قبلی.
طبق آخرین بیانیه لیبرمن که عصر روز یکشنبه (۱۷ آبان) منتشر شد، او مایل به دادن امتیازاتی در خصوص معافیت خدمت نظامی حریدیهاست اما این همان نقطه‌ای است که می‌تواند موجب شکاف جدی بین دو حزب یاشار و دموکرات‌ها با حزب اسرائیل خانه ما به رهبری لیبرمن شود. در همین بیانیه لیبرمن احزاب عربی را حامیان حماس عنوان کرده که اتکا به آنها امنیت اسرائیل را به مخاطره می‌اندازد. این موضع را می‌توان مانع جدی برای تشکیل کابینه اقلیت دانست که آیزنکوت امید زیادی به این راهکار برای عبور از این شرایط دارد.
براین اساس نتانیاهو امیدوار است در صورت شکست آیزنکوت در تشکیل کابینه، فرصت دوباره‌ای برای مذاکره با احزاب مخالف و بازسازی ائتلاف خود به دست آورد و یا در بدترین حالت، یک انتخابات دیگر برگزار شود؛ انتخاباتی که از دید لیبرمن می‌تواند موجب کسب ۷۰ کرسی برای نتانیاهو گردد.
نکته محوری که در حال حاضر در طیف اپوزیسیون (احزاب عربی و صهیونیستی) وجود دارد، صرفاً مخالفت با ادامه کابینه نتانیاهو است. این مسئله در سخنان چند روز قبل اسحاق هرتزوگ هم مطرح شده بود. او گفت فقط مخالفت با نتانیاهو راهگشا نیست.
مشابه چنین فضایی در انتخابات سال‌های ۲۰۱۹، ۲۰۲۰، ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ نیز حاکم بود. احزاب اپوزیسیون در آن برهه نقطه مشترک در برنامه‌های اعلانی خود نداشتند و تنها هدفی که آنها را در یک بلوک قرار داده بود، حذف نتانیاهو از راس قدرت در سرزمین‌های اشغالی بود. از این رو لیبرمن که تجربه این سال‌ها را دارد تصمیم گرفته دست به مصالحه بزند و در برابر احزاب حریدی انعطاف نشان دهد تا بتوانند ائتلافی با حضور ۶۱ نماینده بدون احزاب عربی، و حتی با احتمال جذب چند عضو از لیکود، تشکیل دهند. لذا او با بیانیه اخیرش آیزنکوت را به سمت مذاکره با احزاب حریدی سوق می‌دهد؛ اما اینکه چگونه آیزنکوت بتواند بین شعارهای انتخابات خود و حفظ امتیازات حریدی‌ها توازن ایجاد کند، مسئله اصلی این تحولات است.
در این میان موضع یائیر گولان، رهبر حزب دموکرات‌ها، نیز در روزهای اخیر اهمیت پیدا کرده است. او برخلاف رویکردهای سخت‌گیرانه قبلی درباره مشارکت حریدی‌ها، اعلام کرده است خواهان مجازات این گروه نیست و برای همکاری با آن آمادگی دارد. اما سه مسئله کماکان باید اجرایی شود: خدمت نظامی مردان حریدی، مشارکت حریدی‌ها در بازار کار و به رسمیت شناختن زندگی سکولارها در روزهای شنبه (شبات).[۳]
در این راستا آیزنکوت چهار اصل را برای تشکیل کابینه اضطراری مطرح کرده است: به رسمیت شناختن اسرائیل به‌عنوان نظامی یهودی و دموکراتیک؛ پذیرش ارزش‌های اعلامیه استقلال اسرائیل؛ تعهد به خدمت اجباری نظامی یا مدنی؛ به رسمیت شناختن حماس به‌عنوان سازمان تروریستی!
این شروط در واقع چارچوبی برای تعیین مرزهای ائتلاف آینده هستند. شرط خدمت نظامی یا مدنی، امکان همکاری با احزاب حریدی را کاملاً منتفی نمی‌کند، اما آنها را ناچار می‌سازد درباره سیاست معافیت خدمت نظامی حریدی‌ها امتیاز بدهند. شرط چهارم نیز به‌ویژه برای احزاب عربی مسئله‌ساز است؛ زیرا رهبران فهرست مشترک و رعم تاکنون حاضر نشده‌اند موضع موردنظر آیزنکوت درباره تعریف حماس را بپذیرند.
براین اساس در حالی که هنوز اقدامات بلوک تغییر به شکل‌گیری یک ائتلاف جایگزین منسجم منتهی نشده است و حزب یهودیت تورات هم هیچ فردی را توصیه نکرد، نتانیاهو کماکان قادر است در مرحله بعدی به موفقیتی در زمینه تشکیل کابینه دست یابد. زیرا او با جلب نظر سران یهودیت تورات و در مجموع ۵۳ کرسی، می‌تواند به شکلی نظر ائتلاف «با هم» به ریاست نفتالی بنت و یائیر لاپید را جلب کند؛ زیرا بنت هرگز نگفته است حاضر نیست با نتانیاهو کار کند. بنابراین همچنان امکان جلب نظر او وجود دارد.
پانوشت:
[۱]. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/united-torah-judaism-declines-to-endorse-candidate-for-prime-minister-in-herzog-consultations/
[۲]. https://www.timesofisrael.com/liveblog-november-۰۷-۲۰۲۶/
[۳]. https://www.timesofisrael.com/president-herzog-taps-eisenkot-to-form-coalition-but-path-remains-fraught/