مرضیه برومند، دبیر جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان، با انتقاد از نبود زیرساخت‌های لازم برای تئاتر کودک در کشور، بر ضرورت گسترش عدالت فرهنگی و فراهم شدن امکان دسترسی کودکان و نوجوانان در شهرها و مناطق کم‌برخوردار به تئاتر تأکید کرد.

نشست خبری سی‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان صبح یکشنبه ۱ آذرماه با حضور مرضیه برومند دبیر این جشنواره، اتابک نادری مدیر کل مرکز هنرهای نمایشی، محمدرضا جوادی مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی همدان و اجرای علیرضا آقایی مدیر اجرایی جشنواره برگزار شد.

پس از پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران و قرائت آیاتی چند از کلام‌الله مجید، علیرضا آقایی ضمن خوشامدگویی به اهالی رسانه بیان کرد: از شما تشکر می‌کنم که همواره بال ما برای انعکاس اخبار این رویداد بودید.

سپس اتابک نادری بیان کرد: به همه همکارانم خداقوت می‌گویم و آرزوی سلامتی برای آقای جوادی دارم که در شرایط بسیار سخت، کار‌های جشنواره را انجام می‌دهند. به همکارانم در ارشاد همدان هم خسته‌نباشید می‌گویم و از همکاری همه نهاد‌های استان هم تشکر می‌کنم. در اختتامیه جشنواره مقاومت گفتم در این دوره، مقاومت حتی در روز‌های مختلف معنای خود را نشان می‌دهد. جشنواره کودک هم همین کار را می‌کند و مقاومت را نشان می‌دهد. همه ما برای حفظ فرهنگ وحدت و انسجام اجتماعی تلاش می‌کنیم و این ارزشمند است. من دست همه دوستان را می‌فشارم.

جوادی نیز در این نشست اظهار کرد: خانم برومند افتخار دادند و امسال زحمت دبیری را پذیرفتند. به ایشان و همکارانشان در دبیرخانه خسته‌نباشید می‌گویم و امیدوارم این دوره از جشنواره به‌خوبی برگزار شود و نتیجه آن امید برای کودکان و نوجوانان کشورمان باشد.

مرضیه برومند، دبیر جشنواره، در بخش دیگری از نشست درباره این رویداد بیان کرد: ابتدا گمان نمی‌کردم آثار زیاد و باارزشی به لحاظ تکنیک در این جشنواره حضور داشته باشند، چون سال سختی را پشت سر گذاشتیم، اما فکر می‌کردم که به هر حال جشنواره باید برگزار شود و به گروه‌ها کمک کنیم، ولی در کمال حیرت دیدیم بیش از ۴۵۰ اثر ثبت‌نام کردند و آثار برجسته‌ای در میان آنها بود.

او ادامه داد: هیئت انتخاب در فرایند انتخاب با هم گفت‌و‌گو می‌کردند تا آثار را برگزینند. گاهی در فرایند انتخاب دچار مشکل می‌شدیم، چون کیفیت کار‌ها خوب بود و متوجه شدم هر وقت شرایط سخت می‌شود، گویی هنرمند احساس وظیفه بیشتری می‌کند. البته امیدوارم دیگر این مسائل پیش نیاید، اما در شرایط سخت، هنرمند نیروی جدیدی برای خلق اثر خود پیدا می‌کند و باز هم می‌گویم من حیرت‌زده آن ۴۵۰ گروهی هستم که آثار خود را خلق کردند.

دبیر جشنواره در ادامه گفت: ما این امکان را دادیم که کار جدید تولید شود و در این رویداد شرکت کند. شما تصور کنید بچه‌ها کار کردند، در نقاط مختلف همکاری داشتند و ۳۳ اثر به جشنواره در بخش اصلی راه پیدا کرده‌اند که یکی از دیگری زیباتر هستند. من حیرت‌زده هستم و از آنها تشکر می‌کنم. امیدوارم این امکان در همه شهر‌ها وجود داشته باشد که بچه‌ها کار کنند، چون کار ما زمانی معنا پیدا می‌کند که بتوانیم با مخاطب خود روبه‌رو شویم، در غیر این صورت محتوا یک موضوع روی هواست.

تولید خودجوش آثار درباره میناب

دبیر جشنواره درباره جزئیات دیگر این رویداد بیان کرد: ما به سه اثر با محوریت آب و محیط زیست جایزه می‌دهیم و از دو اثر هم تقدیر می‌کنیم. این را هم باید بگویم که ما هیچ سفارشی به کسی نکردیم و بچه‌ها خودجوش آثار درخشانی با محوریت میناب تولید کردند. در واقع، نوع بیان تولیدکنندگان به شکلی است که وقتی کودکی آن را تماشا می‌کند، آسیب نبیند. در بخش فضای باز هم دو اثر با موضوع میناب داریم که آنها هم به شکل خودجوش تولید شده‌اند. همچنین تئاتری از مرجان پورغلامحسین به احترام بچه‌های میناب اجرا می‌شود.

او با اشاره به بخش بین‌الملل جشنواره گفت: در این اوضاع اقتصادی دوست نداشتم بخش بین‌الملل داشته باشیم، چون اکثر آنها ضعیف هستند و غالباً به این شکل است که با یک چمدان می‌آیند و کلی هم پول می‌گیرند. اما به هر حال جشنواره بین‌المللی است و من به‌تنهایی حق نداشتم آن را حذف کنم، اما در جریان دعوت از آنها، متولیان کشورشان می‌گفتند: نروید، ما سلامت شما را تضمین نمی‌کنیم. از طرف دیگر، مخارجی برای این بخش صرف می‌شود که می‌شد خرج بچه‌های خودمان شود؛ پس ما به این نتیجه رسیدیم که بخش بین‌الملل را حذف کنیم.

برومند بیان کرد: ما گروه‌های مهمان داریم و پراکندگی مکان‌هایی که می‌خواهیم اجرا کنیم، برای خودم جذاب است. ما حتی در روستا‌های استان هم می‌خواهیم اجرا داشته باشیم. من حتی خواهش کردم که در اجرا‌ها بتوانیم بچه‌های مناطق محروم را بیاوریم تا در همدان تئاتر ببینند، چون هدف این است که کودک، رفتن به تئاتر را تجربه کند؛ چون تجربه به‌یادماندنی برایش خواهد بود. من خودم اولین تئاتر‌هایی را که تجربه کردم، فراموش نخواهم کرد.

برومند در بخش دیگری از صحبت‌هایش بیان کرد: بچه‌هایی که در دو جنگ گذشته پدر و مادر خودشان را از دست داده‌اند، در این جشنواره مهمان ما خواهند بود. حدود ۶۰ نفر از این بچه‌ها می‌آیند تا ما بتوانیم دلشان را شاد کنیم.

تلاش برای گسترش ضریب نفوذ جشنواره در مناطق کم‌برخوردار

محمدرضا جوادی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی همدان، درباره برگزاری جشنواره در همدان گفت: بر اساس برنامه‌ریزی، در بیش از ۲۰۰ نقطه برنامه‌های جشنواره اجرا خواهد شد. با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان سعی می‌کنیم پوشش بیشتری از این جشنواره را در روستا‌های همدان داشته باشیم و ضریب نفوذ جشنواره در مناطق کم‌برخوردار را هم بیشتر کنیم. اغلب نقاط استان از امکانات فرهنگی بهره‌مند خواهند شد و در ۸ سالن همدان و ۹ سالن پیرامونی برنامه خواهیم داشت. امیدوارم هفته خوبی را برای مدارس و مجموعه‌های کودک داشته باشیم.

در ادامه نشست، برومند در بخش پرسش و پاسخ‌ها درباره تلفیق دیجیتال با تئاتر گفت: همه به این سمت رفته‌اند و استفاده‌های زیادی می‌کنند. من خودم تئاتر را به شکل ناب دوست دارم، اما، چون امکاناتی از تئاتر سلب شده است، اتفاق چندانی رخ نمی‌دهد. تقریباً همه گروه‌ها پروجکشن دارند. اصلاً یکی از چالش‌های ما این بود که برای آنها پروجکشن تأمین کنیم. ما به تحریم خورده‌ایم و همه چیز گران شده است.

او درباره تفاوت دوره دبیری خود با دوره‌های قبلی گفت: من که نمی‌توانم معجزه کنم، اگر این جشنواره برگزار شود، خودش معجزه است. این جشنواره مثل کسی است که می‌خواهد عروسی برگزار کند و همه مراسم را به‌جا بیاورد، اما پولی هم ندارد. من تلاش کردم از سازمان‌ها پول بگیرم؛ یعنی بیشتر از اینکه به ابعاد هنری جشنواره بپردازم، دنبال این بودم که پول بگیرم.

برومند در ادامه تأکید کرد: اینکه سرمایه‌داران هم وارد جریان حمایت از جشنواره نمی‌شوند، خیلی بد است، در حالی که اگر به‌جای برگزاری جشنواره تئاتر، یک فیلم سینمایی ساخته می‌شد، قطعاً این کمک انجام می‌شد. می‌خواهم بگویم تا زمانی که در کشور ما سازوکاری تعریف نشود که از مالیات افراد برای کار‌های فرهنگی صرف شود، مشکلات موجود درست نمی‌شود.

دبیر جشنواره یادآور شد: در همه جای دنیا شهردار‌ها به کمک برگزاری جشنواره می‌آیند. البته وزارت ارشاد که کم‌بودجه‌ترین وزارتخانه کشور است، کمک بسیاری کرد. این نکته را هم باید بگویم که هفتاد درصد هر بودجه‌ای که در جشنواره در اختیار ما قرار بگیرد، به بچه‌های هنرمند می‌دهیم. سعی کردیم رقم جوایز را هم بالا ببریم. البته برخی جوایز را حذف کردیم، مثل جایزه بهترین عروسک، چون مگر چند کار عروسکی داریم؟

دبیر جشنواره تئاتر کودک و نوجوان درباره بخش نوجوان جشنواره گفت: خوشبختانه ده اثر در بخش نوجوان داریم که یکی از دیگری بهتر و نوجوانانه‌تر هستند. تحولی در این زمینه رخ داده و امیدوارم این مسیر ادامه پیدا کند.

او همچنین مطرح کرد: جشنواره تئاتر کودک داریم، ولی تئاتر کودک نداریم. بعد از اتمام جشنواره می‌خواهم به دنبالش بروم و ببینم صرفاً اجرای چند تئاتر آیا به معنای این است که ما تئاتر کودک داریم؟ اصلاً در همین تهران چند تئاتر کودک روی صحنه می‌رود؟ باید بگویم به تئاتر کودک جفا شده و به آن بی‌توجهی کرده‌اند. سالن‌ها هم تجهیزات لازم برای اجرای تئاتر‌های کودک ندارند. دوباره می‌گویم که ما تئاتر کودک نداریم. تئاتر کودک یعنی هر شهری یک سالن برای اجرای تئاتر کودکان داشته باشد، اما خیلی از بچه‌های ما اصلاً نمی‌دانند تئاتر چیست و تئاتر ندیده‌اند.

برومند در ادامه گفت: من باید به میناب بروم، البته به دلیل درگیری متأسفانه نتوانستم سفری به آنجا داشته باشم. باید اجرا‌هایی برای بچه‌های میناب و بازماندگان آن شهر داشته باشیم. به نظرم بچه‌ها باید آثاری را اجرا کنند که به آنها روحیه بدهد. در کل ایران مناطقی هست که حتماً باید برویم و تئاتر اجرا کنیم.

دبیر این رویداد درباره خروجی این جشنواره اظهار کرد: من نمی‌توانم در این جشنواره خیلی مؤثر باشم. من کمک می‌کنم جشنواره به شکل آبرومند برگزار شود، پوستر خوبی داشته باشد و همه بخش‌هایش منظم برگزار شود. اگر یادتان باشد، شادپیمایی را من راه انداختم و دستاورد ما بود و به‌سرعت گسترش پیدا کرد و تمام کشور را در بر گرفت و در هر جایی از کشور رویدادی برگزار می‌شد، بچه‌ها با عروسک‌هایشان به خیابان‌ها می‌آمدند، اما دغدغه شخصی من این است که عدالت فرهنگی را در کشور داشته باشیم. در حال حاضر در کل کشور بچه‌ها را به امان خدا رها کرده‌ایم. دستاورد من این است که بچه‌هایی که به جشنواره می‌آیند، به آنها خوش بگذرد، با هم تبادل تجربه کنند، برای کار‌های آینده انرژی داشته باشند و در نهایت من دنبال این هدف هستم که در هر شهری یک سالن تئاتر داشته باشیم.

امید می‌رود زیرساخت‌ها در تئاتر فراهم شود

این کارگردان در بخش دیگری نیز به موضوع تئاتر نوجوان پرداخت و گفت: نوجوانان برای اینکه مدام با کودک مقایسه می‌شوند، اصلاً در این رویداد‌ها حضور پیدا نمی‌کنند. باید بگویم نوجوانان از دوازده، سیزده سالگی با خانواده در مقابله هستند و می‌خواهند بگویند ما دیگر کودک نیستیم.

این محدودیت‌ها و ممیزی‌هایی که نظام فرهنگی ما به آن قائل است، دست‌وپاگیر هستند و باعث می‌شوند به مسائل نوجوانان پرداخته نشود. البته ما در این جشنواره چند اثر داریم که خیلی نوجوانانه است. من فکر می‌کنم برای تئاتر نوجوان باید راه باز شود.

برومند در ادامه مطرح کرد: هیئت انتخاب ما خیلی با دقت آثار را انتخاب کردند. همه آثار شاداب و جذاب هستند و برخی کار‌ها بسیار قوی‌اند. مثلاً بخش نوجوان ما امسال بسیار قوی است. هرساله این‌چنین است که آثاری از بچه‌های فراگیر (دارای معلولیت) هم در این جشنواره پذیرفته می‌شود. امسال به من گفتند از این آثار هم بپذیرید که من این کار را نکردم، چون فکر کردم نوعی ترحم است، اما امسال اثری از آنها را در کانون دیدیم که آن‌قدر جذاب بود که باعث شد ما آنها را بپذیریم.

آقایی در بخش دیگری از این نشست بیان کرد: آثار جشنواره بعد از اتمام این رویداد رها نخواهند شد. همین الان آنها قرارداد‌هایی برای اجرا بسته‌اند. یک کار هم از اصفهان در بخش فضای باز داریم که از بچه‌های فراگیر است.

برومند در ادامه سخنانش گفت: جشنواره زمانی مفهوم دارد که یک اثر و موضوعی رونق دارد، همه‌جا گسترش پیدا می‌کند و آن‌قدر به آن اقبال نشان داده می‌شود که سالی یک بار جمع می‌شوند و تجربیات خود را به اشتراک می‌گذارند و آثار خود را عرضه می‌کنند، ولی ما جشنواره داریم، اما آن موضوعی را که مورد بحث است و اثر هنری را نداریم. مثلاً جشنواره تئاتر کودک و نوجوان داریم، اما تئاتر کودک نداریم. ما رونق نداریم و نبود این رونق به دلیل نبود زیرساخت‌هاست. امیدوارم وضعیت کشور ارتقا پیدا کند و مسئولان بپذیرند که تئاتر کودک پیش‌نیاز آگاهی‌بخشی و امیدبخشی به بچه‌های ماست. ما می‌گوییم زیرساخت را فراهم کنند، نه اینکه به ما پول بدهند. ما خودمان بلدیم پول درآوریم.

پای جشنواره ایستاده‌ایم

اتابک نادری، مدیرکل مرکز هنر‌های نمایشی، در بخش دیگری از این نشست گفت: گاهی لازم است داشته‌های خودمان را هم یادآوری کنیم. خروجی پروانه اجرای نمایش در مرکز، ارائه مجوز حدود ۱۶۰ اثر است که سی اثر کمدی شبانه و ۴۰ و اندی تئاتر کودک و نوجوان است. البته باید تاب‌آوری تقویت شود. نباید امید و نشاط را از بچه‌ها بگیریم. ما با علم به این سراغ جشنواره رفته‌ایم و بابت آن هم هزینه می‌کنیم. البته مدیران ما این شعورمندی را دارند که هنر را هزینه نمی‌بینند، بلکه آن را ضرورت زندگی می‌دانند.

او همچنین گفت: زایش و چرخش کار‌ها در دل حرکت هنرمندان شکل می‌گیرد. جشنواره بهانه‌ای می‌شود که دورهمی شکل بگیرد و آثار، زیست خود را پیدا کنند. البته تغییرات مدیریتی باعث شده آن تداوم را نداشته باشیم. به همین دلیل هیچ‌وقت نمی‌گویم جشنواره قرار است چه کاری کند، بلکه می‌گویم که همین دورهمی بچه‌های تئاتر مفید است. توسعه تئاتر عروسکی از اهداف ماست و به همین دلیل از آقای حجازی‌فر خواهش کرده‌ایم تا یکی از سالن‌های خود را به ما بدهند. نکته دیگر، تقویت تئاتر کودک است و امیدوارم به این اهداف برسیم.

در ادامه این جلسه، محمدرضا جوادی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد استان همدان، گفت: بخشی از بودجه جشنواره در وزارتخانه و بخشی از منابع استان تأمین می‌شود. تأمین بخشی هم از طریق میزبانی، جابه‌جایی و هماهنگی سالن‌ها توسط استان صورت می‌گیرد. ما امسال ۳۰ میلیارد بودجه برای برگزاری جشنواره پیشنهاد دادیم. از آنجایی که در شرایط جنگی به سر می‌بریم و در این شرایط ورود به این مسائل کاری بسیار سخت است، اما همه سختی‌ها را به جان خریدیم. در زمینه تأمین بودجه، بی‌مهری‌هایی در بخشی از شورای شهر صورت گرفت، اما قرار است دوباره موضوع بررسی شود و نتیجه بگیرند، اما اگر نتیجه‌ای نگیرند هم باکی نیست. ما می‌خواهیم جشنواره در استان برگزار شود و پای آن ایستاده‌ایم. تلاش ما این است که ضمن صرفه‌جویی در این شرایط، بتوانیم جشنواره را به‌خوبی برگزار کنیم.

او همچنین ادامه داد: آموزش و پرورش همکاری خیلی خوبی با ما داشته و امیدوارم بتوانیم به‌خوبی میزبان جشنواره باشیم.

اتابک نادری هم در بخش پایانی نشست گفت: رسالت ما امسال در جشنواره معطوف به مصرف آب است، بنابراین چند اثر با محوریت آب داریم.

برومند نیز در پایان بیان کرد: یکی از مجموعه‌هایی که به‌شدت ما را کمک و دلگرم کرد، کارستان حوزه هنری بود. این مجموعه بخشی از بار مالی را پذیرا شدند و همکاری آنها برای من بسیار محترم بود. در همدان هم آنچه برای من شگفت‌انگیز بود، ملاقات با آقای طالب‌نژاد و همکارانشان در صدا و سیمای همدان بود که برخورد دوستانه و مثبتی داشتند و به من آرامش خاطر دادند که با ما همکاری خواهند داشت. معاونت اجتماعی وزارت کشور هم با ما همکاری خوبی کردند و قرار است مبلغی را هم به ما بدهند. آقای ایوبی و آقای تابش هم بسیار به ما کمک کردند که باید از آنها تشکر کنم.