«دروازه آهنین» قمار ژئوپلیتیک آمریکا با جغرافیای ایران است. واشنگتن می‌خواهد با محاصره اقتصادی، همسایگان ایران را به ابزار فشار تبدیل کند؛ غافل از اینکه همسایگان منافع مستقلی دارند.

خبرگزاری مهر، گروه سیاست - نفیسه عبدالهی: تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» در فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، نشانه‌ای از ورود راهبرد فشار علیه ایران به مرحله‌ای تازه است؛ مرحله‌ای که در آن واشنگتن به‌جای بازگشت به جنگ مستقیم یا حرکت به سمت توافق سیاسی، تلاش می‌کند با محدودسازی مسیرهای تجاری، مالی و تأمین کالا، هزینه‌های اقتصادی و اداره کشور را افزایش دهد.

این رویکرد با اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در نشست وزیران خارجه گروه هفت در پاریس نیز همخوانی دارد. او به روایت اکسیوس، راهبرد دونالد ترامپ را ادامه فشارهای موجود، به‌جای جنگ مجدد یا توافق با ایران، توصیف کرده است. اظهارات روبیو درباره ضرورت تأمین غذا و پرداخت حقوق نیروهای نظامی و امنیتی ایران نیز نشان می‌دهد که هدف این سیاست، فراتر از جلوگیری از انتقال تسلیحات و فناوری‌های حساس است و منابع درآمدی و ظرفیت اقتصادی کشور را نیز نشانه گرفته است. در همین چارچوب، کارگروه دروازه آهنین با حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی در مقر سنتکام در تامپای فلوریدا تشکیل شده تا هماهنگی دستگاه‌های آمریکایی برای محدودسازی مسیرهای تأمین ایران از مرزهای زمینی و دریای خزر را تقویت کند.

اظهارات ۲۱ آبان دونالد ترامپ مبنی بر اینکه آمریکا به توافق با ایران نیاز ندارد و «پولشان دست ماست»، نشان‌دهنده تمایل کاخ سفید به حفظ وضعیت فشار اقتصادی است. در واقع، واشنگتن می‌کوشد بدون پذیرش هزینه‌های جنگ جدید، از طریق محدودسازی تجارت و درآمدهای ایران، شرایط اقتصادی کشور را دشوارتر کند و از این طریق بر محاسبات سیاسی تهران تأثیر بگذارد.

با این حال، یک تفاوت اساسی میان افزایش فشار اقتصادی و دستیابی به اهداف سیاسی وجود دارد. تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری می‌توانند هزینه‌های قابل توجهی ایجاد کنند، اما الزاماً به تغییر رفتار سیاسی طرف مقابل منجر نمی‌شوند. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده است که فشار اقتصادی به‌تنهایی تضمین‌کننده تحقق اهداف راهبردی واشنگتن نیست.

همسایگان؛ حلقه‌ای که آمریکا بر آن تسلط کامل ندارد

یکی از مهم‌ترین چالش‌های راهبرد جدید، وابستگی آن به همکاری کشورهای همسایه ایران است. فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، ۱۶ آبان اعلام کرد که آمریکا رسماً خواستار بستن همه گذرگاه‌های مرزی عراق با ایران، به‌استثنای دو گذرگاه، شده است.

همچنین اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده که ترکیه، عراق و پاکستان درباره پیامدهای قطع تجارت، توقف پروازها و بستن مرزهای ایران نگران هستند.

این نگرانی قابل درک است؛ زیرا محدودسازی مبادلات ایران فقط به تهران آسیب نمی‌زند، بلکه می‌تواند تجارت، ترانزیت، امنیت و ثبات اقتصادی کشورهای همسایه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. عراق، ترکیه و پاکستان هرکدام منافع مستقلی در ارتباط با ایران دارند و بعید است بدون محاسبه هزینه‌های چنین تصمیمی، تمام خواسته‌های واشنگتن را بپذیرند.

بنابراین، آمریکا می‌تواند برای بستن مرزها فشار دیپلماتیک وارد کند، اما اختیار تصمیم‌گیری دولت‌های منطقه و مدیریت پیامدهای آن را در دست ندارد.

دریای خزر؛ گسترش فشار و افزایش حساسیت منطقه‌ای

گنجاندن دریای خزر در مأموریت دروازه آهنین، بُعد مهم دیگری از این راهبرد است. خزر صرفاً یک مسیر ارتباطی ایران نیست، بلکه پهنه‌ای مشترک میان پنج کشور ساحلی است که منافع اقتصادی، تجاری و امنیتی آنها به یکدیگر گره خورده است.

واکنش ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، در ۲۰ آبان به این اقدام و هشدار درباره تهدید حقوق و منافع کشورهای ساحلی، نشان می‌دهد که گسترش فشار آمریکا به این منطقه می‌تواند با مخالفت بازیگران دیگر مواجه شود.

از این منظر، تلاش برای محدودسازی مبادلات ایران در خزر ممکن است موضوع را از سطح تقابل تهران و واشنگتن فراتر ببرد و به مسئله‌ای مرتبط با حاکمیت و منافع کشورهای منطقه تبدیل کند.

راهبرد دروازه آهنین بر یک فرض اساسی استوار است و آن اینکه هرچه دسترسی ایران به مسیرهای تجاری، منابع مالی و کالاهای مورد نیاز محدودتر شود، هزینه مقاومت در برابر خواسته‌های آمریکا افزایش می‌یابد و در نهایت تهران به تغییر محاسبات خود وادار خواهد شد.

روبیو در مورد راهکار آمریکا در مورد ایران به خبرنگاران گفته‌بود: «بالاخره باید غذا بخورند، بالاخره باید بتوانند به نیروهای رزمی و نیروهای امنیتی خودشان حقوق بدهند.» این اظهارات نشان می‌دهد که هدف نهایی آمریکا از استمرار محاصره تلاش برای فروپاشی اقتصاد ایران است.

سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این اظهار نظر مارکو روبیو نوشت: وزیر امور خارجه آمریکا با این بیان که آن‌ها بالاخره باید غذا بخورند، وقیحانه ایرانیان را تهدید به تحمیل گرسنگی می‌کند. این سخنان، اعتراف دیگری است به نیت آمریکا برای ارتکاب جنایات جنگی که در واقع ادامه جنایاتی است که در جریان جنگ‌های تجاوزکارانه قبلی و تروریسم اقتصادی جاری مرتکب شده‌اند. در واقع، آمریکا پس از چند دهه سیاست تهدید، تحریم، تروریسم و تجاوز، همچنان همان اشتباهات را تکرار می‌کند و فقط هر بار آن‌ها را در قالب نام‌هایی تازه بسته‌بندی می‌نماید.

به گزارش مهر، اما این موضوع با چند مانع جدی روبه‌رو است؛ نخست، وابستگی آمریکا به همکاری دولت‌هایی که خود از محاصره اقتصادی ایران متضرر می‌شوند؛ دوم، حساسیت روسیه و سایر کشورهای ساحلی نسبت به گسترش فشار به دریای خزر؛ و سوم، نبود تضمین برای تبدیل خسارت اقتصادی به امتیاز سیاسی. علاوه بر این، هرگونه محدودسازی عامدانه دسترسی مردم به غذا و کالاهای ضروری، می‌تواند پیامدهای جدی انسانی و حقوقی داشته باشد.

در نهایت، «دروازه آهنین» را باید تلاش آمریکا برای جایگزین‌کردن فشار اقتصادی سازمان‌یافته با جنگ مستقیم دانست؛ راهبردی که ممکن است هزینه‌های جدیدی به اقتصاد ایران تحمیل کند، اما موفقیت آن به عواملی فراتر از توان نظامی و تحریمی واشنگتن وابسته است.

آمریکا شاید بتواند در مسیرهای تجاری ایران مانع ایجاد کند، اما تبدیل این موانع به محاصره‌ای فراگیر و سپس تبدیل محاصره به دستاورد سیاسی، دو مرحله دشوار و متفاوت است. دروازه آهنین بیش از آنکه نشانه تسلط کامل واشنگتن بر معادلات منطقه باشد، آزمونی برای سنجش میزان همراهی همسایگان و توان آمریکا در تحمیل اراده خود به بازیگران مستقل منطقه است.