جوان آنلاین: این روز‌ها اگر از هر خانه‌ای سراغ یار مهربان را بگیری، احتمالاً با سکوت سرد قفسه‌ها روبه‌رو می‌شوی. دلایل کاهش سرانه مطالعه متعدد است؛ از گرانی کاغذ و کتاب گرفته تا تغییرات بنیادین در سبک زندگی مدرن و مشغله‌های فرساینده، اما در این میان، سهم فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی جدی‌تر از بقیه عوامل بوده است.
بسیاری از افراد در این زندگی شتاب‌زده، «اسکرول» و پیمایش سریع، ثانیه‌ای و سطحی صفحات گوشی را جایگزین طمأنینه، تعمق و لذت اصیل کتابخوانی کرده‌اند. فضای مجازی با جذابیت‌های عمدتاً کاذب، رنگارنگ و آنی خود، حوصله و تمرکز ذهنی ما را ربوده و کتاب‌ها را در خانه‌های «مجازی‌زده» غریب و منزوی کرده است. طرفداران تکنولوژی شاید بگویند: «کتاب‌ها به فضای دیجیتال کوچ کرده‌اند و روی تبلت و گوشی خوانده می‌شوند»، اما واقعیت این است که هرچقدر هم فناوری پیشرفت کند، کتاب‌های اینترنتی یا فایل‌های پی‌دی‌اف نمی‌توانند جایگزین اصالت لذت و عمق کتابخوانی سنتی شوند. مطالعه در گوشی با هجوم لحظه‌ای پیام‌ها، اعلان‌ها و وسوسه رفتن به ویدئوی بعدی همراه است. این نوع خواندن «سطحی‌نگری دیجیتال» به همراه می‌آورد، در حالی که کتاب کاغذی، خلوتی امن برای تمرکز، همذات‌پنداری و رشد تفکر انتقادی فراهم می‌کند. در چنین وضعیتی کتاب‌های کاغذی شاید از خانه‌ها کوچ نکرده باشند، اما از دایره «عادت‌های روزمره» بیرون رانده شده‌اند. در چنین وضعیتی، چه باید کرد؟ پاسخ به این پرسش در آستانه روز کتاب و کتابخوانی، حیاتی‌تر از همیشه است. برای بازگرداندن کتاب به سفره فرهنگی خانواده‌ها، به یک انقلاب نرم و هوشمندانه نیاز داریم. کودکان و نوجوانان با پند و اندرز کتابخوان نمی‌شوند. آنها به بازآفرینی رفتار ما نگاه می‌کنند. اگر پدر و مادر ساعت‌های متمادی در حال چرخش در شبکه‌های اجتماعی باشند، نمی‌توانند انتظار داشته باشند فرزندشان شیفته کتاب شود. کتابخوانی باید به عنوان یک تصویر دلنشین و خانوادگی دیده شود. تعیین ساعات مشخصی از روز یا شب (مثلاً نیم ساعت پیش از خواب) به عنوان «زمان بدون گوشی و زمان مطالعه» می‌تواند تمرکز از دست رفته را به مغز بازگرداند.
برای نسل نوجوان نیز که درگیر هویت‌یابی در فضای مجازی است، نباید نسخه‌های کهنه و ملال‌آور پیچید. انتخاب کتاب‌هایی با زبان امروزی، رمان‌های نوجوانان و کتاب‌های تصویری می‌تواند پلی میان جهان دیجیتال و دنیای مکتوب باشد.
در نهایت باید گفت فضای مجازی ابزاری برای ارتباط است، اما نباید به قیمت قحطی اندیشه و سقوط عمق مطالعه تمام شود. کتاب، گوهری است که هیچ نمایشگری نمی‌تواند درخشش آن را تقلید کند. بیایید در آستانه روز کتاب، با یک تصمیم کوچک، اما مصمم، تلفن‌های همراه را لحظه‌ای زمین بگذاریم، غبار تنهایی را از روی جلد کتاب‌ها بزداییم و بار دیگر، خانه‌هایمان را با عطر دلنشین واژه‌ها روشن کنیم؛ فردا برای آشتی با کتاب، شاید کمی دیر باشد.
|