همدان- ایرنا- گوشه یکی از محله‌های کمتر برخوردار همدان، جایی که شاید پیش از این دیوارهای خاکستری مدرسه، تنها نظاره‌گر بی‌تفاوت آمد و رفت دانش‌آموزان بود، حالا کانون تپش زندگی است. مدیر جوان این مدرسه، با نگاهی فراتر از چارچوب‌های خشک آموزشی، مدرسه را از ساختمان اداری ساکن، به یک زیست‌بوم پویا و شاد تبدیل کرده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، اینجا، کلاس درس فقط ردیف نیمکت‌های چوبی نیست؛ یک روز کلاس، حجره‌ای است برای شناخت اقوام ایرانی و سنت‌های اصیل در دل درس اجتماعی؛ روز دیگر، فضای ورزش است که بوی تشک کشتی و هیجان مسابقه می‌دهد.
در گوشه‌ای از حیاط، عطر نان داغی که دانش‌آموزان خودشان پخته‌اند در فضا می‌پیچد و در سوی دیگر، باغچه‌ای کوچک از گیاهان دارویی، کلاس زیست‌شناسی را به تجربه‌ای ملموس بدل کرده، این مدرسه، حالا نه فقط محل خواندن کتاب، که کارگاه بزرگ زندگی کردن است.
در حیاط مدرسه، جایی که صدای خنده بچه‌ها با عطر تنور نان درآمیخته، حمید از تغییرات ایجاد شده در مدرسه و احساسش می گوید: «راستش را بخواهید، قبل از این تحول ها صبح‌ها که از خواب بیدار می‌شدم، حوصله آمدن به مدرسه را نداشتم. انگار همه‌چیز تکراری بود. اما حالا شرایط فرق کرده. وقتی صبح وارد مدرسه می‌شوم، اول بوی نان تازه را حس می‌کنم که خودمان در تنور مدرسه پختیم؛ این یعنی من فقط دانش‌آموز نیستم، من دارم یک کار یاد می‌گیرم. گاهی هم که وقت داریم، با بچه‌ها در زمین فوتبال یا میز فوتبال‌دستی، خستگی درس خواندن را از تنمان بیرون می‌کنیم.
مدیر مدرسه طوری رفتار می‌کند که انگار اینجا خانه دوم ماست، نه فقط یک کلاس درس. من حالا با اشتیاق می‌آیم که ببینم امروز چه اتفاق تازه ای قرار است بیفتد.»
علی دانش آموز دیگر از کلاس چای‌خانه سنتی و آن فضای آرام‌بخش برای اردوهای مدرسه‌ای گفت: «شاید باورتان نشود، اما آن تخت‌های سنتی و فضای چای‌خانه، بهترین بخش مدرسه ماست. وقتی با بچه‌ها آنجا می‌نشینیم، انگار تمام استرس امتحان و درس از یادمان می‌رود. آنجا معلم‌هایمان خیلی راحت‌تر با ما حرف می‌زنند. ما در آن فضا درباره سنت‌هایمان، درباره همدان و تاریخچه‌اش حرف می‌زنیم؛ چیزی که در کتاب‌ها خیلی خشک توضیح داده شده بود، اینجا برایمان زنده می‌شود.
مدیر مدرسه فقط دستور نمی‌دهد؛ او همراه ماست. حس می‌کنیم مدرسه ما را دیده است؛ اینکه ما هم حق داریم فضایی شاد و زیبا داشته باشیم. این انرژی، باعث شده حتی درس خواندن برایمان شیرین‌تر شود، چون می‌دانیم بعد از تلاش، جایگاهی داریم که به ما احترام می‌گذارد.»
کاهش شمار دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل از ۴۸ به ۲ نفر
مدیر مدرسه شهید حسنی همدان با تشریح احیای این مجموعه آموزشی با مشارکت آموزش‌وپرورش، خیران و ظرفیت‌های اجتماعی محله گفت: شمار دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل این مدرسه که سال گذشته ۴۸ نفر بود، اکنون به ۲ نفر کاهش یافته و با ایجاد کلاس‌های تخصصی، فضاهای ورزشی و برنامه‌های فرهنگی، تلاش شده است مدرسه به محیطی جذاب و اثرگذار برای دانش‌آموزان تبدیل شود.
محمد عبدی اظهار کرد: این مدرسه واقع در ۱۰ متری رضوان همدان، سال گذشته با حدود ۱۸۰ دانش‌آموز تحویل گرفته شد؛ اما به دلیل نامناسب بودن ظرفیت‌ها و شرایط محیطی، وضعیت مدرسه مطلوب نبود و ۴۸ نفر از دانش‌آموزان آن نیز ترک تحصیل کرده بودند.
وی افزود: با همکاری آموزش‌وپرورش، فرهنگیان، فعالان اجتماعی محله و خیران، تلاش کردیم ظرفیت‌های تازه‌ای در مدرسه ایجاد کنیم و شرایطی فراهم آوریم که دانش‌آموزان با علاقه و انگیزه بیشتری در محیط آموزشی حضور پیدا کنند.
مدیر مدرسه شهید حسنی با اشاره به کاهش شمار دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل به ۲ نفر گفت: اکنون جمعیت دانش‌آموزی مدرسه افزایش یافته و این مجموعه با برخورداری از ۶ کلاس درس و هفت کلاس تخصصی، ظرفیت‌های متنوعی برای آموزش و پرورش استعدادهای دانش‌آموزان فراهم کرده است.
عبدی با بیان اینکه رویکرد مدرسه بر تلفیق آموزش، مهارت‌آموزی، فعالیت‌های فرهنگی و تفریحی استوار است، ادامه داد: کلاس‌هایی با موضوعاتی همچون پخت نان، معماری اسلامی، پوشاک اسلامی و مزاج‌شناسی در این مجموعه پیش‌بینی شده است تا دانش‌آموزان در کنار آموزش‌های رسمی، فرصت آشنایی با مهارت‌ها و موضوعات کاربردی را نیز داشته باشند.
این مدیر مدرسه همچنین از ایجاد زیرساخت‌های متنوع ورزشی و تفریحی خبر داد و گفت: باغ گیاهان دارویی و زمین فوتبال از جمله ظرفیت‌های ایجادشده در مدرسه است و راه‌اندازی زمین والیبال ساحلی نیز در برنامه قرار دارد.
وی با اشاره به طراحی فضاهای متناسب با نیازهای دانش‌آموزان اظهار کرد: هدف این است که مدرسه فقط محل حضور در کلاس‌های درس نباشد، بلکه محیطی پویا و جذاب باشد که دانش‌آموزان با اشتیاق از خانه خارج شوند و برای حضور در آن انگیزه داشته باشند.
مدیر مدرسه شهید حسنی در تشریح شکل‌گیری این ایده گفت: ما و تعدادی از همکاران فرهنگی‌مان از اهالی همین محله هستیم و همواره این پرسش را داشتیم که چرا برخی مدارس از جذابیت کافی برای دانش‌آموزان برخوردار نیستند؛ به همین دلیل، پس از ورود به آموزش‌وپرورش، تلاش کردیم نیازهای واقعی دانش‌آموزان را شناسایی کنیم.
وی افزود: با حضور در محیط‌هایی مانند کلوپ‌ها و گیم‌نت‌ها متوجه شدیم که شمار زیادی از دانش‌آموزان اوقات فراغت خود را در این مکان‌ها سپری می‌کنند. از این رو تصمیم گرفتیم بخشی از ظرفیت‌های جذاب و مورد علاقه نوجوانان را با رعایت ملاحظات تربیتی در محیط مدرسه ایجاد کنیم تا دانش‌آموزان ارتباط بیشتری با مدرسه برقرار کنند.
این مدیر مدرسه با تاکید بر نقش مشارکت‌های مردمی در بازسازی و تجهیز مجموعه گفت: اهالی محله، خیران و افراد متخصص هر کدام متناسب با توانایی خود در این مسیر مشارکت کردند و بدون همراهی آنان، ایجاد چنین ظرفیت‌هایی امکان‌پذیر نبود.
وی با اشاره به مشارکت اعضای جامعه محلی در فعالیت‌های عمرانی مدرسه اظهار کرد: برخی از خیران و اهالی برای بازسازی و آماده‌سازی فضاهای مدرسه وقت گذاشتند؛ از جمله پدرم حدود ۷۰ روز در این مجموعه کارگری و بنایی کرد. همچنین مهندسان، نیروهای محلی و افرادی که در زمینه‌های مختلف تخصص داشتند، برای بهبود فضای مدرسه پای کار آمدند.
مدیر مدرسه شهید حسنی افزود: نقش ما بیشتر شناسایی ظرفیت‌های محله و فراهم کردن زمینه حضور و مشارکت مردم در مدرسه بود. معتقدیم حتی مشاغلی مانند کلیدسازی، نجاری و جوشکاری نیز می‌توانند در مدرسه نقش آموزشی و تربیتی داشته باشند و صاحبان این مشاغل با معرفی حرفه خود به دانش‌آموزان، به آشنایی آنان با دنیای کار کمک کنند.
عبدی ادامه داد: مشارکت افراد محلی نباید به کمک‌های مالی محدود شود؛ بلکه آنان می‌توانند در آموزش مهارت‌ها، معرفی مشاغل، تعمیر و نگهداری مدرسه و افزایش جذابیت محیط آموزشی نیز نقش‌آفرینی کنند.
مدیر مدرسه شهید حسنی همدان تاکید کرد: تجربه این مجموعه نشان می‌دهد که با شناسایی نیازهای دانش‌آموزان، بهره‌گیری از ظرفیت‌های محله و ایجاد تنوع در فعالیت‌های آموزشی و تربیتی می‌توان مدرسه را به محیطی پویاتر تبدیل کرد و زمینه حضور مستمر و باانگیزه دانش‌آموزان را فراهم آورد.
تبدیل مدارس به کانون‌های تربیتی محلات با محوریت مهارت‌آموزی و هویت‌بخشی به دانش‌آموزان
رسول شیدایی افزود: در همین راستا، تلاش شده است در هر مرحله، مدارسی به عنوان کانون تربیتی محله راه‌اندازی شوند تا علاوه بر ایفای نقش آموزشی و تربیتی برای دانش‌آموزان خود، زمینه بهره‌مندی سایر مدارس محله از ظرفیت‌ها و امکانات این مراکز نیز فراهم شود.
وی با بیان اینکه رویکرد محله‌محوری از برنامه های جدی فعالیت این مدارس است، اظهار کرد: این مدارس با توجه به ظرفیت‌ها، دیدگاه‌ها و رویکرد مدیران خود، می‌توانند به محور فعالیت‌های تربیتی در محله تبدیل شوند و با مشارکت سایر مدارس و با محوریت مساجد، زمینه اجرای برنامه‌های محله‌محور را فراهم کنند.
شیدایی ادامه داد: یکی از رویکردهای مهم در این مدارس، فاصله گرفتن از حافظه‌محوری صرف و حرکت به سمت یادگیری موضوع‌محور و مهارت‌آموزی است. در این الگو، کلاس‌ها و فعالیت‌های آموزشی به صورت تخصصی و با محوریت موضوعات مشخص برگزار می‌شود تا دانش‌آموزان به جای اتکا به حفظ مطالب، فرصت تجربه، تمرین و یادگیری مهارت‌های کاربردی را پیدا کنند.
وی با تاکید بر اینکه یادگیری مهارتی می‌تواند به افزایش ماندگاری آموخته‌ها کمک کند، گفت: این مدارس به عنوان الگویی برای اصلاح شیوه‌های سنتی آموزش و کاهش وابستگی به حافظه‌محوری فعالیت می‌کنند و تلاش دارند دانش‌آموزان را به سمت یادگیری عمیق‌تر و کاربردی‌تر سوق دهند.
مدیرکل آموزش و پرورش همدان آموزش هویت و آشنایی دانش‌آموزان با گذشته تاریخی و فرهنگی خود را از دیگر اهداف این طرح برشمرد و افزود: آگاهی از هویت فردی، تاریخی و فرهنگی می‌تواند زمینه شناخت بهتر دانش‌آموزان از پیشینه خود را فراهم کند و در تقویت احساس تعلق و هویت‌یابی آنان نقش داشته باشد.
وی همچنین پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی را از کارکردهای مهم این الگو دانست و بیان کرد: فراهم کردن زمینه مشارکت دانش‌آموزان در فعالیت‌های مهارتی، فرهنگی، ورزشی و گروهی می‌تواند به غنی‌سازی اوقات فراغت آنان کمک کند و زمینه دور شدن از برخی آسیب‌های اجتماعی را فراهم سازد.
شیدایی با اشاره به پیش‌بینی فعالیت‌های تفریحی و ورزشی در این مدارس اظهار کرد: توجه به سلامت جسمی و روانی دانش‌آموزان، ایجاد فرصت تعامل اجتماعی و فراهم کردن فضایی برای مشارکت و همکاری گروهی، از جمله محورهایی است که در برنامه‌های این مراکز مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: در کنار فعالیت‌های آموزشی و مهارتی، فضاهایی برای گفت‌وگو و تعامل دانش‌آموزان نیز در نظر گرفته شده است تا آنان بتوانند پرسش‌ها، دغدغه‌ها و موضوعات مورد علاقه خود را در جمع‌های گروهی مطرح کنند و با همراهی مربیان به پاسخ‌های مناسب دست یابند.
مدیرکل آموزش و پرورش همدان با اشاره به ظرفیت چنین فضاهایی برای تقویت گفت‌وگو و تفکر جمعی گفت: فراهم کردن فرصت پرسشگری، تبادل نظر و ارتباط نزدیک‌تر دانش‌آموزان با مربیان، می‌تواند به رشد فکری و اجتماعی آنان کمک کند.
شیدایی تاکید کرد: تبدیل مدارس به کانون‌های تربیتی محلات، با تلفیق آموزش مهارتی، هویت‌بخشی، فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی و تقویت تعاملات اجتماعی، می‌تواند زمینه نقش‌آفرینی موثرتر مدارس در تربیت دانش‌آموزان و ارتقای ظرفیت‌های تربیتی محلات را فراهم کند.
مدارس محله‌محور باید به کانون تعلیم، تربیت و فعالیت‌های فرهنگی تبدیل شود
آیت الله حبیب الله شعبانی موثقی با حضور در مدرسه شهید حسنی و در جمع دانش‌آموزان پایه هفتم، از ابتکارات آموزشی، تربیتی و فرهنگی این مجموعه قدردانی کرد و خواستار توسعه چنین الگوهایی در سطح استان شد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های این مدرسه اظهار کرد: این مجموعه از مدارس خوبی است که انسان آرزو می‌کند کاش دوباره دانش‌آموز بود و فرصت حضور در چنین فضایی را داشت.
امام جمعه همدان با بیان اینکه فضای مدرسه نباید به آموزش صرف محدود شود، افزود: ابتکاراتی که با تلاش تیم مدیریتی این مجموعه طراحی شده، نشان می‌دهد مدرسه می‌تواند فراتر از یک محیط خشک آموزشی عمل کند و در ابعاد مختلف تربیتی، فرهنگی و اجتماعی اثرگذار باشد.
وی با تاکید بر اهمیت رویکرد محله‌محوری در نظام آموزشی گفت: مدرسه می‌تواند به محور محله در عرصه تعلیم و تربیت و مسائل فرهنگی تبدیل شود و نقشی موثر در ارتباط میان دانش‌آموزان، خانواده‌ها و جامعه محلی ایفا کند.
امام جمعه همدان همچنین با اشاره به مشاهده حضور برخی دانش‌آموزان در نماز پیش از آغاز کلاس‌های درس، از این رفتار قدردانی کرد و گفت: مشاهده دانش‌آموزانی که پیش از حضور در کلاس نماز خود را اقامه می‌کنند، قابل قدردانی است و باید از مجموعه مدیریتی و تربیتی مدرسه برای فراهم کردن چنین فضایی تشکر کرد.
وی با اشاره به برخی امکانات و بخش‌های این مدرسه، از جمله فضاهای ورزشی، اتاق گفت‌وگو و محیط‌های تعامل دانش‌آموزی، اظهار کرد: این ابتکارات می‌تواند به ایجاد محیطی پویا و جذاب برای دانش‌آموزان کمک کند.
امام جمعه همدان با تاکید بر ضرورت توجه به دیدگاه دانش‌آموزان درباره محیط آموزشی خود، خواستار بررسی میزان رضایت آنان از امکانات و برنامه‌های مدرسه شد و افزود: باید از خود دانش‌آموزان پرسید که تا چه اندازه از این فضا و امکانات رضایت دارند.
وی ابراز امیدواری کرد که الگوی آموزشی و تربیتی این مدرسه با تاکید بر محله‌محوری و فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، در دیگر مدارس استان نیز توسعه یابد و زمینه ارتقای کیفیت تعلیم و تربیت دانش‌آموزان را فراهم کند.