هم‌زمان با ایام فاطمیه، بازخوانی قیام حضرت زهرا(س) راز پیوند سقیفه تا ظهور مهدوی را آشکار می‌سازد؛ مجاهدتی که با افشاگری انحراف و حراست از امامت، نخستین راه نجات امت و قطب‌نمای حرکت به‌سوی حکومت جهانی عدل الهی گردید.
ر این ایام حزن‌انگیز فاطمیه، حجت‌الاسلام ابراهیم انصاری بحرینی، مفسر برجسته قرآن کریم؛ با نگاهی عمیق و معرفتی، پرده از راز پیوند مظلومیت سقیفه تا شکوه ظهور مهدوی برمی‌دارد. ایشان در ادامه تبیین می‌کنند که چگونه موضع‌گیری تاریخی حضرت زهرا(س) نخستین راه نجات امت و قطب‌نمای حرکت به سوی مهدویت شد. مطالعه این نوشتار ارزشمند، فصلی نو در شناخت مسئولیت امروز ما در عصر غیبت می‌گشاید:
حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها و راه‌های نجات امت از انحراف تاریخی
در سالروز شهادت صدیقه کبری حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، در برابر حقیقتی بزرگ قرار می‌گیریم که شایسته تأملی عمیق است؛ و آن، پیوند شگفت‌انگیز میان نهضت فاطمی و نهضت مهدوی است.
در روایتی آمده است: «الْمَهْدِیُّ مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ» «مهدی از فرزندان فاطمه است».
همچنین روایاتی وجود دارد که حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه را با امام حسین علیه‌السلام و امام رضا علیه‌السلام پیوند می‌دهد.
این سه عنوان، سه دریچه بزرگ برای شناخت مسیر تاریخی امت اسلامی، از حادثه سقیفه تا ظهور مبارک حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه، پیش روی ما می‌گشاید.
شگفت‌انگیزتر آنکه حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، الگو و اسوه حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه معرفی شده است.
قرآن کریم درباره رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌فرماید: ﴿لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾ «به‌راستی که برای شما در رسول خدا الگویی نیکوست».
و از حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه نقل شده است: «فِی ابْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ لِی أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ». «و در دختر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم برای من الگویی نیکوست».
اکنون این پرسش بزرگ مطرح می‌شود: راز این الگوگیری مهدوی از حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها چیست؟
چه ارتباطی میان قیام و موضع‌گیری حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها پس از سقیفه و نهضت جهانی حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه در عصر ظهور وجود دارد؟
قانون راه نجات؛ امت چگونه به مسیر اصلی بازمی‌گردد؟
هنگامی که انسان تصمیم می‌گیرد ساختمان بزرگی بنا کند، پیش از آغاز ساخت‌وساز، به راه‌پله‌های اضطراری و خروجی‌های نجات می‌اندیشد.
در جاده‌های طولانی نیز مسیرهایی پیش‌بینی می‌شود تا کسی که راه را اشتباه رفته است، بتواند به مسیر صحیح بازگردد.
این همان چیزی است که از آن به «راه خروج» یا «راه نجات» تعبیر می‌کنیم.
تاریخ بشر نیز به چنین راه‌هایی نیاز دارد؛ زیرا ممکن است یک امت از مسیر اصلی خود منحرف شود و گاهی این انحراف چنان گسترش یابد که بازگشت به راه صحیح بسیار دشوار گردد.
از همین‌جا می‌توان به یکی از رازهای بزرگ حرکت اهل‌بیت علیهم‌السلام پی برد.
در طول تاریخ اسلام، راه‌های بزرگ الهی برای بازگرداندن امت به مسیر امامت وجود داشته است؛ راه‌هایی که هر یک در مرحله‌ای حساس از تاریخ گشوده شدند.
نخستین راه نجات، موضع‌گیری تاریخی حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها بود.
پس از آن، نهضت عظیم حسینی و سپس امتداد حرکت رضوی قرار گرفت؛ تا سرانجام این مسیر به ظهور مبارک حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه منتهی شود.
امتحان فاطمی پیش از آفرینش
یکی از شگفت‌انگیزترین فرازهای زیارت حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها چنین است: «یَا مُمْتَحَنَةُ، امْتَحَنَکِ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ، فَوَجَدَکِ لِمَا امْتَحَنَکِ صَابِرَةً». «ای بانوی آزموده‌شده! خداوندی که تو را آفرید، پیش از آنکه تو را بیافریند، تو را آزمود و در برابر آنچه بدان آزمودت، شکیبا یافت».
در این تعبیر شگفت‌انگیز تأمل کنیم؛ امتحان، پیش از آفرینش
این چه آزمون بزرگی بوده است که پیش از حضور حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در این جهان تحقق یافته است؟
این امتحان با مصیبت‌های بزرگی پیوند دارد که بر اهل‌بیت علیهم‌السلام وارد شد؛ و در رأس آنها، شهادت امام حسین علیه‌السلام و اسارت حضرت زینب سلام‌الله‌علیها قرار دارد.
در گزارش‌های مربوط به نهضت حسینی آمده است: «إِنَّ اللَّهَ شَاءَ أَنْ یَرَاکَ قَتِیلًا».«خداوند خواسته است تو را کشته ببیند».
و نیز: «إِنَّ اللَّهَ شَاءَ أَنْ یَرَاهُنَّ سَبَایَا»، خداوند خواسته است آنان را اسیر ببیند.
در اینجا مقام بلند حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها آشکار می‌شود؛ بانویی که خداوند پیش از آفرینش، او را آزمود و در برابر آنچه بر خودش و فرزندانش خواهد گذشت، صبور و استوار یافت.
این مسئولیت به شیعیان و دوستداران آن حضرت نیز امتداد می‌یابد؛ آنان که در زیارت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، صداقت، وفاداری و پایداری خود را نسبت به آنچه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و وصی ایشان، امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام آورده‌اند، اعلام می‌کنند.
بدین‌ترتیب، مسئله فاطمی از افقی بسیار بلند آغاز می‌شود و آثار آن در زمین و در سراسر تاریخ آشکار می‌گردد.
سقیفه؛ انحرافی که به راه نجاتی بزرگ نیاز داشت
پس از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، حادثه سقیفه رخ داد؛ در حالی که امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام به تجهیز و مراسم خاک‌سپاری پیکر مطهر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم مشغول بود.
در همان ساعات سرنوشت‌ساز، خلافت از صاحب حقیقی آن، که ولایتش در غدیر خم اعلام شده بود، به دیگری منتقل شد.
سقیفه سرآغاز انحرافی خطرناک در مسیر امت اسلامی گردید؛ انحرافی که پیامدهای آن قرن‌ها ادامه یافت.
رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم برای ساختن امت اسلامی تلاش‌های عظیمی انجام داده بود و سرانجام در روز غدیر، ولایت را در برابر مسلمانان به‌روشنی اعلام کرد.
در آن روز، دست امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام را بالا برد و فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِیٌّ مَوْلَاهُ»؛ هر کس من مولای او هستم، این علی مولای اوست.
آن صحنه بزرگ، اعلام آشکار ولایت بود و مسلمانان، امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام را در آن جایگاه عظیم مشاهده کردند.
اما پس از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، سقیفه مسیر دیگری را در تاریخ گشود. در چنین شرایطی، امت به موضعی بزرگ نیاز داشت؛ موضعی که وجدان جامعه را بیدار کند و حقیقت امامت را برای نسل‌های آینده محفوظ نگه دارد.
شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها؛ نخستین راه نجات
موضع‌گیری حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، نخستین راه بزرگ نجات پس از سقیفه بود.
آن حضرت در برابر انحراف ایستاد و مسئولیت دفاع از امامت را بر عهده گرفت؛ تا آنکه این مسیر به شهادت مظلومانه ایشان انجامید.
دفن شبانه و پنهان ماندن قبر مطهر آن حضرت، تأثیری عمیق در تاریخ بر جای گذاشت و تلاش‌ها برای نشان دادن رضایت ایشان از کسانی که در برابرشان ایستاده بود را با پرسشی ماندگار روبه‌رو ساخت.
قبر پنهان حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، پرسشی همیشگی در برابر تاریخ است:
چرا دختر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم شبانه به خاک سپرده شد؟
چرا محل قبر مطهر ایشان همچنان پنهان مانده است؟
این قبر پنهان، پیامی فراتر از زمان و مکان دارد و موضع تاریخی حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در برابر سقیفه را در وجدان امت زنده نگه می‌دارد.
در اینجا پیوندی شگفت‌انگیز میان پنهان بودن قبر حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها و غیبت حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه آشکار می‌شود.
قبر پنهان فاطمی، امت را به یاد حوادث پس از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌اندازد؛ و غیبت مهدوی، امت را در برابر مسئولیت بزرگ آمادگی برای بازگشت امامت به جایگاه رهبری جهان قرار می‌دهد.
کربلا؛ دومین راه نجات
انحراف تاریخی همچنان ادامه یافت تا آنکه امت اسلامی به مرحله‌ای رسید که به قیامی عظیم و سرنوشت‌ساز نیاز پیدا کرد.
و این‌گونه، کربلا پدید آمد.
شهادت امام حسین علیه‌السلام به راه نجاتی تاریخی تبدیل شد و قدرت تشخیص حق از باطل را در وجدان امت زنده کرد.
پس از عاشورا، حضرت زینب سلام‌الله‌علیها این رسالت بزرگ را ادامه داد و مسئولیت کاروان حسینی را بر دوش گرفت.
از همین‌جا می‌توان به اهمیت شعائر حسینی و زیارت اربعین پی برد.
این شعائر، پیوند نسل‌ها با امام حسین علیه‌السلام را حفظ می‌کنند و روح ایثار، پایداری و وفاداری را در جامعه زنده نگه می‌دارند.
تجربه‌های تاریخی نشان داده است که مجالس حسینی حتی در سخت‌ترین شرایط سرکوب و محدودیت نیز زنده می‌مانند.
ممکن است مؤسسات دینی تعطیل شوند، خطیبان و مداحان بازداشت گردند و مؤمنان از برگزاری مراسم مذهبی محروم شوند؛ اما یاد امام حسین علیه‌السلام همچنان قدرت گردآوردن دل‌ها و زنده کردن اراده‌ها را دارد.
نام حسین علیه‌السلام، تاریخی از ایمان، فداکاری و صبر را در خود جای داده است.
امام رضا علیه‌السلام؛ دژ استوار اعتقادی
در ادامه این مسیر، نقش بزرگ امام رضا علیه‌السلام آشکار می‌شود. امتی که می‌خواهد به سوی ظهور مهدوی حرکت کند، به بنیانی محکم و استوار در اعتقادات نیاز دارد.
در اینجا اهمیت حدیث معروف «سلسلةالذهب» نمایان می‌شود: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ حِصْنِی، فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی». «لا إله إلا الله دژ من است؛ پس هر کس وارد دژ من شود، از عذاب من در امان خواهد بود». این دژ الهی، انسان را از انحراف حفظ می‌کند و او را با توحید و امامت پیوند می‌دهد.
از این منظر، نقش امام رضا علیه‌السلام در ساختن آگاهی اعتقادی و آماده‌سازی جامعه مؤمن برای پذیرش مسئولیت‌های بزرگ تاریخی روشن می‌شود.
اکنون سه نشانه بزرگ در برابر ما قرار دارد:
حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها: پاسداری از حقیقت امامت پس از سقیفه. امام حسین علیه‌السلام: زنده کردن امت با شهادت و فداکاری. امام رضا علیه‌السلام: استوار ساختن بنیان‌های اعتقادی و آماده‌سازی مسیر حرکت مهدوی.
حضرت زینب سلام‌الله‌علیها؛ روح استوار کاروان
در این مسیر تاریخی، نقش حضرت زینب سلام‌الله‌علیها نیز جایگاهی برجسته دارد.
آن حضرت، مظهر صبر و پایداری در کاروان حسینی بود و پس از شهادت امام حسین علیه‌السلام، پرچم رسالت عاشورا را بر دوش گرفت.
این همان روحیه زینبی است که هر کاروانی در مسیر امامت به آن نیاز دارد.
ممکن است انسان با آوارگی، سلب حقوق، دوری از وطن یا جدایی از خانواده روبه‌رو شود؛ اما صبر و پایداری می‌تواند این رنج‌ها را به فرصتی تازه برای خدمت به دین تبدیل کند.
گاهی انسان تنها نظاره‌گر حوادث تاریخ است؛ اما ناگهان خود را در متن آزمونی بزرگ می‌یابد.
در چنین لحظاتی، معنای صبری را که حضرت زینب سلام‌الله‌علیها بر دوش کشید، بهتر درک می‌کند و با رنج‌های امام زین‌العابدین علیه‌السلام در مسیر اسارت، احساس نزدیکی بیشتری می‌یابد.
خداوند متعال می‌فرماید: ﴿إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا﴾ «به‌راستی که همراه سختی، آسانی است.»
ظهور مهدوی؛ مقصد بزرگ این حرکت تاریخی
اکنون پیوند میان نهضت فاطمی، قیام حسینی و حرکت رضوی روشن‌تر می‌شود.
حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها در آغاز انحراف تاریخی ایستادگی کرد.
امام حسین علیه‌السلام با فداکاری و شهادت خود، امت را بیدار ساخت.
امام رضا علیه‌السلام بنیان‌های اعتقادی را استوار کرد.
و این مسیر بزرگ، به ظهور مبارک حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه می‌انجامد.
در پرتو این نگاه، عمق آن تعبیر شگفت‌انگیز روشن می‌شود: «وَفِی ابْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ لِی أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ». و در دختر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم برای من الگویی نیکوست.
موضع تاریخی حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها دریچه‌ای برای شناخت حرکت مهدوی می‌گشاید. در آغاز انحراف، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها برای دفاع از امامت قیام کرد؛ و در پایان این مسیر تاریخی، حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه حکومت عدل الهی را برپا خواهد ساخت.
این پیوند، معنای عمیقی به رابطه میان آغاز مظلومیت امامت و فرجام پیروزمندانه آن می‌بخشد.
حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، قطب‌نمای تاریخ
حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها با موضع‌گیری عظیم خود در آغاز این حرکت تاریخی ایستاده است و مسئله فاطمی در تمام مراحل آن حضور دارد.
از سقیفه تا کربلا، از کربلا تا امتداد حرکت رضوی و از آنجا تا ظهور مبارک حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه، مسئولیت پاسداری از امامت و دفاع از حق همچنان ادامه می‌یابد. در اینجا عظمت امتحان فاطمی پیش از آفرینش، و شکوه صبری که حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در برابر مصیبت‌های خود و فرزندانش نشان داد، بیش از پیش آشکار می‌شود.
مسئله فاطمی، دریچه‌ای برای فهم تاریخ، کلیدی برای شناخت مسئولیت امت و نقطه آغازی برای آمادگی در مسیر ظهور مبارک حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه است.