تهران-ایرنا- پژوهشگر حقوق بینالملل در یادداشتی برای ایرنا نوشت: «ترامپ با پناه دادن به معمار اقتصادی خود، در واقع سیستم فرماندهی مالی خود را در برابر پاسخ احتمالی و سخت ایران بیمه کرده است تا در صورت جرقه یک جنگ ناخواسته، فرماندهی اقتصادیاش فلج نشود.»
گزارشهای رسمی رسانههای بینالمللی مبنی بر انتقال ناگهانی و قرنطینه امنیتی «اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری ایالات متحده، از عمارت شخصیاش در جورجتاون به یک پایگاه نظامی ارتش آمریکا به بهانه تهدیدات فیزیکی از سوی ایران، فراتر از یک پروتکل ساده حفاظت از مقامات است. در تحلیل استراتژیک خط زمانی، این رویداد لایه بیرونی و ویترین یک کلانروایت بوروکراتیک، حقوقی و نظامی در واشنگتن است. مهندسی معکوس این بازی قدرت نشان میدهد که کاخ سفید تحت فرماندهی دونالد ترامپ، در حال تکمیل پازل آرایش جنگی دوفاکتو و زرهپوش کردن ساختار اجرایی خود برای یک تقابل همهجانبه اقتصادی و احتمالاً نظامی است. اما پرسش بنیادین این است: چرا معمار جنگ اقتصادی پناهگاهی نظامی میشود و راهبرد مواجهه بهینه جمهوری اسلامی ایران در برابر این پازل جدید چیست؟
چرا وزیر خزانهداری و نه وزیر دفاع؟
در دیسیپلین سیاست واقعگرایانه دولت جدید آمریکا، وزارت خزانهداری و به ویژه دفتر کنترل داراییهای خارجی یک نهاد نظارتی یا اقتصادی ساده نیست؛ بلکه مقتدرترین، کارآمدترین و نافذترین اتاق جنگ رسمی واشنگتن علیه حاکمیت و بنیان اقتصادی ایران است. تحریمهای ثانویه، منجمد کردن رگهای بانکی و قفل کردن شریانهای فروش نفت، آسیبهای ساختاری و فلجکنندهتری نسبت به بمبارانهای هوایی پنتاگون به حریف وارد میسازد. از این رو، وزیر خزانهداری به عنوان فرمانده نوک پیکان این تقابل، هدف شماره یک ژئوپولیتیک محسوب میشود.
از سوی دیگر، مقامات پنتاگون و ژنرالهای ارشد نظامی به صورت ذاتی در دژهای نظامی مستقر هستند و سیستم ارتباطی زرهپوش دارند. انتقال ناگهانی یک مقام کاملاً غیرنظامی مانند وزیر خزانهداری به یک پادگان نظامی، کالیبره کردن یک نمایش قدرت اداری برای القای وضعیت اضطراری است. ترامپ با این اقدام، پیام روشنی به بازار جهانی، همپیمانان و حریف مخابره میکند: معمار جنگ اقتصادی در پناهگاه نظامی مستقر شده تا آخرین مرحله از دکترین خفگی خاکستری و انسداد کامل تجاری را بدون ترس از پاسخهای فیزیکی حریف عملیاتی کند.
باید توجه داشت که این اقدام، تفاوتی بنیادین و ماهوی با پناه گرفتن مقامات در حوادثی مانند یازده سپتامبر دارد. در آن برهه، پناه گرفتن ارکان دولت صرفاً یک مکانیسم پدافندی و حفاظتی محض برای تداوم حاکمیت در برابر حمله فیزیکی بود؛ اما قرنطینه انفرادی وزیر خزانهداری در شرایط کنونی، یک مانور سیاسی آفندی و پیشدستانه در تاریخ مدرن ایالات متحده محسوب میشود و نشان از تهاجمیتر شدن دکترین واشنگتن دارد.بنابراین با احتیاط میتوان این اقدام یک نمایش بیرونی تلقی کرد نه الزاماً وجود تهدید از سوی جمهوری اسلامی در خاک ایالات متحده آمریکا.
پاتک بوروکراتیک پیشدستانه به کنگره دموکرات
لایه پنهان و بسیار حیاتی این رویداد، فرآیندهای سیاسی داخلی ایالات متحده است. با تغییر آرایش مجالس آمریکا در ژانویه دو هزار و بیست و هفت و تسلط دموکراتها بر اکثریت مطلق کنگره و سنا، کاخ سفید میداند که مسیر رفتارهای خودسرانه در سیاست خارجی با اهرمهای تحقیق و تفحص، جلسات استماع عمومی و به ویژه قانون اینارا به شدت قفل خواهد شد. دموکراتها به دنبال به چالش کشیدن امتیازات یا اقدامات انعطافناپذیر ترامپ خواهند بود.
مستقر کردن وزیر خزانهداری در یک پادگان نظامی، یک پاتک پیشدستانه به دموکراتهاست. کاخ سفید با امنیتی کردن مطلق بوروکراسی خزانهداری، زمین بازی قوه مقننه را محدود میکند. در یک فضای جنگی و تحت دکترین امنیت ملی، دموکراتها عملاً نمیتوانند فرآیندهای فرسایشی نظارتی را علیه برنامههای خزانهداری فعال کنند؛ چرا که هرگونه کارشکنی یا مخالفت با وزیر خزانهداریِ مستقر در پادگان، از سوی رسانههای جناح حاکم به عنوان تضعیف جبهه خودی در برابر تهدیدات سخت خارجی فاکتور شده و دموکراتها را در نطفه مجبور به سکوت میکند.
تکمیل پازل حمله سخت و مدیریت ریسک محاسبات اشتباه
رئیسجمهوری که خود را آقای وتو مینامد، به خوبی میداند که بر اساس قانون اساسی آمریکا، حتی در صورت مخالفت کنگره، میتواند هرگونه قطعنامه عدم تایید را وتو کند و دموکراتها بدون اکثریت دوثالث هرگز توان شکستن وتوی او را ندارند. بنابراین، اراده اجرایی کاخ سفید برای اعمال خشنترین تحریمها یا حتی فرمان پاتک نظامی غالب خواهد بود.
قرنطینه کردن وزیر خزانهداری در یک دژ نظامی نشان میدهد ترامپ گزینه حمله سخت یا انسداد همهجانبه را کاملاً روی میز نگاه داشته است. او گمان میبرد که دکترین خفگی کامل اقتصادی، ایران را به نقطهای میرساند که تحمل وضعیت موجود غیرممکن شود. بنابراین در حقوق استراتژیک، وقتی کشوری به بنبست مطلق تجاری برسد، بر اساس دکترینهای امنیتی دست به پاتکهای نامتقارن استراتژیک نظیر ناامن کردن آبراهها و مضایق بینالمللی خواهد زد. ترامپ با پناه دادن به معمار اقتصادی خود، در واقع سیستم فرماندهی مالی خود را در برابر پاسخ احتمالی و سخت ایران بیمه کرده است تا در صورت جرقه یک جنگ ناخواسته، فرماندهی اقتصادیاش فلج نشود.
راهبرد مواجهه هوشمند جمهوری اسلامی ایران
در برابر این هندسه اضطراری و پازل زرهپوش واشنگتن، جمهوری اسلامی ایران باید یک دیسیپلین ترکیبی از صبر استراتژیک بوروکراتیک و بازدارندگی فعال نامتقارن را به بهترین شکل ممکن پیادهسازی کند. این راهبرد شامل چهار محور عملیاتی است:
- کثرتگرایی در کانالهای دیپلماتیک فرامنطقهای: ایران نباید دیپلماسی خود را به کانالهای مستقیم واشنگتن محدود کند. با توجه به اینکه اکثریت کنگره جدید در اختیار دموکراتها خواهد بود، تهران باید از طریق شرکای اروپایی، عمان و قطر، به صورت بوروکراتیک هزینههای بینالمللی و داخلی دکترین خفگی ترامپ را به گوش کنگره جدید آمریکا برساند و شکاف تفکیک قوا در واشنگتن را فعال نگه دارد.
- سلاح حقوقی و تجاری در حقوق بینالملل خصوصی: همانطور که در دکترینهای پیشین اثبات شده، دادگاههای تجاری بینالمللی مانند محاکم لندن و نیویورک ضمانت اجراهای مادی قوی دارند. ایران باید با استفاده از شرکتهای پوششی و دفاع حقوقی قاطع بر اساس حقوق عرفی، مانع از مشروعیتبخشی به مصادره اموال تجاری و نفتکشهای خود توسط احکام خزانهداری آمریکا شود.
- دکترین بازدارندگی نامتقارن در آبهای جنوبی: ایران در بخش شمالی تنگه هرمز آبهای سرزمینی خود بر اساس حقوق جنگ دریایی و قواعد سانرمو، حق قانونی بازرسی و توقیف کشتیهای متخاصم یا حامل قاچاق جنگی را دارد. ایران باید بدون نقض حاکمیت کشورهای بیطرف مانند عمان در بخش جنوبی، آمادگی عملیاتی خود را در بخش شمالی به عنوان یک اهرم بازدارندگی جدی به رخ بکشد تا کاخ سفید بداند قرنطینه کردن وزیر خزانهداری در پادگان، مانع از پرداخت هزینههای سنگین انسداد انرژی جهانی نخواهد شد.
- پاتک رسانهای به جنگ روانی واشنگتن: رسانههای رسمی ایران باید لایه بیرونی این نمایش مظلومنمایی و مقصرنمایی ایران را متلاشی کنند و به افکار عمومی جهان نشان دهند که انتقال وزیر به پادگان، نه یک اقدام تدافعی، بلکه یک مانور سیاسی-نظامی پیشدستانه برای فرار از پاسخگویی به کنگره و آمادهسازی فضا برای فشار اقتصادی بیشتر است.
بنبست دکترین خفگی در برابر واقعیت قدرت
در نهایت، دکترین دژ خزانهداری نشاندهنده به بنبست رسیدن ابزارهای سنتی دیپلماسی در واشنگتن است. رئیسجمهور آمریکا به لطف قدرت وتو پادشاه بوروکراسی سیاست خارجی است اما پناه دادن به مقامات در پادگانهای نظامی، واقعیتهای ژئوپولیتیک روی زمین و قدرت نامتقارن ایران در منطقه را تغییر نمیدهد. ایران با اتکا به حقوق بینالملل عرفی، حفظ حاکمیت همسایگان و مدیریت هوشمندانه خطوط زمانی سیاسی واشنگتن، میتواند این پاتک پیشدستانه را مهار کرده و موازنه قدرت را در راستای تقویت امنیت جمعی منطقه تغییر دهد.
