عصر ایران؛ الناز چراغی - ناترازی انرژی در ایران طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی و زیرساختی کشور تبدیل شده است؛ معضلی که آثار آن را می‌توان در کمبود برق، محدودیت گازرسانی، افزایش مصرف سوخت و کاهش ظرفیت تولید صنایع مشاهده کرد. تداوم این وضعیت علاوه بر ایجاد مشکلات برای خانوارها، فعالیت واحدهای صنعتی و تولیدی را نیز با اختلال مواجه کرده و هزینه‌های اقتصادی قابل‌توجهی به کشور تحمیل می‌کند.
یکی از مهم‌ترین دلایل شکل‌گیری ناترازی انرژی، فاصله میان رشد مصرف و ظرفیت تولید است. در شرایطی که مصرف انرژی به‌ویژه در بخش خانگی و صنعتی افزایش یافته، توسعه زیرساخت‌های تولید، انتقال و توزیع متناسب با این رشد پیش نرفته است. فرسودگی تجهیزات، پایین بودن بهره‌وری، قیمت‌گذاری نامناسب انرژی، هدررفت منابع و کمبود سرمایه‌گذاری نیز به تشدید این بحران دامن زده‌اند.
در چنین شرایطی، عبور از ناترازی انرژی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات کوتاه‌مدت و بلندمدت است. افزایش سرمایه‌گذاری در صنعت نفت، گاز و برق، نوسازی پالایشگاه‌ها و نیروگاه‌ها، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و استفاده از فناوری‌های نوین باید در اولویت برنامه‌های اجرایی قرار گیرد. همچنین اصلاح الگوی مصرف، بهینه‌سازی تجهیزات گرمایشی و سرمایشی و کاهش اتلاف انرژی می‌تواند نقش مؤثری در مدیریت تقاضا داشته باشد.
در نهایت، ناترازی انرژی مسئله‌ای نیست که با راهکارهای مقطعی برطرف شود. حل ریشه‌ای این معضل به عزم ملی، برنامه‌ریزی بلندمدت و هماهنگی همه دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. تأمین پایدار انرژی نه‌تنها ضرورتی برای رفاه عمومی، بلکه پیش‌شرط رشد اقتصادی، توسعه صنعتی و حفظ قدرت رقابت‌پذیری ایران است.
نرسی قربان، کارشناس انرژی در گفت و گو با «عصر ایران» به بررسی علل ناترازی انرژی و همچنین راه کارهای لازم برای خود کفایی در این موضوع مهم پرداخته است:
* وضعیت ناترازی انرژی در کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید و برای عبور از این شرایط چه راهکاری وجود دارد؟
- امروز کشور در بخش‌های مختلف انرژی با ناترازی روبه‌روست؛ اما معتقدم هر مشکلی راه‌حل خاص خودش را دارد. اگر شرایط را به‌درستی ارزیابی کنیم و شناخت دقیقی از فرصت‌ها و تهدیدهای موجود داشته باشیم، می‌توانیم با سرمایه‌گذاری در صنعت نفت، گام مهمی برای رفع ناترازی انرژی برداریم. به اعتقاد من، این هدف با برنامه‌ریزی صحیح و استفاده از ظرفیت‌های موجود کاملاً دست‌یافتنی است.
* جذب سرمایه‌گذاری خارجی تا چه اندازه می‌تواند در حل بحران انرژی مؤثر باشد؟
- برای تحقق برنامه‌های توسعه‌ای در صنعت انرژی، نیاز مبرمی به همکاری با اقتصاد بین‌المللی داریم. دولت باید رای‌زنی‌ها و تلاش‌های دیپلماتیک خود را افزایش دهد تا زمینه حضور شرکت‌های بین‌المللی در صنعت نفت ایران فراهم شود. تزریق سرمایه خارجی می‌تواند امکان اجرای پروژه‌های بزرگ و زیرساختی را فراهم کند و به ما در عبور از شرایط فعلی کمک کند. نباید فراموش کنیم که کمبود انرژی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای دارد و باید تمام ظرفیت‌های کشور برای رفع آن به کار گرفته شود.
* تأمین منابع مالی به‌تنهایی برای رفع ناترازی انرژی کافی است؟
- نه. سرمایه‌گذاری مالی تنها یکی از الزامات است. در کنار آن، دست‌رسی به فناوری‌های روز دنیا نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. برای مثال، اگر بخواهیم ظرفیت تولید بنزین در پالایشگاه‌ها را افزایش دهیم یا بهره‌وری تأسیسات نفتی و گازی را ارتقا دهیم، ناگزیر به استفاده از تکنولوژی‌های جدید هستیم. عقب‌ماندگی فناوری در بخش انرژی موضوعی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت یا برای آن توجیهی ارائه کرد.
* برای دستیابی به فناوری‌های پیشرفته و جذب سرمایه خارجی چه اقداماتی باید انجام شود؟
- تحقق این اهداف نیازمند تعامل سازنده و دیپلماسی فعال با کشورهای دیگر، به‌ویژه کشورهای توسعه‌یافته است. باید موانع همکاری‌های بین‌المللی برطرف شود و شرایطی فراهم شود که شرکت‌های معتبر خارجی بتوانند در پروژه‌های نفت و گاز ایران مشارکت کنند. بدون تعاملات اقتصادی و فنی با جهان، دستیابی به اهداف بزرگ در صنعت انرژی دشوار خواهد بود.
* میزان سرمایه موردنیاز برای احیای صنعت نفت و گاز کشور چقدر برآورد می‌شود؟
-بر اساس بررسی‌های کارشناسی، برای سرمایه‌گذاری و احیای بخش‌های نفت و گاز کشور به حدود ۲۵۰ میلیارد دلار منابع مالی نیاز داریم. این رقم نشان‌دهنده ابعاد گسترده نیازهای زیرساختی و توسعه‌ای این دو بخش راهبردی است. متأسفانه تاکنون اقدام مؤثر و متناسبی برای تأمین این حجم از سرمایه‌گذاری صورت نگرفته و لازم است این موضوع با جدیت بیشتری در دستور کار قرار بگیرد.
* پیامدهای تداوم ناترازی انرژی برای اقتصاد کشور چیست؟
-ناترازی انرژی یک مشکل بزرگ و اختلال‌زاست که می‌تواند بخش‌های مختلف اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد. کمبود برق و گاز، علاوه بر ایجاد محدودیت برای خانوارها، فعالیت صنایع و واحدهای تولیدی را نیز با مشکل مواجه می‌کند. تداوم این وضعیت می‌تواند به کاهش تولید، افزایش هزینه‌های اقتصادی و از دست رفتن فرصت‌های سرمایه‌گذاری منجر شود. به همین دلیل، رفع ناترازی انرژی باید به یکی از اولویت‌های اصلی کشور تبدیل شود.
* در نهایت، مسئولیت رفع ناترازی انرژی بر عهده کدام نهادها است؟
-این مسئله صرفاً مسئولیت دولت نیست و تمام ساختار حاکمیت باید برای حل آن همکاری کنند. لازم است تصمیم‌گیران، مدیران اجرایی و دستگاه‌های مرتبط با هماهنگی و برنامه‌ریزی منسجم وارد عمل شوند. کشور ظرفیت‌های قابل‌توجهی در حوزه نفت و گاز دارد و با استفاده از این ظرفیت‌ها، جذب سرمایه خارجی، انتقال فناوری و تقویت تعاملات بین‌المللی می‌توانیم ناترازی انرژی را به‌صورت ریشه‌ای برطرف کنیم. هدف باید رسیدن به شرایطی باشد که دیگر نگرانی جدی بابت تأمین برق، گاز و سایر حامل‌های انرژی وجود نداشته باشد.