Sokol-3 نسخه تکامل‌یافته پهپاد رهگیر Sokol-I، است؛ سامانه‌ای که برای مقابله با پهپادهای شناسایی و تهاجمی اوکراین به کار گرفته شده است.
روسیه نسخه جدیدی از پهپاد رهگیر Sokol را معرفی کرده و مدعی شده است این سامانه می‌تواند با تهدیدات هوایی سریع‌تر، از جمله پهپادهای مجهز به موتور جت، مقابله کند. مسکو در شرایطی به دنبال تقویت دفاع خود در برابر حملات پهپادی اوکراین است که این حملات به چالشی فزاینده برای نیروهای روسیه تبدیل شده‌اند.
وزارت دفاع روسیه در ۱۲ نوامبر اعلام کرد یک گروه پهپادی Sokol-3 از نیروهای گروه Tsentr (Center)، پهپادهای تهاجمی پرسرعت اوکراین را در محور دنیپروپتروفسک رهگیری کرده است. این وزارتخانه تصاویری از عملکرد این سامانه منتشر کرد و آن را پهپادی رهگیر توصیف کرد که برای انهدام پهپادهای ورودی طراحی شده است.
این اعلامیه پس از آن منتشر شد که نام Sokol-3 در رسانه‌های نظامی روسیه مطرح شد و مقام‌های این کشور بر توانایی ادعایی آن برای رهگیری اهداف مجهز به موتور جت تأکید کردند. بااین‌حال، تصاویر و گزارش‌های منتشرشده تاکنون به‌طور مستقل تأیید نمی‌کنند که این سامانه موفق به درگیری با یک پهپاد جت‌موتور شده باشد. همچنین هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد Sokol-3 یک هواپیمای جت سرنشین‌دار را رهگیری کرده است.
نسخه سریع‌تر و پیشرفته‌تر Sokol-I
به نظر می‌رسد Sokol-3 نسخه تکامل‌یافته پهپاد رهگیر پیشین روسیه، یعنی Sokol-I، باشد؛ سامانه‌ای که برای مقابله با پهپادهای شناسایی و تهاجمی اوکراین به کار گرفته شده است.
Sokol-I یک پهپاد بال‌ثابت نسبتاً ساده است که برای شناسایی و درگیری با اهداف هوایی از دوربین رو به جلو و هدایت توسط اپراتور استفاده می‌کند. گزارش‌های رسانه‌های نظامی روسیه از به‌کارگیری این پهپاد علیه چند مدل پهپاد اوکراینی، از جمله Leleka، Blyskavka و Hornet، خبر داده‌اند.
بر اساس اظهاراتی که به یک مقام نظامی روسیه نسبت داده شده، Sokol-3 تقریباً نصف Sokol-I اندازه دارد و سرعت آن دو برابر بیشتر است. همچنین گفته می‌شود این پهپاد به کلاهک جنگی متفاوتی مجهز شده است؛ موضوعی که می‌تواند نشان‌دهنده تغییراتی با هدف افزایش توانایی آن برای درگیری با اهداف کوچک‌تر یا سریع‌تر باشد.
تصاویر منتشرشده از پهپاد جدید، پیکربندی متداول یک هواپیمای بال‌ثابت را نشان می‌دهند. این پهپاد به ملخ پیشران در قسمت عقب، بال مستقیم و سطوح کنترلی متحرک مجهز است. برخلاف Sokol-I که با دست پرتاب می‌شود، به نظر می‌رسد Sokol-3 از سامانه پرتاب منجنیقی استفاده می‌کند تا بدون نیاز به باند پرواز، با شتاب وارد آسمان شود.
روسیه تاکنون مشخصات فنی قابل‌راستی‌آزمایی این پهپاد رهگیر جدید را منتشر نکرده است. حداکثر سرعت، مداومت پروازی، ارتفاع عملیاتی، برد شناسایی و ویژگی‌های کلاهک جنگی آن همچنان نامشخص هستند.
چرا روسیه به پهپادهای رهگیر سریع‌تر نیاز دارد؟
توسعه این سامانه در شرایطی انجام می‌شود که روسیه و اوکراین هر دو با چالش‌های فزاینده ناشی از افزایش سرعت پهپادها روبه‌رو هستند. مقابله با پهپادهای شناسایی و تهاجمی متداول که از موتورهای ملخی استفاده می‌کنند، با سامانه‌های رهگیر نسبتاً ارزان امکان‌پذیر است، اما نمونه‌های سریع‌تر مجهز به موتور جت، زمان در دسترس برای شناسایی و رهگیری را کاهش می‌دهند.
خبرگزاری رویترز در سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش داد که روسیه استفاده از پهپادهای تهاجمی جت‌موتور را به‌شدت افزایش داده است. بر اساس داده‌های نظامی اوکراین، تعداد پرتاب پهپادهایی که با سرعت تقریبی ۲۴۰ تا ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت پرواز می‌کنند، در طول تابستان افزایش چشمگیری داشته است. رهگیری این پهپادها در مقایسه با نمونه‌های کندتر و ملخی دشوارتر است.
این شرایط تقاضا برای سامانه‌های دفاعی را افزایش می‌دهد که بتوانند با سرعت به اهداف برسند و در عین حال، هزینه‌ای به‌مراتب کمتر از موشک‌های متداول زمین‌به‌هوا داشته باشند.
پهپادهای رهگیر یکی از راهکارهای احتمالی برای این مسئله هستند. مدافعان به‌جای استفاده از سامانه‌های موشکی گران‌قیمت برای مقابله با هر پهپاد مهاجم، می‌توانند از هواگردهای بدون سرنشین کوچک‌تر برای تعقیب و انهدام تهدیدات در نزدیکی خط مقدم استفاده کنند. این سامانه‌ها بسته به طراحی خود، می‌توانند اهداف را با برخورد مستقیم یا استفاده از محموله انفجاری منهدم کنند.
روسیه پیش‌تر Sokol-I را در چارچوب همین رویکرد به کار گرفته است. به نظر می‌رسد Sokol-3 با هدف گسترش این مفهوم و مقابله با تهدیدات هوایی سریع‌تر توسعه یافته باشد، هرچند عملکرد واقعی آن همچنان مشخص نیست.
توانایی ادعایی که هنوز تأیید نشده است
توانایی گزارش‌شده Sokol-3 برای درگیری با پهپادهای جت‌موتور، در صورت اثبات در شرایط عملیاتی، اهمیت زیادی خواهد داشت. مقابله با چنین اهدافی به سرعت بالاتر پهپاد رهگیر، ردیابی مؤثر هدف و قدرت مانور کافی برای رسیدن به محدوده درگیری نیاز دارد.
بااین‌حال، آخرین بیانیه وزارت دفاع روسیه صرفاً مدعی شده است که این سامانه پهپادهای تهاجمی پرسرعت را منهدم کرده است. در این بیانیه نوع پهپادهای رهگیری‌شده مشخص نشده، هیچ داده‌ای از پرواز آن‌ها ارائه نشده و همچنین ثابت نشده است که اهداف موردنظر به موتور جت مجهز بوده‌اند.
این تمایز اهمیت دارد، زیرا توانایی رهگیری یک پهپاد سریع لزوماً به معنای توانایی درگیری با یک جنگنده سرنشین‌دار نیست. این دو، گروه‌های کاملاً متفاوتی از اهداف هستند که از نظر سرعت، قدرت مانور، حسگرها و قابلیت‌های دفاعی تفاوت‌های زیادی دارند.
در حال حاضر، Sokol-3 را می‌توان تلاشی از سوی روسیه برای توسعه نسل سریع‌تری از هواگردهای تاکتیکی مقابله با پهپادها دانست. اینکه این سامانه تا چه اندازه می‌تواند به‌طور قابل‌اعتماد با پهپادهای مجهز به موتور جت درگیر شود، به نتایج آزمایش‌های بیشتر و شواهد مستقل از عملکرد عملیاتی آن بستگی دارد.