حوزه/ حجت‌الاسلام عربی آیسک با تأکید بر اینکه استقرار فرهنگ توحیدی محور حکمرانی فرهنگی در اندیشه امام شهید است، گفت: تحقق این الگو با تکیه بر علم، تزکیه، تربیت نیروی صالح و مقابله با جاهلیت مدرن، زمینه‌ساز تمدن‌سازی اسلامی، بیداری اسلامی و تربیت نخبگان تمدن‌ساز خواهد بود.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام علی عربی آیسک، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، در نخستین پیش‌نشست همایش بین‌المللی حکمرانی فرهنگ و هویت ایرانی در مکتب مجاهد شهید امام خامنه‌ای(ره) که با حضور استادان حوزه و دانشگاه به‌صورت حضوری و مجازی در سالن جلسات دانشکده علوم قرآنی مشهد برگزار شد، حکمرانی فرهنگی در منظومه فکری امام شهید را مبتنی بر مبانی قرآنی، علم و آگاهی، تزکیه و مأموریت تمدنی انسان دانست و بر نقش آن در تحقق تمدن نوین اسلامی تأکید کرد.
وی با اشاره به ضرورت تحقق تمدن نوین اسلامی در عصر حاضر اظهار داشت: این رسالت تاریخی و معرفتی بیش از هر چیز به بازخوانی بنیادهای معرفتی، تربیتی و فرهنگی جوامع اسلامی نیاز دارد و در منظومه فکری امام شهید، میان قرآن، فرهنگ و تمدن پیوندی نظام‌مند برقرار است.
حجت الاسلام عربی آیسک با بیان اینکه فرهنگ از منظر امام شهید صرفاً یک مقوله هنری یا اجتماعی نیست، افزود: فرهنگ یکی از پایه‌های اساسی شکل‌گیری هویت امت اسلامی و مسیر تعالی انسان است و بستری برای تحقق عدالت، استقلال، مقاومت و پیشرفت به شمار می‌رود.
وی با اشاره به تعریف فرهنگ در منظومه فکری امام شهید تصریح کرد: فرهنگ مجموعه باورها، ایمان، عادت‌ها و اموری است که مردم در زندگی روزمره با آن سروکار دارند و این عناصر در حرکت‌ها و رفتارهای آنان تأثیرگذار است؛ ازاین‌رو، حکمرانی فرهنگی موضوعی حاشیه‌ای نیست، بلکه در مرکز فرایند تمدن‌سازی اسلامی قرار دارد.
علم و آگاهی، نخستین مبنای حکمرانی فرهنگی
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، نخستین مبنای حکمرانی فرهنگی را علم و آگاهی دانست و گفت: زیرساخت هر اقدام فرهنگی منسجم و پایدار، علم و آگاهی است و یکی از عوامل ناکامی برخی فعالیت‌های به‌ظاهر فرهنگی، فقدان شناخت و آگاهی لازم در آغاز فعالیت‌هاست.
وی با استناد به آیات آغازین سوره علق و بیانات امام شهید درباره جایگاه علم اظهار داشت: قرآن کریم از علم تجلیل کرده و تعلیم را در شمار نخستین آموزه‌های وحیانی قرار داده است؛ چراکه دانش وسیله نجات و رستگاری انسان است و به زمان و مکان خاصی محدود نمی‌شود.
حجت الاسلام عربی آیسک با اشاره به تأکید امام شهید بر نقش علم در پیشرفت جوامع اسلامی افزود: مبارزه با بی‌سوادی و تشویق جامعه به فراگیری علم و دانش در صدر اسلام، موجب شد جامعه اسلامی برای چندین قرن از دنیای متمدن آن روز پیشی بگیرد.
وی دومین مبنای حکمرانی فرهنگی را مأموریت تمدنی انسان در زمین عنوان کرد و با استناد به آیه ۶۱ سوره هود، به موضوع آبادانی زمین پرداخت و گفت: خداوند انسان را به آباد کردن زمین مأمور کرده است و همه علوم کشف‌شده و علومی که در آینده به دست بشر خواهد آمد، می‌تواند انسان را به تحقق این مأموریت نزدیک‌تر کند.
رئیس دانشکده علوم قرآنی سبزوار با اشاره به تفاوت رویکرد تفسیری علامه طباطبایی و نگاه تمدنی امام شهید به مفهوم آبادانی زمین بیان کرد: علامه طباطبایی با واکاوی معنایی واژه عمارت، بنیان نظری این مفهوم را تبیین می‌کند، اما امام شهید با گسترش قلمرو مفهومی آن به عرصه‌های علمی، معرفتی و تمدنی، خوانشی انسان‌محور از این مأموریت قرآنی ارائه می‌دهد.
وی ادامه داد: بر این اساس، علم از سطح ابزاری برای پیشرفت مادی فراتر می‌رود و در خدمت تحقق خلافت الهی و آبادانی زمین قرار می‌گیرد.
پیوند علم و فرهنگ توحیدی در منظومه فکری امام شهید
حجت الاسلام عربی آیسک، سومین مبنای حکمرانی فرهنگی را پیوند علم با فرهنگ توحیدی برشمرد و اظهار داشت: در نگاه توحیدی مبتنی بر قرآن، پیشرفت علمی نه‌تنها با دیانت منافاتی ندارد، بلکه زمینه‌ای برای تعمیق ایمان و افزایش معرفت انسان نسبت به خداوند است.
وی با اشاره به تأکید امام شهید بر اینکه پیشرفت‌های علمی بشر، شناخت انسان از صنع پروردگار را افزایش می‌دهد، افزود: علم در منظومه فکری اسلامی باید در مسیری قرار گیرد که به تقویت معرفت الهی و گسترش فرهنگ توحیدی منجر شود.
این استاد دانشگاه، تزکیه را چهارمین مبنای حکمرانی فرهنگی دانست و تصریح کرد: در نظام تربیتی قرآن، تزکیه و تهذیب نفس از جایگاه مقدماتی نسبت به تعلیم برخوردار است و در آیات متعددی این دو مفهوم در کنار یکدیگر مطرح شده‌اند.
وی با تأکید بر اینکه علم بدون تزکیه می‌تواند به ابزاری برای فساد و تباهی تبدیل شود، گفت: علم به‌تنهایی تضمین‌کننده سعادت انسان نیست و اگر در اختیار فردی با نیت و سرشت نادرست قرار گیرد، به‌جای خدمت به بشریت، زمینه‌ساز فاجعه خواهد شد.
حجت الاسلام عربی آیسک با اشاره به تأکید امام شهید بر ضرورت تربیت عالمان متعهد خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی به دنبال تربیت دانشمندانی صرفاً برخوردار از تخصص علمی نیست، بلکه علم باید با ایمان، تعهد و پایبندی به آرمان‌های اسلامی همراه باشد.
وی در تشریح اهداف حکمرانی فرهنگی در منظومه فکری امام شهید، مقابله با جاهلیت مدرن را از مهم‌ترین این اهداف دانست و اظهار داشت: جاهلیت امروز همچنان در جهان وجود دارد، اما تفاوت آن با جاهلیت صدر اسلام در این است که جاهلیت معاصر به سلاح علم و دانش مجهز شده است.
رئیس دانشکده علوم قرآنی سبزوار افزود: علمی که باید وسیله رستگاری و تعالی انسان باشد، در صورت جدایی از ارزش‌های اخلاقی و الهی می‌تواند به ابزاری برای تباهی و تیره‌روزی بشر تبدیل شود؛ ازاین‌رو، شناخت ابعاد جاهلیت مدرن از ضرورت‌های جوامع اسلامی است.
وی مقابله با تبرج جاهلی را دومین هدف حکمرانی فرهنگی برشمرد و با اشاره به آیات ۳۲ و ۳۳ سوره احزاب بیان کرد: قرآن کریم در کنار توصیه به حفظ وقار و کرامت زنان، از تبرج و خودنمایی به شیوه جاهلیت نخستین نهی می‌کند.
حجت الاسلام عربی آیسک با اشاره به دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی درباره آیه وقرن فی بیوتکن افزود: این آیه به معنای خانه‌نشینی مطلق زنان نیست، بلکه بر حفظ وقار و ثبات شخصیت آنان در انجام وظایف اجتماعی و خانوادگی تأکید دارد.
وی ادامه داد: برخی مفسران معاصر، هشدار قرآن درباره تبرج جاهلی را محدود به دوران گذشته نمی‌دانند و آن را ناظر به ظهور شکل‌های جدیدی از جاهلیت نیز تفسیر کرده‌اند. از این منظر، می‌توان میان تحلیل قرآنی تبرج جاهلی و تبیین امام شهید از جاهلیت مدرن ارتباط برقرار کرد.
این استاد دانشگاه، احیای حیات طیبه را سومین هدف حکمرانی فرهنگی عنوان کرد و گفت: از منظر امام شهید، اسلام تنها به معنای اعتقاد فردی به توحید نیست، بلکه تحقق واقعی آن در گرو استقرار توحید در جامعه و شکل‌گیری جامعه‌ای موحد است.
وی مقابله با خرافات را چهارمین هدف حکمرانی فرهنگی برشمرد و افزود: تحقق جامعه توحیدی و دستیابی به حیات طیبه، مستلزم مقابله با باورهای انحرافی و خرافات و تقویت بنیان‌های معرفتی و اعتقادی جامعه است.
حجت الاسلام عربی آیسک در تبیین راهکارهای حکمرانی فرهنگی در مکتب امام شهید، تبلیغ و تبیین را از مهم‌ترین راهبردها دانست و تربیت نیروی انسانی صالح، بهره‌گیری از هنر و زبان، امر به معروف و نهی از منکر و استفاده از مناسک و نمادها را از دیگر راهکارهای تحقق این الگو برشمرد.
وی همچنین با اشاره به چالش‌های حکمرانی فرهنگی، شبکه‌سازی شیاطین انس را از موانع پیش‌روی این عرصه دانست و بر ضرورت شناخت و مقابله با این جریان‌ها تأکید کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تمدن‌سازی اسلامی، بیداری اسلامی و تربیت نخبگان تمدن‌ساز را از ثمرات حکمرانی فرهنگی برشمرد و تصریح کرد: حکمرانی فرهنگی در مکتب امام شهید بر پنج رکن اساسی شامل مبانی، اهداف، چالش‌ها، راهکارها و ثمرات استوار است.
وی خاطرنشان کرد: هرگاه امت اسلامی بر مبانی ایمان و تقوا استوار بماند، از درون تقویت خواهد شد و توان ایستادگی در برابر نظام سلطه را پیدا می‌کند؛ همچنین با تحقق این اصول، زمینه بهره‌مندی از نصرت الهی و شکوفایی ظرفیت‌های نظام اسلامی فراهم خواهد شد.
