ونس از غنی‌سازی عقب نشست؟
اظهارات جی‌دی ونس، درباره لزوم کاهش «معنادار» ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم ایران، از احتمال نرم‌تر شدن موضع واشنگتن نسبت به مواضع قبلی حکایت دارد؛ با این حال، اختلافات میان دو طرف همچنان عمیق است و مسائل مربوط به تحریم‌ها، محاصره دریایی، دارایی‌های مسدودشده ایران و جنگ منطقه‌ای همچنان بر سر راه توافق قرار دارد.
به گزارش دیروزبان به نقل از الجزیره، ونس در گفت‌وگو با رویترز اعلام کرده است ایران برای اثبات تعهد خود به عدم ساخت سلاح هسته‌ای باید در برنامه غنی‌سازی خود تغییر ایجاد کند. او با اشاره به غنی‌سازی ۶۰ درصدی ایران پرسید اگر تهران به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست، چرا به سوخت با چنین سطحی از غنی‌سازی نیاز دارد.
ایران در حال حاضر اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنی می‌کند؛ سطحی که پایین‌تر از حدود ۹۰ درصد، یعنی سطح متعارف تسلیحاتی، است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در ارزیابی خود در مه ۲۰۲۵ اعلام کرده بود که نشانه معتبری از وجود یک برنامه ساختاریافته برای تولید سلاح هسته‌ای پیدا نکرده است.
با این حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، موضع سخت‌تری اتخاذ کرده و گفته است ایران «به هیچ عنوان» نمی‌تواند به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. دونالد ترامپ نیز هشدار داده جنگ یا از «راه خوب» پایان خواهد یافت یا از «راه نه‌چندان خوب»
تهران چه می‌گوید؟
در تهران، تردید نسبت به جدی بودن تمایل واشنگتن برای مذاکره همچنان بالاست. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، مذاکرات با آمریکا را «بی‌فایده» توصیف کرده و واشنگتن را متهم کرده است که همزمان با گفت‌وگو، به دنبال تغییر حکومت ایران است.
پزشکیان گفته است هر بار ایران پای میز مذاکره آمده، جنگ در ادامه آن تحمیل شده و همین مسئله نشان می‌دهد هدف آمریکا گفت‌وگو نیست.
با این حال، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، موضعی متفاوت و در عین حال مشروط مطرح کرده است. او در دیدار با سفیران خارجی در تهران گفت تنها مذاکراتی که بر پایه «عدالت و انصاف» باشد می‌تواند به جنگ پایان دهد؛ موضعی که نشان می‌دهد مسیر مذاکره کاملا بسته نشده است.
اختلاف اصلی فقط هسته‌ای نیست
از نگاه تحلیلگران، یکی از مشکلات اصلی این است که واشنگتن همچنان مسئله هسته‌ای را در مرکز مذاکرات قرار داده، در حالی که اولویت‌های تهران گسترده‌تر است.
سایمون مابون، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه لنکستر، به الجزیره گفته است ایران بیش از آنکه غنی‌سازی را نقطه اصلی اختلاف بداند، نگران رفع تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، پایان محاصره دریایی آمریکا و توقف درگیری‌ها در منطقه است.
پیشنهاد اخیر ایران نیز بر همین اساس طراحی شده بود. تهران پیشنهاد کرده بود در صورت توقف درگیری‌ها، رفع محاصره دریایی و تحریم‌های نفتی آمریکا و آزادسازی دارایی‌های ایران، تنگه هرمز ظرف هفت روز باز شود و پس از آن مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای آغاز شود. ترامپ این پیشنهاد را رد کرد.
هرمز؛ گره مهم توافق
تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف است. آمریکا مدعی است ایران کنترل کامل این آبراه را از دست داده، اما حملات به کشتی‌ها و ناامنی در مسیر همچنان ادامه دارد.
بر اساس داده‌های شرکت اطلاعات دریایی کپلر، صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس، بدون احتساب ایران، در سپتامبر به بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ رسید. با این حال، حملات به کشتی‌ها نشان می‌دهد بازگشت جریان نفت الزاما به معنای عادی شدن کامل کشتیرانی نیست. (اینجا بخوانید)
از نگاه مابون، اگر آمریکا اطمینان داشت تردد در هرمز کاملا به وضعیت عادی بازگشته، احتمالا موضع سخت‌تری در مذاکرات اتخاذ می‌کرد.
توافق؛ هنوز دور از دسترس نیست
پذیرش غنی‌سازی محدود می‌تواند یادآور توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ باشد؛ توافقی که در ازای محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای ایران، رفع بخشی از تحریم‌ها را در نظر گرفت و ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.
با این حال، توافق جدید تنها به پرونده هسته‌ای محدود نخواهد بود. ایران خواهان رفع تحریم‌ها، پایان محاصره، آزادسازی دارایی‌ها و آتش‌بس پایدار در خلیج فارس و لبنان است.
به این ترتیب، کاهش غنی‌سازی می‌تواند نشانه‌ای از انعطاف نسبی واشنگتن باشد، اما تا زمانی که دو طرف بر سر ترتیب اجرای تعهدات، تحریم‌ها، تنگه هرمز و امنیت منطقه به تفاهم نرسند، دستیابی به توافق نهایی همچنان دشوار خواهد بود.