خط سلامت: سرفه یکی از دلایل شایع مراجعه به پزشک است و می‌تواند از یک عفونت ساده تا بیماری‌های مزمن تنفسی علت‌های متفاوتی داشته باشد. شناخت نوع سرفه و علائم همراه آن کمک می‌کند راهکار مناسب‌تری برای کنترل آن انتخاب کنید.
به گزارش خط سلامت هرچند بسیاری از سرفه‌ها خودبه‌خود برطرف می‌شوند، ادامه‌دارشدن یا همراهی آن با نشانه‌های هشداردهنده نیاز به بررسی پزشکی دارد.
انواع سرفه را بشناسید
سرفه واکنشی دفاعی است که به پاک‌سازی راه‌های تنفسی از مخاط، ذرات خارجی و مواد تحریک‌کننده کمک می‌کند. این عارضه بر اساس نوع ترشحات و مدت‌زمان ادامه‌یافتن، به چند دسته تقسیم می‌شود.
-
سرفهٔ خلط‌دار: با تولید مخاط یا خلط همراه است و ممکن است هنگام عفونت‌های تنفسی دیده شود.
-
سرفهٔ خشک: بدون خروج خلط رخ می‌دهد و گاهی پس از برطرف‌شدن سرماخوردگی ادامه پیدا می‌کند.
-
سرفهٔ حاد: معمولاً کمتر از سه هفته طول می‌کشد.
-
سرفهٔ تحت‌حاد: بین سه تا هشت هفته ادامه دارد و ممکن است پس از عفونت تنفسی باقی بماند.
-
سرفهٔ مزمن: بیش از هشت هفته طول می‌کشد و معمولاً به بررسی علت زمینه‌ای نیاز دارد.
-
سرفهٔ مقاوم: سرفه‌ای طولانی‌مدت است که با درمان‌های معمول کنترل نشده است.
چه عواملی باعث سرفه می‌شوند؟
۱. سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی
سرماخوردگی و آنفلوانزا از علت‌های رایج سرفه هستند. گاهی پس از برطرف‌شدن سایر علائم، سرفه برای چند هفته باقی می‌ماند؛ زیرا راه‌های تنفسی هنوز تحریک‌پذیرند. این وضعیت همیشه به معنای ادامهٔ عفونت نیست، اما اگر سرفه بدتر شود یا طول بکشد، بررسی پزشکی اهمیت دارد.
۲. آلرژی و آسم
قرارگرفتن در معرض گردهٔ گیاهان، کپک، گردوغبار یا دیگر مواد حساسیت‌زا می‌تواند سرفه ایجاد کند. در افراد مبتلا به آسم نیز راه‌های تنفسی به محرک‌هایی مانند هوای سرد، ورزش یا دود واکنش نشان می‌دهند. سرفهٔ شبانه یا سرفه هنگام فعالیت ممکن است از نشانه‌های آسم باشد.
۳. ترشحات پشت حلق
هنگامی که مخاط بینی به پشت گلو می‌ریزد، ممکن است احساس قلقلک گلو و سرفه ایجاد شود. سرماخوردگی، سینوزیت و آلرژی از علت‌های احتمالی این وضعیت هستند.
۴. رفلاکس معده
بازگشت محتویات معده به مری و گاهی رسیدن آن به ناحیهٔ گلو می‌تواند باعث تحریک و سرفه شود. این مشکل ممکن است پس از غذاخوردن یا هنگام درازکشیدن تشدید شود و همیشه با سوزش سر دل همراه نیست.
۵. بیماری‌های مزمن ریه
بیماری انسدادی مزمن ریه، برونشیت مزمن و آمفیزم می‌توانند سرفهٔ مداوم، خلط و تنگی نفس ایجاد کنند. مصرف دخانیات از عوامل خطر مهم این بیماری‌هاست. اگر سرفهٔ طولانی‌مدت دارید، به‌ویژه اگر سیگار می‌کشید، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید.
دود سیگار، عطرهای قوی، آلودگی هوا، برخی داروها و دیگر بیماری‌ها نیز ممکن است باعث سرفه شوند. به همین دلیل، تشخیص علت تنها بر اساس نوع سرفه همیشه امکان‌پذیر نیست.
برای کاهش سرفه چه کار کنیم؟
درمان به علت سرفه بستگی دارد و یک روش برای همه مناسب نیست.
-
نوشیدن مایعات: نوشیدنی‌های گرم ممکن است گلو را تسکین دهند و احساس تحریک را کمتر کنند.
-
استفاده از عسل: برای برخی افراد، عسل می‌تواند شدت سرفه را کاهش دهد. هرگز به کودک زیر یک سال عسل ندهید.
-
دوری از محرک‌ها: کاهش تماس با دود، گردوغبار، عطرهای قوی و مواد حساسیت‌زا می‌تواند مفید باشد.
-
داروهای بدون نسخه: بعضی داروهای ضدسرفه یا خلط‌آور ممکن است در شرایط مشخص کمک‌کننده باشند؛ اما انتخاب آن‌ها باید با توجه به سن، علائم و داروهای مصرفی انجام شود. برای کودکان، پیش از مصرف دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
-
درمان علت اصلی: سرفه ناشی از آسم، رفلاکس یا بیماری‌های مزمن تنفسی ممکن است به درمان اختصاصی نیاز داشته باشد. مصرف خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک برای سرفه‌های ویروسی نیز معمولاً سودی ندارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سرفه پس از چند هفته برطرف نشد، رو به تشدید بود یا زندگی روزمره و خواب شما را مختل کرد، برای ارزیابی علت آن به پزشک مراجعه کنید. سرفه‌ای که بیش از هشت هفته ادامه دارد، به‌طور مشخص نیازمند بررسی است.
در صورت بروز تنگی نفس شدید، درد قفسهٔ سینه یا سرفه‌کردن خون، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید. تب مداوم، تعریق شبانه، کاهش وزن بی‌دلیل یا اختلال جدی خواب نیز از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
سرفه همیشه نشانهٔ بیماری خطرناک نیست، اما نوع و مدت آن می‌تواند سرنخ‌هایی دربارهٔ علت زمینه‌ای ارائه دهد. عفونت‌های ویروسی، آلرژی، آسم، ترشحات پشت حلق و رفلاکس از علت‌های رایج آن هستند. مراقبت‌های خانگی ممکن است علائم را کاهش دهند، اما در صورت تداوم سرفه یا بروز علائم هشداردهنده، تشخیص پزشکی بهترین راه برای انتخاب درمان مناسب است.